Dakloze niet geholpen met betutteling

Er komen vooral in Amsterdam steeds meer daklozen, maar hun pogingen een ander leven op te bouwen stranden te vaak op wachtlijsten, betutteling en onbegrip....

Zijn daklozen een groeiend probleem? Nee, daklozen hebben grote problemen. Naast het feit dat ze geen woning hebben en vaak te kampen hebben met ernstige gezondheidsproblemen, worden ze ook nog door hun medemensen als last ervaren, gecriminaliseerd en soms zelfs als Untermenschen behandeld; bespuugd, uitgescholden, mishandeld en weggejaagd uit bepaalde delen van de stad.

Dat er meer daklozen bijkomen is logisch. Er zijn sowieso meer mensen dan dertig jaar geleden, dus als percentueel het aantal mensen dat tussen wal en schip raakt gelijk zou blijven, zou hun aantal in absolute zin toch moeten zijn toegenomen. Zaken als strenger uitzettingsbeleid van woningcorporaties, sneller schulden kunnen maken doordat lenen steeds makkelijker is geworden, slecht reclasseringsbeleid, falende geestelijke gezondheidszorg en niet adequate drugshulpverlening dragen nog eens bij tot meer daklozen. Daarnaast schept het huidige asielbeleid een hele grote nieuwe groep dakloze illegalen, die liever in Nederland op straat leven dan teruggaan naar het land van herkomst.

Centraal in de verharding in de bejegening van daklozen staat de mythe van de 'traditionele dakloze' die wordt verdrongen door de 'moderne' dakloze. De mythe van de bohémien die uit onvrede met de maatschappij er voor koos te gaan zwerven. Die nooit iemand lastig viel en soms wijze woorden sprak, want eigenlijk was hij intelligenter dan andere mensen. Op wie sommige burgermannetjes heimelijk jaloers waren, omdat ze in deze figuur een vorm van vrijheid proefden die zij zelf met hun drie kinderen, hypotheek en negen tot vijf baan niet hadden. Wat een onzin!

De meeste mensen die op straat leven, en dat was vroeger niet anders, hebben ernstige psychische en lichamelijke problemen. Problemen die erger worden naarmate iemand langer op straat verblijft. Inderdaad zijn er mensen die 'kiezen' voor het straatleven omdat ze het 'gewone' leven met alle regeltjes, sociale conventies en stress niet aankunnen en geen ander alternatief zien. Vaak geen rationele beslissing, maar een wanhoopsdaad.

Bepaalde middelen (of het nu alcohol of heroïne is) vormen een manier om pijn te vergeten en om de dag door te komen. Een groot deel van daklozen heeft een zeer pijnlijk verleden van kindermishandeling, seksueel misbruik, pleeggezinnen en alcoholisme in familie. Deze mensen hebben na wat ze allemaal hebben meegemaakt geen enkel vertrouwen in andere mensen en worden in hun wantrouwen steeds weer bevestigd. Ze hebben geen enkel perspectief en hun dagen zijn leeg. Pogingen om een ander leven op te bouwen stranden op wachtlijsten, betutteling en onbegrip.

Dat de zorg vroeger beter zou zijn geweest is ook een mythe. Afhankelijk van naar welke periode uit onze recente geschiedenis je kijkt, was zorg nagenoeg afwezig of paternalistisch, of keihard.

Tegenwoordig zijn er veel goede initiatieven op het gebied van preventie en hulpverlening. Maar door geld- en personeelsgebrek moeten sommige goede projecten stoppen. Of uit een of ander onderzoek blijkt weer iets, waardoor alles wordt omgegooid en goedlopende projecten de nek wordt omgedraaid.

Elk individu heeft zijn/haar unieke situatie die om een unieke aanpak vraagt. Behandel daklozen als de intelligente, mondige burgers die ze zijn. Maar besef wel dat het mensen zijn die veel pech hebben gehad en veel ellende hebben meegemaakt en (een bepaalde mate van) hulp nodig hebben. Er zou een fijnmazig netwerk moeten zijn van allerlei verschillende vormen van 24 uurshulpverlening. Kleinschalige woonvoorzieningen met begeleiding én laagdrempelige slaapvoorziening zonder al te veel regels. Psychiatrische instellingen in de duinen of de bossen én de mogelijkheid een eigen woning te hebben waarbij een paar keer per week iemand bij je langs komt om te helpen. Gebruikersruimtes met medicinale heroïneverstrekking én dagbestedingprojecten.

Als er dan ook nog voldoende betaalbare woningen zijn, goede schuldhulpverlening, een beter werkend systeem voor 'werk en inkomen', een huisarts die meer dan vijf minuten tijd voor je heeft en een realistisch asielbeleid. Dan zal het aantal dak- en thuislozen in absolute zin afnemen. Als we dan ook nog accepteren dat er altijd mensen zullen zijn die niet huisje-boompje-beestje leven, en die mensen niet veroordelen of als last ervaren, maar altijd open voor hen staan en mogelijkheden voor hulp biedt zonder dat daar dwang of drang aan te pas komt. Dan kunnen we misschien spreken van een menswaardige samenleving voor iedereen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden