'Daling van koopkracht is niet te vermijden'

De consument zal moeten opdraaien voor de hoge olieprijzen, zegt Jan Donders van het CPB. Alleen dan kan de economie op peil blijven....

Nee, Nederland hoeft niet meteen bang te zijn dat de olieprijs de blakende welstand van de economie bedreigt. Jan Donders, hoofd van de afdeling conjunctuur van het Centraal Planbureau (CPB), denkt dat de prijs van ruwe olie niet veel verder meer zal stijgen.

En als de kosten van een vat nog geruime tijd rond de recordhoogte van 40 dollar schommelen, kan Nederland toch robuust doorgroeien. De economie hoeft er niet sterk onder te lijden, tenzij de hoge energiekosten worden afgewenteld op het bedrijfsleven.

'Dat is de les van de jaren zeventig', zegt Donders. Na twee opeenvolgende oliecrises belandde Nederland toen in een recessie. 'De vakbonden kregen het voor elkaar om de rekening van de omhooggeschoten olieprijs bij het bedrijfsleven te leggen, met funeste gevolgen voor de winstgevendheid. Die fout moeten ze niet herhalen.'

Overigens vindt Donders de huidige olieprijs, circa 35 dollar per vat, niet exorbitant: 'Als je de inflatie meerekent, is er nog geen sprake van records. Er was een paar jaar geleden veeleer sprake van een extreem lage prijs. Nu is er sprake van een correctie.'

- Is het hoogtepunt nu in zicht?

'Niemand kan zeggen waar het hoogste punt zal zijn. Sommige deskundigen denken dat we een lange periode tegemoet gaan van 40 dollar per vat. Maar zeker weten we het niet. Wel staat vast dat een langdurige hoge prijs nieuw aanbod vanuit andere bronnen uitlokt. Bijvoorbeeld moeilijk te ontginnen velden in Rusland of Canada, maar ook alternatieve energie. Een prijs van 40 dollar zal dan niet houdbaar blijken.'

- Wat is het grote verschil met de jaren zeventig?

'We zijn natuurlijk veel minder afhankelijk van energie geworden. Daarnaast is de economie er veel beter aan toe. Aan de prijsexplosies van olie in 1973 en 1979 was een decennium van sterke loonstijgingen vooraf gegaan. In het jaar van de loonexplosie, 1964, stegen de arbeidskosten zelfs met 16 procent. Dat was deels een inhaalmanoeuvre, want de lonen lagen in Nederland laag.

'Maar in diezelfde tijd werd ook het stelsel van sociale zekerheid fors opgetuigd. De kosten daarvan kwamen ook weer bij de werkgevers terecht. Die grote kostenverzwaringen waren te veel van het goede. De factor arbeid werd te duur, de winstgevendheid kwam onder druk en er was geen geld meer voor nieuwe investeringen.'

- Is de consument dan de dupe van deze prijsstijging?

'Er is geen alternatief. De olieboeren worden rijker en dan moeten er ook verliezers zijn. Iemand zal dat moeten betalen. Een daling van koopkracht is niet te vermijden, tenzij de vakbonden kortzichtig zijn en het toch proberen te verhalen op de werkgevers.'

- De inflatie zal in ieder geval tijdelijk omhooggaan?

'Natuurlijk, maar dat is echt maar tijdelijk. We hebben de pech dat duurdere olie volgend jaar gepaard gaat met een verhoging van de BTW en milieubelastingen. Daarnaast drijft de lage koers van de euro de prijs van invoerproducten op. Toch zien wij geen onrustbarende onderliggende factoren die wijzen op een permanente hoge inflatie.'

- En wat als er een nieuwe loonexplosie komt. Er heerst schaarste op de arbeidsmarkt?

' Er waren enkele onderzoeken die snel stijgende lonen constateerden, maar wij hebben geen aanwijzingen dat het zo is. Hier en daar is er sprake van een loonsprong, maar als je naar de belastinginkomsten kijkt, blijkt nergens dat de arbeidskosten zo sterk stijgen dat er sprake is van een explosie. Het gebrek aan personeel kan leiden tot gevaarlijke dingen aan het loonfront. Maar het is veel beter om de krapte op de arbeidsmarkt te gebruiken om het grote aantal mensen dat aan de kant staat de arbeidsmarkt in te trekken. We hebben verstandige vakbonden, dus ik ben optimistisch.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden