Daders waren al bekend bij autoriteiten

MI5 kende de twee daders van de 'machete-aanslag'. Maar lone wolfs zijn lastig in de gaten te houden.

LONDEN - De mannen die woensdag de Britse militair Lee Rigby (25) hebben afgeslacht, waren bekend bij de Britse veiligheidsdienst. De 28-jarige Michael Adebolajo was enkele jaren geleden in beeld gekomen bij MI5 toen hij seances bijwoonde van twee bekende haatpredikers.


Dat hij toch zijn terreurdaad kon verrichten, geeft meteen aan hoeveel moeite veiligheidsdiensten hebben met het in de gaten houden van de zogeheten 'Nike-terroristen', moslimradicalen die onder het devies 'just do it' als een lone wolf deelnemen aan de jihad. De Londense politie heeft niettemin donderdag nog en man en een vrouw (beiden 29 jaar) aangehouden die ervan worden verdacht betrokken te zijn bij de moord.


Met de dood van de Afghanistan-veteraan nabij de kazerne van Woolwich, woensdagmiddag, is Londens bijnaam 'Londonistan' op twijfelachtige wijze eer aangedaan. De term is ooit bedacht door de Franse inlichtingendiensten, die de tolerante houding van de Britse autoriteiten jegens radicale islamisten beu waren.


Zo kon de bekende geestelijke Abu Hamza zijn haatpreken voortzetten in de straten van Noord-Londen nadat zijn moskee was gesloten. Pas na jarenlange procedures kon 'Captain Hook', zoals de Britse pers de eenarmige Hamza noemde, worden uitgezet naar de Verenigde Staten. Tot zijn leerlingen behoorde de Britse terrorist Richard Reid, die tevergeefs heeft geprobeerd met een explosieven in zijn schoen een vliegtuig op te blazen.


Ook nu speelt de meester-leerlingrelatie een belangrijke rol. Tot zijn 16de leidde Adebolajo, een Londenaar van Nigeriaanse origine, een gewoon leven. Maar tien jaar geleden had deze stille, slimme christelijke jongen het steeds vaker over de heilige oorlog, beïnvloed door bijeenkomsten van radicale moslimgroeperingen als de Al Muhajiroun. De puber nam zelfs een nieuwe achternaam aan: Mujaheed.


Na de middelbare school ging hij studeren aan de Universiteit van Greenwich, niet ver van de plek waar hij zijn daad zou verrichten. Zijn ouders maakten zich zorgen om hem en hebben geprobeerd hem weg te halen uit de extremistische milieus in Londen, maar ze verloren de controle over hun geradicaliseerde zoon.


Zijn geestelijke ouders waren Anjem Choudary and Omar Bakri Mohammed. Terwijl laatstgenoemde na een vakantie in het Midden-Oosten niet meer kon terugkeren in het Verenigd Koninkrijk, laat de werkloze jurist Choudary zich nog regelmatig gelden als gezicht van Islam4UK. Deze inmiddels verboden groepering heeft protesten georganiseerd bij rouwstoeten voor militairen die in Afghanistan omgekomen zijn.


Volgens jihadwatchers hebben grootscheepse terreuracties - zoals die in New York, Madrid en Londen - plaatsgemaakt voor daden van autonome doe-het-zelfterroristen. Hun strijdmotto 'just do it' is een advies van de in 2010 gedode Al Qaidaleider Anwar al-Awlaki. Deze methode werd enkele jaren geleden ook toegepast door Roshonara Choudhry. De 21-jarige studente stak in Oost-Londen het sociaal-democratische kamerlid Stephen Timms neer tijdens diens wekelijkse spreekuur. Hij overleefde de aanslag op het nippertje. Ook de moslimradicaal Perviz Khan was een doe-het-zelver, maar zijn voornemen om een Britse moslimsoldaat 'als een varken' te onthoofden, werd voorkomen.


Dat laatste was een zeldzaam succes van de veiligheidsdiensten. Omdat de zogeheten 'Nike-terroristen' alleen of, zoals eergisteren, met zijn tweeën opereren, is het voor MI5 lastig om kandidaat-terroristen te volgen. De moordaanslag in Woolwich heeft daarom geleid tot oproepen om de veiligheidsdiensten meer bevoegdheden te geven bij het natrekken van e-mails en telefoongesprekken.


Zowel de ex-minister van Binnenlandse Zaken John Reid en de antiterreurexpert van het Hogerhuis Alex Carlile heeft de regering opgeroepen de 'spiekwet' alsnog in te voeren, nadat deze kort geleden door vicepremier Nick Clegg van tafel werd geveegd. Premier David Cameron past er echter vooralsnog voor om paniekbeslissingen te nemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden