VIJF VRAGENLibanontribunaal

Dader aanslag in Beiroet in 2005 zal zijn straf nooit ondergaan

Vijftien jaar na de verwoestende aanslag in het centrum van Beiroet heeft het Libanontribunaal een lid van Hez­bol­lah schuldig verklaard. Het vonnis zal de spanningen in het hopeloos verdeelde Libanon verder opdrijven.

Een Libanese man roept om hulp voor een gewonde vlak bij de plek waar de autobom is ontploft waarbij Hariri omkwam. Beeld Reuters

Wat behelst het Libanontribunaal?

Het Libanontribunaal draait om de moordaanslag in 2005 op de Libanese ex-premier Rafik Hariri, destijds de belangrijkste soennitische politicus in het land. Hij werd met nog 21 anderen gedood door een zware autobom in het centrum van Beiroet. Zeker 226 mensen raakten bij de aanslag gewond. Hariri, een zakenman en miljardair, had nauwe banden met de Verenigde Staten en andere westerse landen, alsmede met de soennitische Golfstaten, en werd gezien als een bedreiging voor de Syrische en Iraanse belangen in Libanon.

De moordaanslag op Hariri werd door velen dan ook direct gezien als het werk van Syrië of van zijn lokale bondgenoot, de militante sjiitische beweging Hezbollah, en stortte Libanon in zijn ergste politieke crisis sinds de burgeroorlog van 1975-1990. De aanslag leidde tot massale protesten, het aftreden van de pro-Syrische regering en de terugtrekking − na 29 jaar − van alle Syrische troepen uit Libanon. De aanslag was ook de opmaat tot jaren van politieke chaos en strijd. Uiteindelijk kreeg de anti-Syrische, pro-westerse groepering van Hariri’s zoon Saad de bovenhand. Saad Hariri (dinsdag aanwezig in Leidschendam) werd zelf driemaal premier.

Waarom heeft het 15 jaar geduurd?

Het in 2007 door de VN ingestelde Speciaal Tribunaal voor Libanon ging met in totaal 415 hoorzittingen en 297 getuigenverklaringen niet over één nacht ijs. De langverwachte uitspraak werd onlangs nog eens met twee weken uitgesteld uit respect voor de slachtoffers van de verwoestende explosie in Beiroet op 4 augustus, een klap die met 187 doden en een miljardenschade de bomaanslag op Hariri nog overschaduwde. Het voorlezen van de samenvatting van het 2.600 pagina’s tellende vonnis werd dinsdag rechtstreeks uitgezonden. Vanwege de coronabeperkingen was daarbij slechts een klein publiek en een handjevol pers aanwezig.

Wat was het vonnis van de rechters?

Vier vermeende leden van Hezbollah stonden in Leidschendam bij verstek na jarenlang justitieel onderzoek terecht: hoofdverdachte Salim Ayyash, Hussein Oneissi, Assad Sabra en Hassan Habib Merhi. Ze werden opgespoord op basis van gegevens van hun mobiele telefoons. Een vijfde hoofdverdachte, Moustafa Badreddin, een hoge militaire commandant van Hezbollah en de vermoedelijke leider van het team, werd van de aanklacht afgevoerd nadat hij in 2016 in Syrië bij oorlogshandelingen was gedood. De zelfmoordterrorist die de feitelijke aanslag met de autobom pleegde is ondanks dna-bewijs op de plaats delict nooit geïdentificeerd.

Het tribunaal oordeelde dat er meer dan voldoende bewijs was dat hoofdverdachte Ayyash de eigenaar was van een van de zes door het moordcommando gebruikte telefoons, en bevond hem schuldig aan het beramen van een terroristische aanslag en moord. ‘Ayyash speelde een centrale rol bij de uitvoering van de aanslag en droeg er direct aan bij. Hij was van plan Hariri te vermoorden en had de vereiste kennis over de omstandigheden van de moordmissie, waarbij explosieven het te gebruiken middel waren’, aldus rechter David Re. De bewijsvoering tegen de drie andere medeplichtigen vonden rechters niet stevig genoeg. Zij werden vrijgesproken.

Hoewel Ayyash banden heeft met Hezbollah, zag het hof geen bewijs dat de leiders van Hezbollah (door veel westerse landen als een terroristische organisatie beschouwd) dan wel de Syrische regering rechtstreeks betrokken was bij de moordaanslag. Rechter Re zei dat Hezbollah en Syrië mogelijk een motief hadden om Hariri te doden, maar dat niet kon worden aangetoond dat ze daadwerkelijk een rol speelden bij de aanslag.

En wat vindt Hezbollah ervan?

Hezbollah heeft elke betrokkenheid bij de aanslag altijd ontkend, net als de Syrische regering trouwens, en spreekt van een door Israël georkestreerd politiek complot. De beweging houdt, zei leider Sayyed Hassan Nasrallah vorige week, vast aan de onschuld van de verdachten, ongeacht de uitspraak. ‘Het zal zijn of die nooit gedaan is.’ De door het hof aangewezen advocaten hebben ook steeds aangevoerd dat er geen fysiek bewijs is dat de verdachten aan de aanslag linkt en dat zij daarom moesten worden vrijgesproken.

Hoe belangrijk is de uitspraak?

De instelling van het Libanontribunaal werd vijftien jaar geleden alom gezien als een mijlpaal voor het internationaal recht en voor Libanon zelf, waar politieke misdaden door de tegenstellingen en allianties tussen de leiders van de belangrijkste groepen (christenen, soennieten en sjiieten) vaak onbestraft blijven. Het proces werd door Hezbollah en door Syrië van meet af aan verketterd, maar veel gematigde Libanezen vestigden er hun hoop op als de enige manier om de waarheid over de moordaanslag op Hariri te achterhalen.

De uitspraak van het hof, dat zich baseert op het Libanese strafrecht en wordt voorgezeten door Libanese en internationale rechters, lag echter per definitie gevoelig en komt op een extra moeilijk moment, kort na de explosie in Beiroet en het aftreden van de regering-Diab. Het vonnis zal de spanningen tussen de diverse groepen in het hopeloos verdeelde, vrijwel bankroete en door de ramp geschokte land verder opdrijven.

Hoe gaat het nu verder?

Het speciale tribunaal deed dinsdag alleen uitspraak over de schuldvraag. De straf voor hoofdverdachte Ayyash wordt op een latere zitting vastgesteld. De maximale strafmaat is levenslang. Tegen de uitspraak kan beroep worden aangetekend. Het lijkt onwaarschijnlijk dat de voortvluchtige Ayyash zijn straf ooit zal uitzitten. Hezbollah heeft gezworen geen van de nu deels vrijgesproken verdachten ooit te zullen overdragen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden