Dakloos dankzij de Noord-Zuidlijn

Na een verzakking in juni werd het graven gestaakt. De herstart pakte nog rampzaliger uit voor het historisch erfgoed...

Zodra de pers is verwijderd, komen de hoogwaardigheidsbekleders aangelopen. Voorop burgemeester Cohen, pal achter hem de wethouders Van Poelgeest en Herrema. Zij gaan de dakloze bewoners van de Vijzelgracht informeren.

De bijeenkomst met de getroffen bewoners van de eeuwenoude wevershuisjes aan de Vijzelgracht in Amsterdam vindt donderdagmiddag plaats in Maison Descartes, het vermaarde Franse culturele centrum, direct gelegen naast het verzakte ‘Weversblok’.

De bewoners doen per sms verslag naar buiten. ‘De bekende Cohen-retoriek. Zoethoudertjes. Ze weten het niet meer. Al onze vragen worden geparkeerd. Schande. Ja, we krijgen vervangende woonruimte. We mogen kosten declareren.’ Twee bewoners zetten heimelijk de bijeenkomst op tape.

Wat nog niemand weet: ook Maison Descartes heeft woensdagavond schade opgelopen toen het grondwater zijn weg zocht door de lekkende damwanden van het nog te bouwen ondergrondse metrostation van de Noord-Zuidlijn. Tevens zijn twee panden in een zijstraat van de Vijzelstraat getroffen. In totaal dus zeven huizen.

Een dag eerder was het graafwerk voor het metrostation juist hervat. Alles was veilig, verzekerden gemeente en aannemer, nadat drie maanden lang alles had stilgelegen als gevolg van een verzakking in juni. Woensdag bereikten de zandgravers een diepte van 15 meter, nog niet de helft van de in totaal 40 meter tot waar zand moet worden weggehaald.

De gevolgen lijken rampzalig.

Hoe dieper wordt gegraven, des te hoger de druk van buiten. De voegen waarmee de afzonderlijke betonnen panelen (elk 2,70 meter breed en 1,5 meter dik) aan elkaar worden bevestigd, blijken volgens de experts – onder wie de directeur van het bureau Noord-Zuidlijn – niet waterdicht. Er is sprake van ‘echte lekken’ alsmede van ‘zweetvoegen’.

Op sommige plekken zijn de funderingen onder de wevershuisjes 24 centimeter omlaag gekomen. ‘Voor ons zijn dat kilometers’, zegt een gemeentelijke landmeter, die ’s middags ‘puur uit nieuwsgierigheid’ staat te kijken naar allerlei nooddiensten die zijn opgerukt naar de Vijzelgracht. ‘Ons werk is wat de Noord-Zuidlijn betreft uitbesteed aan de markt. Je ziet het resultaat. Onbegrijpelijk dat de waarschuwingssystemen kennelijk niet hebben gewerkt.’

In de Tweede Weteringdwarsstraat, een zijstraat van de Vijzelgracht, staat Wolbert Vroom, eigenaar van drie van de vier verzakte wevershuisjes, zo genoemd naar de wevers die er zich in 1670 vestigden met de bedoeling er de strijd aan te gaan met de concurrentie in Antwerpen. ‘Dat concurrentiegevecht verloren ze’, zegt Vroom.

Vroom (50) is architect en gespecialiseerd in de restauratie van historische panden. Hij heeft z’n auto volgepakt met de computers die hij zojuist onder toezicht uit zijn verzakte kantoor heeft mogen halen. ‘Ik heb het helemaal gehad met het stadsbestuur van Amsterdam’, zegt Vroom. ‘Dat de pers wordt geweerd bij de bewonersbijeenkomst is tekenend.’

Hij kan er met z’n verstand niet bij dat de gemeente het sein dinsdag op groen heeft gezet, terwijl de aannemer het project kennelijk nog niet onder controle heeft.

Vroom: ‘Ik weet waarover ik het heb. De scheuren binnen de panden zijn fenomenaal. Enkele centimeters breed en verticaal tot vijf meter lang, als een flits van dak tot de bodem. De panden zijn te redden, maar dat wordt een heel langdurige, zeer kostbare en ingrijpende operatie. En dan praat ik niet over maanden. De nieuwe funderingen zijn ook aangetast.’

Heel lang, aldus de architect, heeft hij vertrouwen gehad in het welslagen van de Noord-Zuidlijn. ‘Mijn vertrouwen is nu geheel verdwenen. Ik heb stellig de indruk dat een tweederangs echelon belast is met uitvoering en controle. Wat ik mis in Amsterdam is een centraal bestuur dat ongeacht de betrokken stadsdelen zo’n riskant miljardenproject begeleidt.’

Zijn besluit staat vast. Hij wil dat de gemeente zijn zwaar beschadigde erfgoed overneemt tegen de marktwaarde, vóór het inzakken welteverstaan. ‘Een stad die met gemeenschapsgeld bordelen opkoopt, moet ook bereid zijn een burger uit te kopen die buiten zijn schuld om, en tot zijn grote leedwezen, moet aanschouwen hoe zijn historische panden naar de vernieling worden geholpen.’

Inmiddels zijn Cohen en de wethouders terug in de ambtswoning van de burgemeester, op loopafstand van de Vijzelgracht. Begrotingsonderhandelingen en een woordje voor de pers. Cohen: ‘Het was ons een lief ding waard geweest als deze ellende niet had plaatsgevonden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden