Dag en nacht op de trekker om de perfecte ijslaag op te bouwen

Dinsdagavond is de eerste natuurijsmarathon gereden in Noordlaren. Met dank aan de ervaren ijsmeester Gezinus van Iren. Zodra het vriest, neemt hij zijn 'zomer'vakantie op.

AMSTERDAM - Weersvoorspellingen zijn leuk, maar als puntje bij paaltje komt heb je er niks aan. 'Dan telt alleen de jarenlange ervaring.' Gezinus van Iren lacht. Hij weet waar hij het over heeft.


Van Iren is ijsmeester. Hij is de bezielende kracht achter de natuurijsbaan van Noordlaren. In het Groningse schaatsdorp werd dinsdag de eerste natuurijsmarathon van deze winter gereden. Omdat de marathontoppers nog op de Oostenrijkse Weissensee bivakkeren, konden de senioren en C-rijders een gooi naar de titel doen. Het leverde een overwinning van Erik Jan Kooiman op.


Het zal Van Iren (49) een zorg zijn wie er wint. Dat het door hem verzorgde ijs het toneel is van de eerste natuurijsmarathon van het seizoen maakt hem trots, maar niet meer dan dat. Op zijn twaalfde liep hij op vrije woensdagmiddagen al met takken over het Zuidlaardermeer om routes voor toertochten uit te zetten. Het ijsmeesterschap is hem met de paplepel ingegoten.


Van Iren leeft voor het ijs. Hij werkt als kraanmachinist bij een grondkabelbedrijf. Als de grond bevroren is, dan is het moeilijk graven. Maar dat maakt Van Iren niks uit. Hij neemt niet vrij in de zomer, maar juist in de winter, als het vriest dat het kraakt. Dan beleeft hij z'n hoogtijdagen. Niet dat hij dan de schaatsen onderbindt. Nee, hij stapt op de trekker en prepareert het ijs.


Als ijsmeester is Van Iren verantwoordelijk voor de kwaliteit van de baan. Dag en nacht rijden hij en zijn kompanen van natuurijsvereniging De Hondsrug rondjes met een trekker met giertank om de skeelerbaan in het dorp te benevelen. Laagje voor laagje bouwen ze zo het ijs op. Afhankelijk van de precieze temperatuur bepaalt Van Iren welke kop er op de benevelaar moet om een zo goed mogelijke ijsvloer te creëren. En, zo zegt hij, 'dat komt heel precies.'


In de jaren negentig reed Van Iren nog met zijn trekker op en neer tussen de skeelerbaan en het nabijgelegen Zuidlaardermeer om water op te halen. Dat had een groot nadeel. Het zout dat op de openbare wegen lag bleef kleven aan de trekkerbanden. Zo kwam het op de baan terecht, met als gevolg dat er bulten op het ijs ontstonden.


Risico's

Nu is er een put van 125 meter diep vlakbij de baan. Het water wordt zo rechtstreeks uit de grond omhoog gepompt, en via de giertank over de baan verspreid.


Dat het ijsmeesterschap niet zonder risico's is, ondervond Van Iren enige tijd geleden. Hij reed met zijn trekker over het bevroren Zuidlaardermeer om het ijs te prepareren. 'Ik wist dat er een groot wak in het ijs zat, maar ik had niet door dat het gat 's nachts groter was geworden door de harde wind.' Opeens zag hij water uit de gaten in het ijs rond zijn trekker opborrelen. 'Toen wist ik dat het foute boel was. Dan is er geen redden meer aan.'


Een logische reactie was geweest om van de trekker af te springen en zo snel mogelijk de kant te bereiken. Maar Van Iren bleef zitten. 'Als ik er gelijk was afgesprongen, dan had ik onder de trekker terecht kunnen komen. Ik heb rustig afgewacht tot de trekker volledig door het ijs was gezakt, en ben er toen afgestapt, helemaal doorweekt.' Daarna sprintte hij met bevroren kleding door de polder naar het dorp om een warme kachel te zoeken.


Dat er af en toe eens wat misgaat met natuurijs, is volgens Van Iren onderdeel van de charme. Tegenwoordig zet hij de routes op het Zuidlaardermeer uit met een soort hectometerpaaltjes, in plaats van de gebruikelijke takken. 'Zo weten we waar mensen zijn, als ze bellen omdat er iets is. Voorheen stonden er soms vier ambulances om het meer als mensen problemen hadden. Maar nu halen wij ze met quads van het ijs. Een kwartier nadat je belt ben je aan de kant.'


Jan-Geert Veldman, voorzitter van de natuurijsvereniging van Noordlaren, voelt zich gezegend met een collega als Van Iren. 'Je hoeft hem alleen maar af te remmen. Als je dat niet doet, dan zit hij echt dag en nacht op de trekker. Dan is hij op een bepaald moment zo afgemat dat hij het hoogtepunt mist. Ik denk dat iedere werkgever wel iemand als Gezinus van Iren in dienst zou willen hebben.'


'De koudste nacht komt altijd onverwacht'. Dat is een gevleugelde uitspraak in de wereld van het natuurijs. De elementen zijn niet in menselijke handen. Van Iren: 'Dat maakt het vak van een ijsmeester zo mooi.'


De organisatoren van de twaalf schaatsklassiekers kunnen eind deze week in Nederland al een grote wedstrijd aankondigen. Dat zegt voorzitter David Pos van de stichting Natuurijsklassiekers.


'Het ijs groeit met het uur. Het Schildmeer in Groningen ligt al helemaal dicht. Daar kan zondag wel een wedstrijd worden gehouden', verwacht de voorzitter.


Het Nederlands kampioenschap kan volgens Pos ook op korte termijn worden uitgeschreven. 'Maar dat is in deze ijszekere periode niet noodzakelijk. We kunnen eerst beter een groot aantal klassiekers organiseren en dan afsluiten met het NK. Dan werk je naar een climax toe.'


Het schaatspeloton bivakkeert op de Oostenrijkse Weissensee. Woensdag wordt daarop het Open Nederlands kampioenschap gehouden. 'Ik begrijp dat de schaatsbond momenteel geen landelijke schaatsers toelaat bij surrogaatwedstrijden als in Noordlaren, Haaksbergen of Veenoord. Het is goed dat de rijders op last van de ploegleiders en de KNSB in Oostenrijk blijven', vindt Pos.


Desondanks verwacht hij dat het deelnemersveld van de alternatieve Elfstedentocht, die zaterdag op de Weissensee staat gepland, behoorlijk wordt uitgedund. 'Maar misschien wordt die wedstrijd ook wel geschrapt. Je hebt met een 200-kilometerrace in de benen zeker een week nodig om te herstellen. Zo dom zijn de marathonschaatsers niet. Ze gaan zich sparen voor de natuurijsklassiekers in eigen land.'


In totaal zijn er twaalf Natuurijsklassiekers in Nederland: de Noorder Rondritten, Noordwesthoekrit, Westland Marathon, Ronde van Loosdrecht, Oldambrit, Hollands Venetiëtocht, Veluwemeertocht, de 100 van Eernewoude, Amstelmeer Marathon, Rottemerentocht, Driedaagse van Ankeveen en de USA Marathon in Schermerhorn.


De eerste grote schaatsklassiekers dienen zich komend weekeinde aan


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden