Dader Charleroi onder radar door vage komaf

De aanslag dit weekeinde in het Belgische Charleroi heeft de aandacht gevestigd op een onderbelichte groep in de terrorismebestrijding: uitgeprocedeerde asielzoekers die illegaal in het land verblijven.

Medeleven met de getroffen politieagentes Hakima en Corinne bij het politiebureau in Charleroi. Beeld BELGA

Zaterdag viel een uitgeprocedeerde Algerijn twee politieagentes aan met een machete, waarna hij werd doodgeschoten. Hij zou een terroristisch motief hebben gehad en 'Allahoe akbar' hebben geroepen. De dader, Khaled Babouri (33) verbleef sinds 2012 illegaal in België. Hij kreeg tot twee keer toe het bevel het land te verlaten, voor het laatst in 2014, maar deed dat niet en verdween de illegaliteit in.

Voor inlichtingendiensten, politie en justitie zijn uitgeprocedeerde asielzoekers die in de illegaliteit verblijven, moeilijk in de gaten te houden. Ze staan niet als ingezetene geregistreerd en leven in de marges van de maatschappij.

Nalatigheid

Vaak kampen ze met psychische problemen en zijn ze extra kwetsbaar voor ronselaars. Hun illegaliteit wordt vaak ingeleid doordat landen weigeren onderdanen terug te nemen.

Het nieuws van Babouri's illegale verblijf in België kwam de Belgische staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) op kritiek te staan van het Vlaams-nationalistische Vlaams Belang, in de peilingen de derde partij van Vlaanderen.

Vlaams Belang-voorzitter Tom van Grieken (29) meent dat er sprake is geweest van nalatigheid in combinatie met een feitelijke straffeloosheid en een falend uitwijzingsbeleid. 'Dat is een ideale omgeving voor terroristen. Indien het de N-VA menens is, maakt ze van de immigratiekwestie een regeringszaak.'

Volgens Francken is van nalatigheid geen sprake. Algerije is een land dat vaak weigert onderdanen terug te nemen, aldus de staatssecretaris, zodat België met het probleem blijft zitten. In totaal zet België jaarlijks zo'n honderd Algerijnen uit - volgens Francken 'een schijntje' van het totaal aantal illegaal verblijvende Algerijnen in België. Op het Belgische Radio 1 noemde hij Algerije 'een land waarmee wij heel moeilijk samenwerken'.

Algerije zou zich hebben verweerd door te zeggen dat de uitgeprocedeerde asielzoekers in kwestie Marokkanen zijn en geen Algerijnen. Francken: 'Soms is dat ook zo. Dan zeggen Marokkanen dat ze Algerijn zijn, en omgekeerd. Dat is vaak een welles-nietesspelletje.'

Volgens de staatssecretaris gaat het vaak om Berbers die uit beide landen afkomstig kunnen zijn. 'Het is niet altijd duidelijk genoeg voor de diensten om ze te identificeren. Zijn het Berberse Marokkanen of Berberse Algerijnen?'

België beschikt over vijf centra voor uitgeprocedeerde asielzoekers met een capaciteit voor zeshonderd mensen. Francken zegt voor die plekken de voorkeur te geven aan mensen van wie hij verwacht dat de terugkeer soepel verloopt. Algerijnen vallen daardoor vaak buiten de boot. Hetzelfde probleem doet zich voor bij terugkeer vanuit België naar landen als Tunesië, Irak en Somalië.

Ongedocumenteerden

Hoeveel illegalen er precies verblijven in Nederland, is onbekend, maar volgens een schatting uit 2013 gaat het om zo'n 35 duizend mensen. Tot op heden zijn er geen aanwijzingen dat zich onder de documentlozen terrorismeverdachten bevinden, maar de insteek is dat IND en COA verdenkingen melden bij de veiligheidsdiensten. Het gaat niet altijd om mensen die uit de asielprocedure komen.

Notoire probleemlanden die volgens het ministerie van Veiligheid en Justitie 'bijna niet meewerken' aan terugkeer, zijn China, Iran, Irak en Ethiopië. Zonder reisdocument van hun landen van herkomst kan Nederland uitgeprocedeerden niet uitzetten en ook verzetten ze zich veelal tegen vrijwillige terugkeer. Aanvankelijk wilde het kabinet illegaliteit strafbaar stellen, maar na een lobby binnen regeringspartij PvdA ging dat niet door. In speciale gevallen kunnen ongedocumenteerde migranten die buiten hun schuld niet uit Nederland kunnen vertrekken, een speciale verblijfsvergunning krijgen. Zo'n 'buitenschuldvergunning' wordt enkele tientallen keren per jaar uitgegeven.

Parijs

Eerder dook in het netwerk rond Salah Abdeslam - verdachte inzake de aanslagen in Parijs - ook een uitgeprocedeerde Algerijn op. Deze Mohamed Belkaïd (35) werd bij een inval op een onderduikadres van Abdeslam door de politie doodgeschoten. Algerije staat bij inlichtingendiensten al langer bekend als een land waar veel jihadisten vandaan komen.

Ook de man achter de zelfmoordaanslag in het Duitse Ansbach, Mohammed Daleel (27), verbleef illegaal in Duitsland. Hij zou worden uitgezet naar Bulgarije, waar hij zijn eerste asielaanvraag deed. Omdat hij suïcidaal was, werd die uitzetting uitgesteld. Toen de Duitsers hem uiteindelijk gezond verklaarden en wilden uitzetten, was Daleel van de radar verdwenen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden