Dagboek: de roerige week van Frans Timmermans

Dit was de week van Frans Timmermans, die de hele wereld overvloog om de slachtoffers van de vliegramp naar Nederland te krijgen. Een dagboek van de minister van Buitenlandse Zaken.

Minister Timmermans telefoneert tijdens een overleg met de EU Beeld afp

DEN HAAG, donderdag 17 juli, 17.00 uur
Frans Timmermans brengt zijn vakanties het liefst in eigen land door. De minister van Buitenlandse Zaken is al vaak genoeg van huis. Met zijn jongste zoon Max fietst hij deze week door Noord-Brabant en Limburg.

Dan gaat donderdagmiddag zijn telefoon. Een vliegtuig is neergestort. Met honderden inzittenden, veel Nederlanders - en mogelijk is het geen ongeluk. Timmermans haast zich naar de zevende verdieping van het Ministerie van Veiligheid en Justitie, waar het Nationaal Crisiscentrum zetelt. Aan een hoefijzervormige tafel overlegt hij met de premier, de ministers Opstelten, Schippers, Schultz en Plasterk. Ook Dick Schoof, de Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, schuift aan.

De eerste prioriteit: nabestaanden informeren. Timmermans stuurt een team naar Kiev om de Nederlandse ambassade te versterken. Een crisisteam van ambtenaren werkt in Den Haag de nacht door om telefoontjes van familieleden aan te nemen.

Voor Timmermans begint meteen een hoog diplomatiek spel. Hij belt die avond met zijn collega's wereldwijd. Zijn Oekraïense ambtsgenoot Klimkin drukt hij op het hart dat hij een onafhankelijk onderzoek wil naar wat er vandaag precies is gebeurd. 'Samen met al mijn collega's zal ik mij ervoor inspannen dat de nabestaanden snel duidelijkheid krijgen,' belooft de minister tegen tienen op Facebook.

KIEV, vrijdag 18 juli, 21:00 (Nederlandse tijd)
De stoep en de trappen voor het ambassadegebouw in Kiev zijn bezaaid met bloemen. Timmermans staat stil, naar eigen zeggen diep geroerd door zoveel steunbetuigingen. Het was 'een heel lange dag, althans voor mij', laat hij zich binnen ontvallen. Toch oogt hij energiek. Hij deelt complimenten uit en staat journalisten te woord in het Nederlands en Engels.

De oud-diplomaat is in Kiev om te zorgen dat de forensisch onderzoekers toegang krijgen tot het rampgebied. Dat lukt zaterdag, na gesprekken met de Oekraïense en - via een tussenpersoon - de rebellen.

Maar blij kan Timmermans niet zijn. Hij ziet op beelden hoe rebellen tussen de brokstukken lopen en rommelen met de spullen van slachtoffers. 'Nederland is boos, furieus,' fulmineert hij. 'De internationale gemeenschap moet meer zijn best doen.'

Minister Timmermans staat stil bij de bloemenzee in Kiev Beeld getty

NEW YORK, maandag 21 juli, 2:00 (Nederlandse tijd)
Het mag in Nederland midden in de nacht zijn als Timmermans aankomt in New York; in de miljoenenstad is het zes uur vroeger. Die tijd blijft niet onbenut. Nog dezelfde avond voert hij de eerste diplomatieke gesprekken om de leden van de VN-Veiligheidsraad - inclusief Rusland - zover te krijgen een resolutie aan te nemen die een onafhankelijke onderzoek en vrije toegang tot de rampplek eist.

Als Timmermans die ochtend ontwaakt - veel slaap heeft hij doorgaans niet nodig - gaat hij verder met praten. Dat hij zes talen spreekt komt van pas. Timmermans is op een missie. 'We zullen niet rusten totdat recht is gedaan,' stelt hij.

Tijd voor wereldpers
In het Nederlandse VN-kantoor aan 3rd Avenue maakt hij tijd vrij voor de verzamelde wereldpers. Want: de wereld moet horen wat Nederland te zeggen heeft. In het perszaaltje licht hij vast een tipje van de sluier op van de speech die hij diezelfde middag nog zal houden. 'Tot de dag dat ik zal sterven', vertelt hij voor de draaiende camera's van de BBC, CNN en Al-Jazeera, zal hij niet begrijpen dat er op zo'n schandalige manier met de doden wordt omgesprongen.

Als de camera's uit zijn, praat hij in klein gezelschap verder over de oproep van nabestaanden om het leger naar Oekraïne te sturen. 'Iedere emotie die ik in Nederland zie, die heb ik ook hier,' zegt hij en slaat met zijn vuist op zijn borst. 'Ik heb er volledig begrip voor.'

Don't even go there
Achter zijn brillenglazen twee waterige ogen. Dan al is Timmermans emotioneel, het is niet gespeeld. 'Het moeilijkste is om te proberen mijn emotie onder controle te houden en rationeel met dit onderwerp om te gaan,' vertelt hij. 'Hoewel ik kook van emotie, is dat juist mijn bijdrage aan het rechtdoen aan de slachtoffers.' Als hem wordt gevraagd naar zijn tranen loopt hij weg. 'Don't even go there,' zegt hij nog.

Dan trekt Timmermans zich terug in een werkkamer. In stilte, zijn jasje uit, schrijft hij in minder dan een uur de speech die hij in de VN-Veiligheidsraad gaat voordragen. Voor de ogen van verraste wereldleiders doet hij daarna zijn emotionele betoog. Over hoe onschuldige mensen uit de lucht zijn geschoten. Over de nabestaanden, die moeten vrezen dat 'tuig' in de Oekraïne de trouwring van de vinger van hun geliefde pakt. En over de laatste minuten van de vakantiegangers, als ze weten dat hun vliegtuig naar beneden valt. 'Did they look each other in the eyes, one final time, in a wordless goodbye? We will never know.'

Timmermans tijdens zijn indrukwekkende toespraak voor de VN Beeld epa
Beeld epa

BRUSSEL, dinsdag 22 juli, 9:30 (Nederlandse tijd)
Amper een paar uur na de speech vliegt Timmermans alweer de Atlantische Oceaan over, om in Brussel met zijn EU-collega's de sancties tegen Rusland te bespreken. Pas daar wordt duidelijk hoeveel indruk zijn speech in New York heeft gemaakt. Niet alleen in Nederland, maar wereldwijd.

De geëmotioneerde minister die de rest van de wereld fel toespreekt, even lijkt het nergens anders over te gaan. 'Hij benam mij de adem,' zegt oud-president Bill Clinton over de Nederlander. Op YouTube wordt de toespraak binnen korte tijd meer dan een miljoen keer bekeken.

Het streelt het ego van de niet van ijdelheid gespeende minister. Maar Timmermans oogt in Brussel vooral moe. Zijn oogleden zakken steeds verder voor zijn ogen. Als een journalist de uitkomst van de Europese raad 'slappe hap' noemt, reageert hij getergd. 'Ik sta net te vertellen dat er nieuwe sancties komen en uw eerste reactie is 'slappe hap'. Er komen meer sancties, deze week al.'

Timmermans tijdens het EU-overleg in Brussel Beeld epa

EINDHOVEN, woensdag 23 juli, 16:00
Op een verder verlaten vliegveld in Eindhoven ziet Timmermans hoe tientallen doodskisten waardig uit de buik van het Herculestoestel worden gedragen. Eindelijk. Het grijpt de minister aan, zegt een naaste medewerker. 'Hij is zich zeer bewust van de verantwoordelijkheid die op zijn schouders rust. Maar dit drama laat hem niet koud.'

Dat blijkt na de ceremonie. Terwijl de andere hoogwaardigheidsbekleders weglopen, ontmoet Timmermans een vrouw die een geliefde verloor bij de ramp. Hij drukt haar stevig tegen zijn borst. Dan roept de plicht: in het Catshuis vergadert hij drie uur lang over een politiemissie naar de rampplek. Het is er nog steeds onveilig, er liggen nog steeds lichamen.

Minister Timmermans troost een nabestaande op het vliegveld in Eindhoven Beeld reuters
Beeld anp

KIEV, donderdag 24 juli, 18.30 uur (Nederlandse tijd)
'Thanks Frans,' zegt zijn Australische collega Julie Bishop, als Timmermans haar het woord geeft tijdens een persconferentie in de ambassade in Kiev. Haar land is ook zwaar getroffen door de crash. Ze trekken nauw samen op. Hun lichaamstaal - haar hand op zijn rug, haar handen in de zijne - verraadt dat ze goed met elkaar overweg kunnen.

De ministers zijn opgelucht. Dankzij afspraken met de rebellen en Oekraïne kunnen de forensisch experts naar het rampgebied om de laatste stoffelijke overschotten op te halen. 'Het was een lange, vruchtbare dag,' zegt Timmermans. Maar het diplomatieke spel is nog lang niet voorbij. Het kabinet werkt achter de schermen verder aan de bewapende missie, die de onderzoekers langere tijd vrij baan moet geven in het rampgebied.

CHARKOV, vrijdag 25 juli, 9:00 (Nederlandse tijd)
Timmermans staat in een grote hal, in de buurt van het vliegveld van Charkov. Om hem heen maken de forensisch experts de slachtoffers klaar voor vertrek naar Eindhoven. Het verdriet is voelbaar als de lichamen in de kisten worden gelegd. Timmermans wil de mensen die het zware werk doen een hart onder de riem steken. Hij bedankt ze voor hun inzet. In het Nederlands, maar voor de Oekraïense medewerkers ook in het Russisch. 'Dit zijn indrukken die mij nooit meer zullen verlaten,' zegt de minister.

(Met medewerking van Frans Boogaard en Frank Hendrickx)

Timmermans bezoekt de bemanningsleden van de vliegtuigen die de slachtoffers naar Nederland vliegen Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden