Daiquiri's met Osama Bin Laden

Jeanne Prisser bericht over wat zich afspeelt in de voorhoede van de beeldende kunst. Deze week: Daiquiri's met Osama Bin Laden en eeuwig onvoltooide plannen in Rotterdam.

Osama Bin Laden. Beeld Carlos TMori

Amsterdam, 2 mei

Osama Bin Laden. Ik dacht eigenlijk dat we alweer een legertje geestelijk leiders en megalomane dictators verder waren, vandaar dat ik weifelde over een groepstentoonstelling die aan deze meneer gewijd zou zijn. Maar blijkbaar heeft de kunst - ná Marlene Dumas, South Park en Erik van Lieshout, die zich allemaal al waagden aan een artistieke interpretatie - vijf jaar na zijn dood nog altijd iets met Osama. En blijkbaar was ik daar toch nieuwsgierig naar.

In Castrum Peregrini, het Amsterdamse 'huis voor kunst en cultuur, vrijheid en vriendschap', verzamelde de Spaanse tentoonstellingsmaker Paco Barragán zo'n veertig kunstwerken, cartoons, filmposters, tijdschriftomslagen en artikelen onder de noemer Read my Lips! The True Story Behind The Representation of the Death of Osama Bin Laden. Had zo als kop in The Sun gekund, bedacht ik nog, maar toen was ik al binnen. Later bleek dat ik daardoor goddank het eerste kunstwerk had gemist: twee pispotten van de Chileense kunstenaar Prem Sarjo, die er anno 2016 ook achter is dat 'Osama' en Obama' maar één letter schelen.

Beneden kwam het eerste deel van de tentoonstelling, over de mythevorming rond de dood van Bin Laden, aanvankelijk aarzelend op gang. Maar naarmate ik via het trappenhuis het atelier naderde van Gisèle d'Ailly-van Waterschoot van der Gracht, kunstenaar, verzetsheld en oud-bewoonster van het grachtenpand, voelde ik plotsklaps dezelfde opwinding als de kunstenaars hier.

Ik zag Osama Daiquiri's drinkend en reggae zingend aan het strand (Enrique Marty), Osama als Steve Jobs (Carlos TMori), als cowboy op weg naar het licht (Pedro Barbeito), als megalomaan standbeeld (Nicola Verlato), en hoewel niet alle bijdragen even intelligent waren, zag ik ineens ook de artistieke vrijheid die de terrorist had nagelaten. Het spannendst aan de dood van de Al-Qaida-leider is toch dat die zo onzeker is. Want is het nu wel of niet zijn lichaam geweest, dat uit die helikopter de zee in gleed?

En midden in de hoge, lichte schilderstudio, waar het beeldmateriaal van Osama een wonderlijke relatie aanging met de zorgvuldig verzamelde Wunderkammer-spulletjes van Gisèle, viel mijn oog op een kopie van een Amerikaanse petitie uit 2013: Obama, laat een foto zien van de gedode terrorist, anders geloven we je niet!

Het was de ultieme vrijbrief voor de verbeelding. Door zijn non-dood kunnen kunstenaars met Osama doen wat ze willen. En dat in het atelier van een vrouw die haar leven had gewijd aan de kunst en de vrijheid. Het was een ijzersterk concept, dat zag ik nu wel in.

INFO

Read my Lips! The True Story Behind The Representation of the Death of Osama Bin Laden. Castrum Peregrini, Amsterdam, t/m 9/6

Utopian Dreams TENT, Rotterdam, t/m 10/7

Rotterdam, 3 mei

Over ijzersterke concepten gesproken: hebt u ooit gehoord van die schitterende Rotterdamse schroefboogbrug? En kent u dat weiland met koeien en wilgen dat het Rotterdamse Schouwburgplein heet? Nee, dat dacht ik al. Beide bestaan helaas niet. In TENT liep ik door een tentoonstelling vol met dit soort anti-climaxen: Utopian Dreams, utopische ideeën over Rotterdam. Grotendeels nooit uitgevoerd, want 'tussen droom en daad staan wetten in den weg, en praktische bezwaren'. Willem Elsschot schreef die dichtregel in de havenstad en dat was niet voor niets, bedacht ik na wéér een onuitgevoerd idee; je zou bijna denken dat het een Rotterdamse kwaal is om mooie plannen niet te realiseren.

Want wat een vondst van architect Rem Koolhaas om de Willemsbrug over de Nieuwe Maas rechtop te hijsen tot een hoge toren zou ontstaan. Chapeau Rem. En vanuit die toren zou je dan geweldig uitzicht hebben op die schroefboogbrug van Claes Oldenburg. Die verdient wat toelichting. Het is een ontwerp uit 1978 van een brug bestaande uit twee grote, gebogen gleufkopschroeven, waar je oprijdt door de kop en eraf door de andere kop. Als het was uitgevoerd.

Koeien laten grazen op het Schouwburgplein - nog zo'n idee, ditmaal van kunstenaar Wim Gijzen. Zijn fotomontage uit 1969 is zo overtuigend, dat nrc.next de grazende koe in 2009 afdrukte in de veronderstelling dat het Schouwburgplein er ooit echt zo had uitgezien.

Het ontwerp voor de schroefboogbrug van Claes Oldenburg.

Was ik deze tentoonstelling ingeteletransporteerd, ik zou kunnen geloven dat het in Rotterdam een conservatieve bedoening is, waar spannende dingen alleen gebeuren in de hoofden van kunstenaars en architecten. Maar ik was komen lopen vanaf het Centraal Station en dan is het onmogelijk de megalomane, dwangmatige (hoog)bouwwoede van de Rotterdammers over het hoofd te zien.

Het zag er trouwens naar uit dat schrijfster Elfie Tromp daadwerkelijk was geteletransporteerd. In een houten bouwsel midden in TENT zat zij rustig aan haar derde roman te werken. Op een groot scherm waren haar vorderingen te zien. Een hondje hield haar schoot warm. Het tafereel maakte me buitensporig jaloers.

Die derde roman gaat over Rotterdam, omdat de Tromps daar al generaties lang wonen. Ik zag haar schrijven: 'Kom ik ooit van deze stad af?' Ze vertelde me dat ze fijn kon werken hier, juist met meelezers. Ik vroeg me af of het geluk brengt om in een tentoonstelling vol onvoltooide plannen aan een roman te werken. Ik hoop voor Elfie Tromp van wel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.