Dagelijks feest der herkenning Vijftig jaar Arbeidsvitaminen

'Luisteraars vinden me leuk omdat ik veel m'n mond hou', zegt presentator Hans Schiffers. Het meest bescheiden radioprogramma bestaat maandag vijftig jaar....

'Liefde, agressie, verbazing, troost - de mens heeft het allemaal in zich. Al die tegenstellingen vind je terug in ons programma. Arbeidsvitaminen laat die contrasten horen, als een nieuwe compositie met bestaande muziek.'

Jaap de Groot (50) kan precies uitleggen waarom Arbeidsvitaminen zoveel luisteraars heeft. Dat komt a: door de presentator, die precies past bij de opzet van het programma. en b: door de afgewogen keuze van de muziek. Voor dat laatste is De Groot verantwoordelijk.

Bij de nietsvermoedende luisteraar wekt Arbeidsvitaminen wellicht de indruk van een programma waarin de verzoekplaten betrekkelijk willekeurig achter elkaar worden gedraaid. Niets is minder waar. Elk uur van het programma is gebaseerd op een zorgvuldig uitgedokterd concept. De aanvragen van de meisjes van de suikerwerkfabriek vormen daarbij niet meer dan grondstof.

De Groot: 'Als je precies draait wat wordt aangevraagd, zit je elke dag met Paradise by the dashboard light, Bohemian Rhapsody of Lady in red. Wel probeer ik zo dicht mogelijk bij de verzoeklijst te blijven. Daarnaast let ik op de aard van de onderneming. Bij een bouwbedrijf zal ik wat hardere nummers zoeken dan bij een bank.'

Die aanvragen worden in een onwrikbaar schema gevangen. Als daar bijvoorbeeld 1. PG8, 2. G78, 3. DCD staat, moet het programma openen met een powergold-plaat uit de jaren tachtig (zoiets als Centerfold van de J. Geilsband), gevolgd door een golden hit uit de jaren zeventig of tachtig, waarna een nummer van de cd van de dag dient te worden gedraaid. Het patroon van Arbeidsvitaminen ligt zo van nummer tot nummer vast.

Hits uit de jaren zestig komen nog maar mondjesmaat voor. Het zwaartepunt ligt volgens producer Fer Abrahams nu op hits uit de late jaren zeventig en de jaren tachtig. 'De muziek die je tijdens je puberteit hoort, maakt doorgaans een blijvende indruk. De gemiddelde leeftijd van onze luisteraars ligt iets boven de dertig jaar, dus ga maar na. We vieren dagelijks het feest der herkenning.'

Arbeidsvitaminen trekt dagelijks een miljoen luisteraars, volgens De Groot aanzienlijk meer dan concurrerende programma's als Verzoekexpress van Noordzee Nationaal, Coffee Break van Sky Radio of Classics van Radio 538. 'We draaien bovendien meer nieuwe muziek. Al die veertigers die luisteren willen geen ouwe lullen zijn. Die willen bijblijven. En ze willen zo min mogelijk gesproken woord, en zeker geen turbotaal.'

De Groot neemt zijn opdracht serieus. Hij vindt het mooi als Arbeidsvitaminen G. Love + Special Sauce als eerste draait, maar: 'Ik wil ook een lans breken voor het Nederlandse produkt. Daar hebben we een stukje verantwoordelijkheid voor.' Tegelijk zijn er grenzen. 'De Dikke Lul Band of een tekst als Schijt in m'n bek van de Raggende Manne maken bij mij geen kans.' Voor Corrie Konings zijn er andere zenders, maar Manke Nelis of Stef Bos, dat past dan weer wel in Arbeidsvitaminen.

Het laatste uur biedt de meeste afwisseling. Dat opent met de Top 3 van een bekende Nederlander. Mariah Carey voor de profvoetballer; 2 psalmen en een koorlied voor Klazien uit Zalk; dat 'ondeugende meisje' Madonna voor Maay-Weggen en Il neige sur Nantes van Barbara voor de existentialistische priester Antoine Bodar, die zich overigens verbolgen toonde over het Gregoriaanse gehijg van Enigma dat De Groot voor hem had uitgezocht. Driebergen meldt om half twaalf nog een file op de A2 tussen Holendrecht en het knooppunt Amstel, waarna Smashing Pumpkins en de 15 miljoen mensen van Fluitsma & Van Tijn samen zorgen voor het schelle contrast waar Arbeidsvitaminen tuk op is.

Tijd voor De baas van de dag, een kijkoperatie van vijf minuten in het hart van noest werkend Nederland, waar de eigenaar van een grafisch bedrijf in Helmond 's nachts droomt dat hij de zetvellen uit zijn handen laat vallen zodat alle letters door elkaar liggen. Opmerkelijk hoeveel ondernemers ons land telt die gitaar spelen, zingen, of een papegaai hebben die een telefoon kan nadoen.

Vandaag is een drukker uit Drachten baas van de dag. Hij heeft z'n zaak aan huis en slaapt 's morgens zo vast dat z'n personeel hem niet zelden boven de wekkerradio uit hoort snurken. Presentator Hans Schiffers vergeet niet te vragen of de puddingbroodjes smaakten. Want iedere baas krijgt zoetigheid. En de baas van de week, die elke vrijdag wordt verkozen, ontvangt zelfs een in marmer gevatte pluim.

Vijfmaal per week rijdt Hans Schiffers (35) in alle vroegte van Almere naar het audiocentrum in Hilversum om Arbeidsvitaminen te presenteren. Sinds het begin van de horizontale programmering, nu ruim drie jaar geleden, is het 'zijn' programma. Hij noemt zich eerder een serieus AVRO-type dan een Veronica-yup. 'Ik hou van rust, dat wil ik overbrengen. Wat luisteraars leuk vinden aan mij is dat ik veel m'n mond hou.'

Schiffers is AVRO, de baas van de dag wordt ook als AVRO gezien, immers de omroep voor ondernemend Nederland. Maar Arbeidsvitaminen als geheel is al lang niet meer typisch AVRO. Samensteller de Groot is een NCRV-man, Elly van Loenen (produktie) komt van de KRO. Het programma is vooral typisch akn, de gezamenlijke programmering op Radio 3.

Dinsdag 19 februari 1946 - 9.45 - 10.30 uur: Arbeidsvitaminen. Een vroolijk programma voor huis en fabriek: 1. Go ahead, Columbia-orkest, 2. Voce' e Notte, Tito Schipa met orkest, 3. Samt und Seide, Wiener Bohème-orkest; 4. De Zesdaagsche, Louis Davids. . .

Zo begon de allereerste nonstop-uitzending, op Hilversum II. Arbeidsvitaminen - de onverbeterlijke naam is volgens de overlevering bedacht door mr J. den Daas - was gemodelleerd naar Music while you work van de BBC Home Service.

De halve eeuw van omzwervingen over zenders, tijdstippen en frequenties is niet meer te reconstrueren. Omroepen zijn kort van memorie. Zeker is dat Jan Vilters tot in de jaren zeventig de samensteller was, en dat Koning Voetbal heel vaak als openingsnummer fungeerde. Het programma is van 'Hilversum' naar 'Radio' geschoven, en van II naar I naar III naar 1 naar 3. Er zijn tijden geweest dat het programma slonk tot een uur per week. In de negen maanden voor zijn wonderbaarlijke wederopstanding was het zelfs even helemaal verdwenen.

'Nog een halve eeuw erbij, dat durf ik niet te voorspellen', zegt Jaap de Groot. 'Maar over veertig jaar bestaat Arbeidsvitaminen nog steeds, dat weet ik zeker.'

Maandag op Radio 3 van 9 tot 17 uur onafgebroken Arbeidsvitaminen. Met van 12 tot 14 uur Rene Froger als gastpresentator en tegen vijf uur een optreden van Marco Borsato.

FOTO-KADER

Op de afdeling Particulieren 4 van de belastingdienst in Venlo zijn de luidsprekers ingebouwd in het systeemplafond. Zenderafstelling en volume worden centraal geregeld, de muziek gaat alleen uit als er van bedrijfswege een mededeling wordt gedaan. 'Vroeger luisterden we wel eens naar Sky Radio', zegt T. Lenssen (35), wiens bureau pal onder een van de luidsprekers staat. 'Maar dat is toch saaier, rustiger.' Radio 3 gaat nooit meer af, al bevalt Arbeidsvitaminen hem beter dan de middagprogramma's, als er meer 'schreeuwgroepen' worden gedraaid. Een intekenlijst leverde de elf nummers op die hij als bedrijvenverzoek indiende. Pink Floyd, Barclay James Harvest en Harry Belafonte hebben de uitzending niet gehaald, Guy Forsyth wel.

Op de afdeling logistiek van Kartonfabriek de Eendracht in Appingedam staat van acht tot vijf een van huis meegebrachte transistorradio aan. Altijd op Radio 3, al vindt Menno Huisman (25) het programma 's morgens eerlijk gezegd het best. 'Arbeidsvitaminen is rustig, prettig. Dan staat de radio hier harder. De presentator is een kalme jongen. 's Middags krijg je meer rock en dance en house. Dat ritme is misschien minder gemakkelijk om bij te werken.' De afdeling logistiek is volgens Menno een 'jonge, vrolijke afdeling met weinig hardrockers en housers'. Hun verzoekplaten: Falco, Vangelis, Dire Straits, Procol Harum, Righteous Brothers en iets uit Phantom of the Opera. Vorige week werd hun keuze gedraaid, de radio ging wat harder. Zingen doen ze niet. 'Maar zo'n nummer als Liefde voor muziek van Raymond van 't Groenewoud neurie je toch wel mee.'

Poms Site in Vriezenveen is een opslag voor legermateriaal van het ministerie van Defensie. De afdeling waar André de Leeuw werkt, verzorgt onderdelen voor voertuigen die op het oorlogspad moeten. In het magazijn, dat een oppervlak van zestig bij zestig meter heeft, schalt de muziek van acht uur tot half vijf uit twee luidsprekers. Arbeidsvitaminen wordt zelden overgeslagen, alleen bij house-muziek sneuvelt het wel eens.

'We hebben meer belang bij muziek dan bij gepraat', zegt De Leeuw. Daarom begint na twaalf uur het zwerven door de ether. 'Iedereen kan bij de knop. 's Middags gaan we vaak naar regionale zenders. Radio Enschede draait nogal wat Nederlandstalig, dat bevalt goed.' Er vallen wel eens woorden, maar doorgaans zijn de mannen van Poms Site het eens. Belangrijke troeven op hun lijstje met verzoeken: Purple rain van Prince en Living in a prayer van Bon Jovi.

Tira Prins werkt op de binnendienst van Drumarkon in Werkendam, een groothandel in betimmeringsmaterialen voor interieurbouw en scheepvaart. De oude transistor op haar afdeling staat de hele dag afgestemd op Radio 3, wat 's morgens beter bevalt dan 's middags. Waarom? 'Arbeidsvitaminen is gezellig, leuk, spontaan, van alles wat. Terwijl Sky Radio toch vooral meer van hetzelfde laat horen.' Hun eigen verzoeklijst van acht nummers hebben ze gedrieën opgesteld. Hoogtepunten: Bee Gees, Suzanne Vega en Gary Moore.

Ook slagerij Pauëlsen uit Noordwijk bestaat vijftig jaar. De transistor staat er van 8 tot 6 uur aan, en volgens slager P. Pauëlsen (48) eigenlijk altijd op Radio 3. 'Een gezellige zender met wisselende muziek, die wel zo'n beetje mijn smaak draait. Niet de hele dag house of zo. De presentator is gezellig, en die spelletjes tussendoor zijn dat ook.' Na de middag komt er nog wel eens heavy-metal, vindt de slager. Dan gaat de radio op een andere zender.

Pauëlsen had een briefje neergelegd waarop het personeel zijn verzoeken kenbaar kon maken. Zijn eigen inbreng? 'Iets van de Beatles, ik dacht Yellow Submarine. En dan Breakfast in America van Supertramp.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden