AchtergrondCorona-aanpak

Dalende coronatrend geeft verdeeld kabinet adempauze

Door het dalend aantal besmettingen komen er voorlopig geen nieuwe coronamaatregelen. Dat biedt ook het diep verdeelde kabinet de tijd om zijn zelf veroorzaakte wonden te likken.

Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid (CDA): ‘Een goed team heeft discussie met elkaar, dat hoort erbij.’ Beeld ANP
Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid (CDA): ‘Een goed team heeft discussie met elkaar, dat hoort erbij.’Beeld ANP

Geen persconferentie, zelfs geen persmoment. Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) hield het dinsdag bij een korte verklaring op het Binnenhof. Boodschap: in alle regio’s daalt het aantal besmettingen. Regionale maatregelen, zoals de omstreden avondklok, zijn daarmee vooralsnog van de baan. ‘We kunnen zelfs heel voorzichtig gaan kijken naar wat er in december misschien weer mogelijk zou kunnen zijn’, aldus De Jonge.

Pas volgende week worden die knopen doorgehakt. Dat biedt ook het kabinet de kans om even de zelf veroorzaakte wonden te likken. Al maanden sijpelt het naar buiten: binnen de regeringsploeg bestaat verdeeldheid over de aanpak van de coronacrisis. Inmiddels lijken het meer dan inhoudelijke meningsverschillen, ook de persoonlijke verhoudingen staan onder druk.

De afgelopen dagen kwamen onder andere via De Telegraaf en RTL Nieuws berichten naar buiten over de interne spanningen en wederzijdse verwijten. Meerdere ingewijden bevestigen dat de gemoederen vooral de afgelopen weken hoog zijn opgelopen. ‘Een optelsom’, zegt een Haagse bron. ‘De discussies spelen eigenlijk al sinds de zomer.’

Twee kampen

Het kabinet is grofweg in twee kampen verdeeld. Aan de ene kant staat het ‘coronakernteam’ met premier Mark Rutte, minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge en minister voor Medische Zorg Tamara van Ark (VVD). In de regel zijn deze bewindspersonen voorstander van strengere maatregelen, vooral om de zorg te ontlasten.

Aan de andere kant staat een blok dat meer oog heeft voor de economische en maatschappelijke gevolgen van de coronamaatregelen. Bewindslieden als Wopke Hoekstra (Financiën), Erik Wiebes (Economische Zaken) en Wouter Koolmees (Sociale Zaken) hameren daar al langer op, maar krijgen zelden hun zin. Dat leidt tot steeds meer wrevel.

Premier Rutte heeft altijd laten doorschemeren dat het maatschappelijk sentiment voor hem een belangrijke rol speelt in de aanpak van de coronacrisis. Uit peilingen blijkt tot dusver dat veel kiezers juist vinden dat het kabinet sneller en harder moet ingrijpen als het aantal besmettingen oploopt. Dat is ook recent weer gebleken: sinds het afkondigen van de ‘beperkte lockdown’ zijn de waarderingscijfers voor Rutte en De Jonge volgens een onderzoek van EenVandaag weer gestegen.

Een aantal ministers vindt dat het ‘kernteam’ daar te gevoelig voor is. Ze zouden veel te snel naar vrijheidsbeperkende maatregelen willen grijpen. Zo zou eind oktober al gesproken zijn over ‘een volledige lockdown’. Ook het schermen met een regionale avondklok viel verkeerd. ‘Dat gebeurde zonder echte onderbouwing of aantoonbaar effect op de besmettingsgraad’, aldus een ingewijde.

CDA en VVD aan de knoppen

De volledige lockdown kwam er uiteindelijk niet, maar premier Rutte en minister De Jonge kondigden wel een pakket aanvullende maatregelen voor twee weken aan. Musea, bibliotheken, bioscopen en theaters moesten dicht. Meerdere ministers snapten niet waarom dat pakket überhaupt nodig was. Het idee bestond dat het pakket vooral bedoeld was om naar buiten toe te laten zien dat het kabinet er bovenop zit. Het grote publiek wilde extra maatregelen en kwamen er extra maatregelen. ‘De vraag is hoe rationeel je als bestuurder durft te zijn’, aldus een ingewijde.

‘Het is nu eenmaal geen exacte wetenschap’, luidt het verweer rondom het ‘coronakernteam’. Er moest vorige week iets gebeuren omdat in 13 van de 25 veiligheidsregio’s de daling nog niet was ingezet. Ook in de Kamer eiste vooral de linkse oppositie meer daadkracht. Het helpt volgens een kabinetsbron dan niet dat ‘al bij het uitlopen van de ministerraad’ D66-bewindspersonen nieuwe maatregelen in twijfel gaan trekken. ‘CDA en VVD zitten in deze crisis echt aan de knoppen. Voor D66 is dat geen prettige positie om in te zitten, een half jaar voor de verkiezingen.’

De verdeeldheid binnen het kabinet werkt ook op lagere niveaus door. De Jonge en Grapperhaus traden tijdens het overleg met de 25 veiligheidsregio’s van vorige week maandag wel op als één front, maar het halfslachtige maatregelenpakket dat de ministers presenteerden, sprak volgens een betrokkene boekdelen.

Musea, bioscopen en theaters werden dan wel gesloten maar slechts voor twee weken, een periode waarbinnen nog geen effect te zien is. Een mogelijke avondklok zou alleen gelden voor de zwaarst getroffen regio’s, waarmee het kabinet plotseling terugkeerde naar de vergeefs geprobeerde regionale aanpak. ‘Het waren niet zulke mooie politieke compromissen. Politiek sluipt de crisisbeheersing binnen, dat is niet goed.’

Slagkracht ontbreekt

Onderaan de streep is het eerste maatregelenpakket ‘wel gewoon effectief gebleken, ondanks alle discussies’. Toch is de vrees dat de tweedracht binnen het kabinet zeer schadelijk kan zijn bij een nieuwe opleving van het virus. Slagkracht is dan nodig, geen moeizaam gevonden middenweg, zo stelt een bron die betrokken is bij het regionale overleg.

Een aantal kritische bewindspersonen vreest straks weer voor voldongen feiten gesteld te worden door premier Rutte en minister De Jonge. Dat gebeurde eind oktober toen De Jonge tijdens een persmoment aankondigde dat de ‘beperkte lockdown’ zeker tot medio december zou voortduren. Op dat moment was die beslissing in het kabinet nog niet genomen. CDA-staatssecretaris Mona Keijzer (Economische Zaken) zei dat ’s avonds met zoveel woorden bij talkshow Op1. ‘Ook Wiebes, Hoekstra, Koolmees en Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) waren verbaasd over die mededeling’, aldus een bron.

De Jonge reageerde dinsdag luchtig op de verdeeldheid binnen het kabinet. ‘Een goed team heeft discussie met elkaar’, aldus de CDA-leider, ‘dat hoort erbij. Uiteindelijk gaat het erom dat we samen de verantwoordelijkheid nemen om dat virus eronder te krijgen.’

Zie ook

Eerste coronavaccin beschermt negen op de tien: experts verrukt
Fabrikant Pfizer noemt het ‘een grote dag voor de wetenschap en de mensheid’. Volgens de vrijgegeven resultaten van een eerste, tussentijdse analyse is het vaccin dat Pfizer samen met het Duitse biotechbedrijf BioNTech tegen het coronavirus ontwikkelt ‘voor 90 procent effectief’.

Is het virus minder dodelijk dan we dachten?
Met de tweede coronagolf neemt ook het aantal sterfgevallen weer toe: sinds oktober zijn in Nederland 1.350 personen aan covid-19 overleden. Maar hoe staat dat in verhouding tot een stevige griep, en is het overlijdensrisico nu lager? Drie stellingen beoordeeld.

‘Moe moe moe en een olifant op mijn borst’: zó is het om ‘gewoon’ covid te hebben
Bij de meeste mensen openbaart covid-19 zich niet als levensbedreigende ziekte – maar als een bizarre ziekte, vol onverwachte wendingen. Nu het aantal besmettingen de 350 duizend is gepasseerd, vroegen we rond: hoe is het eigenlijk om ‘gewoon’ covid te hebben?

Alles wat u moet weten over het coronavirus vindt u in dit dossier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden