'Damascus begint op Bagdad te lijken'

Veel inwoners van de gehavende Syrische hoofdstad vertrekken naar elders. Ze lijken niet de illusie te koesteren dat ze er ooit nog zullen terugkeren. Dat concludeert Martin Janssen, arabist en woonachtig in Damascus.

© AFP. Omstanders kijken naar de met bloed bevlekte straat in de wijk Midan in het centrum van de Syrische hoofdstad Damascus waar vrijdag een zelfmoordaanslag platsvond

Een diep onbehagen en zelfs gevoelens van regelrechte angst en paniek hebben zich dezer dagen meester gemaakt van veel Damascenen. Ik constateer het in mijn eigen flat, een gebouw van negen verdiepingen met op iedere verdieping vier woningen - dus 36 woningen in totaal.

Mijn Syrische buurman ter linkerzijde, die een broer heeft in Wenen, is twee weken geleden met zijn echtgenote naar Oostenrijk vertrokken terwijl mijn buurvrouw ter rechterzijde bij haar zus in de Jordaanse hoofdstad Amman is ingetrokken. Vlak voor haar vertrek kwam ze afscheid van mij nemen op een wijze die eigen is aan mensen die er zeker van zijn dat er geen weerzien zal zijn. Overtuigd als zij was dat ik bij haar terugkomst - zoals zij het bondig verwoordde - 'allang naar mijn vaderland zal zijn gevlucht'.

Nu mijn Syrische buren naar het buitenland zijn vertrokken, heb ik als Nederlander in Damascus soms het bizarre gevoel zo'n beetje de laatste der Mohikanen te zijn. Ik probeer samen met mijn vrienden zo normaal mogelijk te leven, wat er vaak op neerkomt dat we met zijn allen pretenderen dat er eigenlijk niets aan de hand is. Sinds vrijdag 6 januari is dit laatste echter definitief verleden tijd.

De vrijdag is in Syrië de officiële vrije dag, en afgelopen donderdagavond had ik samen met drie vrienden een buitengewoon gezellige avond doorgebracht in één van de vele sfeervolle cafés die de oude stad van Damascus rijk is. Een gewoonte die we ondanks alles blijven aanhouden. Afgelopen donderdag werd het wel erg laat, en het was drie uur in de ochtend toen ik een taxi nam om eerst een van mijn vrienden naar huis te brengen die in de wijk Theherah woont. Vanaf zijn huis is het vervolgens enkele minuten rijden naar de wijk Midan waar zich de oprit bevindt die me op de grote muhallaq (ringweg) brengt rondom Damascus vanwaar ik doorreisde naar mijn eigen woning in het noorden van de stad.

Bloedige beelden

Toen ik diezelfde vrijdag 6 januari de bloedige beelden zag van de zelfmoordaanslag in Midan liepen me de rillingen over de rug. De aanslag had exact plaatsgevonden onder de oprit naar de rondweg waar ik slechts enkele uren daarvoor overheen was gereden. Verwarde gevoelens. Ik wist niet of ik treurig moest zijn of toch een beetje blij.

De zelfmoordaanslag in Midan kostte 25 mensen het leven en ten minste 60 raakten gewond van wie velen ernstig. Op de Syrische televisie werd uitgelegd hoe men op het aantal van 25 doden was gekomen. Tien doden was zeker omdat er tien lichamen waren gevonden die als zodanig herkenbaar waren. Vervolgens was men op basis van afgerukte ledematen, die in een verre omtrek verspreid lagen tot de conclusie gekomen dat er nog 15 doden moesten zijn. Dertig gevonden armen betekenen 15 lichamen.

Na de zelfmoordaanslagen van 23 december in de wijk Kafr Sousa was dit de tweede zelfmoordaanslag in korte tijd. De Syrische regering en de media wezen wederom met een beschuldigende vinger naar Al Qaida terwijl de Syrische oppositie op haar beurt herhaalde dat het Syrische regime zélf verantwoordelijk was voor de aanslagen. In een dergelijke schaakmatpositie kan men slechts met een koel hoofd een aantal feiten registreren om vervolgens te trachten tot logische gevolgtrekkingen te komen: Beweerd werd dat de lokaties van de beide zelfmoordaanslagen (Kafr Sousa en Midan) gekozen waren om een zo groot mogelijk aantal burgerslachtoffers te garanderen. Opvallend is echter dat beide zelfmoordaanslagen plaatsvonden op een vroege vrijdagochtend, toen er nog relatief weinig mensen op straat waren. Beide keren vielen tientallen slachtoffers.

Doelwit
Als de aanslagen op een andere dag dan de (vrije) vrijdag hadden plaatsgevonden, zouden vrijwel zeker honderden slachtoffers zijn gevallen. Het lijkt er dus eerder op dat de daders van de aanslagen niet uit waren op een maximum aantal burgerslachtoffers.

Dit brengt ons bij de objecten die doelwit werden van de aanslagen. In Kafr Sousa werden aanslagen gepleegd op gebouwen van het leger en de veiligheidsdienst terwijl in de wijk Midan de aanslag gericht was tegen politieagenten en een politiebureau. Beide aanslagen waren dus duidelijk gericht tegen symbolen én fundamenten van de Syrische staat met de bedoeling zoveel mogelijk slachtoffers te maken onder het personeel van deze staatssymbolen.

Crisissituatie
Op basis van de theorie dat het Syrische regime zelf verantwoordelijk zou zijn voor de zelfmoordaanslagen dienen we ons het volgende af te vragen; de broer van een van mijn Syrische vrienden is beroepssoldaat, en ik weet van mijn vriend dat hij deze broer het afgelopen half jaar zegge en schrijve drie keer gezien heeft. Alle verloven zijn ingetrokken of worden geweigerd omdat in de huidige crisissituatie letterlijk niemand kan worden gemist.

Lijkt het in dit licht aannemelijk dat het Syrische regime aanslagen zou plegen op zijn eigen personeel, dat zo node gemist kan worden terwijl bij deze aanslagen bovendien overheidsgebouwen zwaar beschadigd raakten die als gevolg van de penibele economische situatie nauwelijks kunnen worden gerepareerd? Het zijn allemaal vragen waar ook de Syriërs zelf mee worstelen. Of ze ooit zullen worden beantwoord, is hoogst onzeker. Vele Syriërs vrezen dat slechts zeker is dat het niet bij deze twee zelfmoordaanslagen zal blijven. En dat op een dag in een niet zo verre toekomst het dagelijks leven in de Syrische hoofdstad griezelig veel zal lijken op dat in Bagdad.

Martin Janssen is arabist. Hij woont in Damascus.

 Na het vertrek van mijn buren voel ik mij de laatste der Mohikanen  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden