Analyse Joint Investigation Team

Daders neerhalen MH17 komen langzaam maar zeker in het vizier

Uiterst voorzichtig, en daardoor met een slakkengangetje, tracht het internationale onderzoeksteam JIT de zaak rond te krijgen tegen de daders van het neerhalen van vlucht MH17. Maar voortgang is er zeker. ‘Het net begint zich te sluiten.’

nderdeel van de BUK raket die MH-17 neerhaalde tijdens een persbijeenkomst van het Joint Investigation Team, dat onderzoek doet naar de crash van vlucht MH17. Beeld ANP

De onderzoekers zijn inmiddels ‘vol vertrouwen’ dat ze uiteindelijk het bewijs rondkrijgen welke personen verantwoordelijk zijn voor de ramp met 298 doden, zodat ze die kunnen oproepen voor een verhoor. ‘Het net begint zich te sluiten. De groep wordt steeds kleiner. We kijken nu nog naar enkele tientallen personen. We komen steeds dichterbij’, zegt hoofdofficier Fred Westerbeke van het Landelijk Parket donderdag na afloop van de speciaal belegde persconferentie over de voortgang van het MH17-onderzoek. Westerbeke is tevens de coördinator van het JIT (Joint Investigation Team).

Hij begrijpt de ‘frustratie’ van nabestaanden over de lange tijdsduur van het onderzoek, nu bijna vier jaar. Maar hij vraagt – weer – om geduld. ‘Tientallen rechercheurs werken dagelijks aan de zaak. Dit is nog steeds topprioriteit. We houden niet op tot het onderzoek af is.’ Eerder sprak het Openbaar Ministerie over een groep van honderd betrokkenen. ‘De rol van een groot aantal van hen is een stuk duidelijker geworden. En we boeken nog steeds iedere dag voortgang’, zegt Westerbeke.

'Belangrijke stap'

Donderdag maakte het JIT bekend dat weer een ‘belangrijke stap’ is gezet om de daders te traceren. Volgens het JIT staat vast dat de BUK-raket die vlucht MH17 neerhaalde afkomstig is van de 53ste luchtafweerbrigade van het Russische leger in Koersk. Dat is onder meer vastgesteld door het vergelijken van zeven specifieke kenmerken van de gebruikte BUK-lanceerinstallatie. Die vormen samen een soort ‘vingerafdruk’, die volgens het JIT zonder twijfel wijst naar het Russische leger.

Om dit uit te leggen toonde het JIT een gedetailleerde animatie van een BUK-installatie die zowel op 17 en 18 juli 2014 is gespot rond de afvuurplek in Oekraïne, als op 23, 24 en 25 juni 2014 in een konvooi van de Russische luchtafweerbrigade uit Koersk. Op de bepantsering van de BUK-installatie staat een unieke combinatie van uiterlijke kenmerken.

Westerbeke erkent dat het onderzoekscollectief Bellingcat al eerder tot dezelfde conclusie is gekomen, maar beklemtoont dat de lat voor het JIT hoger ligt. ‘Wij moeten zorgen dat de zaak in de rechtszaal overeind blijft.’

'Vol vertrouwen'

Die stoïcijnse reactie kenmerkt het JIT inmiddels. De onderzoekers laten al het ongeduld en de hoon van de nabestaanden, politici en andere bezorgden over zich heen komen en gaan rustig verder met hun onderzoek. Haast kennen ze niet, het doel is om het bewijs stap voor stap binnen te harken zodat er uiteindelijk geen speld meer tussen te krijgen is.

Westerbeke verwerpt de suggestie van journalisten dat het team ‘wanhopig’ zou zijn, omdat het onderzoek al bijna vier jaar duurt. ‘We zijn absoluut niet wanhopig. We zijn juist vol vertrouwen dat we dit onderzoek afronden.’

Hoewel het JIT inmiddels ‘enkele tientallen’ personen als verdachten aanmerkt, wil het nog niet specificeren om wie het gaat. De 53ste Russische luchtafweerbrigade bestaat uit een paar honderd personen. ‘Het kan de rechtsgang schaden als wij nu duidelijk maken wat wij precies weten. Dat doen we in de rechtszaal’, zegt Westerbeke.

Opvallend is wel dat het JIT steeds duidelijker is over de rol van de Russische autoriteiten. Bij de vorige presentatie van onderzoeksresultaten, eind 2016, stelde het JIT alleen nog maar dat de gebruikte BUK was vervoerd vanuit Russisch grondgebied. Nu stelt het JIT zonder omwegen dat het gebruikte wapen toebehoort aan het Russische leger.

‘Met je boerenverstand’ kun je  inderdaad nagaan dat de Russen weten wat er is gebeurd, erkent Westerbeke. Deskundigen hebben hem verteld dat het ‘onmogelijk’ is dat een militaire BUK-installatie wordt vervoerd vanuit Rusland zonder dat daar toestemming voor is vanuit de hoge commandolijn. Hij voelt ‘ingehouden woede’ over het feit dat Rusland niet eerder informatie heeft verschaft over de betrokkenheid van de 53ste luchtafweerbrigade uit Koersk. Weken geleden al vroeg hij om opheldering op specifieke punten en direct na de ramp is ook al gevraagd om meer informatie. Westerbeke: ‘We gaan ervanuit dat vragen vanaf nu wel beantwoord worden.’

Het JIT roept nadrukkelijk nogmaals getuigen op om zich te melden als zij meer weten over de bemanning van de BUK-installatie en de commandolijn naar die groep toe. Getuigen die belangrijke informatie willen delen, kunnen aanspraak maken op een getuigenbeschermingsprogramma. ‘Maar als we niks krijgen, betekent dit niet dat we er niet uitkomen’, zegt Westerbeke. Het JIT beschikt naast getuigenverklaringen ook over foto’s, video’s en forensisch bewijsmateriaal dat het nog allemaal publiekelijk wil toelichten.

Mijlpalen in het MH17-onderzoek 

24 mei 2018 – Gebruikte BUK-raket behoorde toe aan Russische 53ste luchtafweerbrigade, stelt het JIT. Derde oproep aan getuigen om meer te vertellen over de bemanning en commandostructuur.

19 oktober 2017 – JIT vraagt getuigen om meer informatie te geven over de gebruikte BUK-installatie.

28 september 2016 – Het JIT concludeert nog preciezer dat MH17 is neergehaald door een BUK-raket uit de 9M38-serie. De afvuurlocatie is teruggebracht tot een Oekraïens landbouwveld bij Pervomaiskyi, dat destijds in handen was van pro-Russische separatisten.

13 oktober 2015 – De Onderzoeksraad Voor Veiligheid presenteert conclusies over de oorzaak van de ramp: MH17 is neergehaald door een BUK-raket.

30 mei 2015 – Eerste officiële oproep aan getuigen van de ramp door het strafrechtelijk onderzoeksteam JIT.

14 augustus 2014 – Het Openbaar Ministerie laat weten dat het strafrechtelijk onderzoek naar de daders ‘volop gaande’ is. Separaat onderzoekt de Onderzoeksraad Voor Veiligheid de toedracht van de ramp.

17 juli 2014 – MH17 wordt met 298 mensen aan boord neergehaald boven Oost-Oekraïne.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.