Nieuws Dalai Lama

Dalai lama laat oude eisen voor bezoek aan China schieten

De dalai lama wil zo graag op bezoek naar een Chinees pelgrimsoord dat hij zijn eerdere voorwaarden voor een visite aan de Volksrepubliek China laat schieten. Dat zegt hij in een gesprek met de Volkskrant aan de vooravond van zijn driedaagse bezoek aan Nederland, dat vrijdag begint.

Dharamsala De dalai lama spreekt volgelingen toe in het klooster waar hij al zestig jaar woont. Foto Julius Schrank / de Volkskrant

De 83-jarige geestelijk leider van het Tibetaans boeddhisme wilde voorheen alleen naar China als hij toestemming kreeg ook naar Tibetaanse gebieden te reizen. Na zestig jaar in ballingschap zegt hij echter dat een pelgrimage naar Wutaishan in de Chinese provincie Shanxi en een ontmoeting met wetenschappers van topuniversiteiten in Beijing genoeg is. Hij is opmerkelijk positief over China: ‘Ik zie mildheid. En mogelijkheden. Ik heb mijn verzoek neergelegd bij Chinese vrienden. We zullen zien.’

Het is de vraag hoe realistisch deze handreiking is, afkomstig van een man die de Chinese staat als een gevaarlijke separatist beschouwt. De nieuwste ouverture van de dalai lama wordt onder de loep genomen in Beijing.
Lees verder onder de video

Hoogleraar Wang Xiaobin, een gerenommeerde staatstibetoloog in de Chinese hoofdstad, zegt dat China deze nieuwe ouverture op zijn politieke merites zal beoordelen. Een van zijn academische specialisaties is de status van de dalai lama na diens politieke pensionering in 2011. Hij droeg zijn wereldlijke functies toen over aan de Tibetaanse regering in ballingschap. Wang: ‘Dat was slim: zijn politieke functie opgeven, terwijl hij nog steeds de doorslaggevende politieke rol speelt, maar dan via zijn regering in ballingschap.’

Dat maakt het ‘op zich redelijke’ verlangen van de dalai lama naar een Chinese bedevaart tot een zeer gecompliceerde zaak. In 1950 trok het Chinese leger Tibet binnen en werd de dalai lama, toen een onervaren twintiger, voor de keuze gesteld: opstappen of meedoen in het Chinese politieke systeem. Als die samenwerking lukte, zou hij het gouverneurschap krijgen van de Tibetaanse Autonome Regio, zoals Tibet onder Chinees bestuur zou gaan heten, plus een erebaan op nationaal niveau als vice-voorzitter van de Chinese volksvertegenwoordiging. ‘Niet slecht, zeker omdat hij binnen de Tibetaanse geestelijkheid en aristocratie niet bepaald rotsvast in het zadel zat’, aldus Wang.

De samenwerking mislukte. In 1959 brak in Tibet een anti-Chinese opstand uit en de dalai lama vluchtte naar India. Daar mobiliseerde hij de wereldopinie voor zijn onafhankelijkheidsideaal. Dat heeft Beijing hem tot de dag vandaag niet vergeven, zeker niet omdat hij een vijfde van de Chinese landmassa claimde, en hulp accepteerde van de Amerikaanse inlichtingendienst, de CIA. In de Koude Oorlog probeerden de Verenigde Staten overal in Azië wankelende communistische dominostenen overeind te houden. Rood China was de vijand. De dalai lama koos de vijand van rood China. Daarmee was de eenvoudige weg terug naar China afgesneden, zegt Wang.

Op de ingewikkelde weg die overbleef liet de dalai lama in de jaren tachtig en negentig kansen liggen, door vast te houden aan voorwaarden die in Chinese ogen allemaal verkapte vormen van de facto onafhankelijkheid zijn. Zeker tot midden jaren negentig dacht de dalai lama – en velen in het Westen met hem - dat de tijd in zijn voordeel zou werken. In het Oostblok vielen socialistische regimes bij bosjes, de Sovjet-Unie raakte in ontbinding en zeker tegen de achtergrond van China’s ernstigste politieke crisis, de studentenopstand van 1989, leek de dag dat hij zich in Lhasa kon vestigen nabij.

Drie decennia later zijn de rollen omgekeerd. In zijn levensavond zoekt de 83-jarige dalai lama naar een opening richting China, en nu heeft Beijing de tijd.

Voor China’s internationale imago lijkt het op het eerste gezicht voordelig hem te ontvangen, maar voor Beijing is de binnenlandse impact veel belangrijker. En dan vallen de voordelen weg tegen de nadelen.

‘Als we een separatist verwelkomen, veroorzaakt dat in brede kringen opschudding. Ambtenaren, politici en het gewone volk raken in verwarring: welk signaal geven we hiermee af?’, zegt Wang, die de beveiliging van de bejaarde monnik een tweede hoofdpijndossier noemt.

China wijkt niet af van het uitgangspunt dat de zogenaamde Middenweg-benadering, het geweldloze streven naar een autonome status, eerst van tafel moest. Dan is hij meer dan welkom, zegt Wang. ‘Mao Zedong zei al dat als de dalai lama oud wordt en heimwee naar zijn geboortegrond krijgt, hij die kans moet krijgen.’ Maar tot de dalai lama publiekelijk uitspreekt dat Tibet onderdeel van de Volksrepubliek China is, neemt Beijing geen enkel voorstel serieus. Dat hij zijn kritiek op de mensenrechtensituatie en het Chinese Tibet-beleid nu inslikt is zeker niet genoeg, zegt Wang.

Het halen van een wit voetje bij de internationale gemeenschap is voor China tegenwoordig niet zo belangrijk meer. Wang: ‘Wat we ook doen, internationaal is China toch de kop van Jut. Vroeger namen we beslissingen met een half oog op de internationale gemeenschap. Bijvoorbeeld: het Westen vindt dat partij en staat gescheiden moeten zijn, dus probeerden we die indruk te wekken met ons politieke systeem. Nu zijn we niet meer bang voor internationale kritiek. De communistische partij heeft de absolute leiding over alles, van staatszaken tot religie. Dat doen we dus openlijk en we zijn er glashelder over.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.