Daar was het weer, het illusionisme van de 'schone oorlog'

Jean-Pierre Geelen

Hoe komen we erachter wat de waarheid is in IS-gebied, vraagt de VARA-gids van komende week aan Nieuwsuur-verslaggever Jan Eikelboom. Daar werken immers geen onafhankelijke journalisten. Eikelboom: 'Daar komen we niet achter. We weten niet wat er gebeurt, omdat we volledig afhankelijk zijn van de propagandafilms van IS. En daar kun je in ieder geval uit concluderen dat ze oorlogsmisdaden begaan, want die filmen ze zelf. Dat weten we.'

Van de propaganda uit het andere kamp worden we niet veel wijzer. Afgelopen maandag werd in Pauw een sterk staaltje propaganda bedreven door Tom Middendorp, commandant der strijdkrachten. Hij had die dag een 'briefing' gegeven (met militaire precisie gepland door het ministerie van Oorlogszaken) over de Nederlandse inzet tegen IS in Irak, bij Pauw mocht hij op herhalingsoefening.

Wat 'onze jongens' hadden gepresteerd, wilde Pauw weten. Middendorp, een mild en wakker ogende militair met opgeruimd gezicht en karakter, ontweek dat eerste schot zoals het een militair betaamt: hij gaf geen antwoord, maar opende een tegenvuur van algemeenheden over de opkomst van IS en een bijeenkomst met bondgenoten van wie er tien islamitisch waren.

Of zijn acht F16's ook op terroristen van Nederlandse komaf had geschoten, deed Pauw de gevechtshandelingen oplaaien. Weer pareerde Middendorp de aanval: hij somde op dat zijn straaljagers inmiddels zo'n 75 bommen hadden afgegooid. Hoeveel slachtoffers hij had gemaakt, vond hij 'lastig om te tellen, omdat je niet altijd weet hoeveel mensen in een gebouw zitten dat je raakt'. En: 'Het laatste dat moet gebeuren, is dat er burgerslachtoffers vallen.'

Pauw verplaatste zijn loper: 'Dan moet u dus behoorlijk goed weten wie er wel en niet in zo'n gebouw zitten.' Volgde een mitrailleurvuur: dat hoorde tot het 'selectieproces', of zoals Jan Soldaat zegt: targeting. 'Op basis van inlichtingenbronnen wordt voortdurend gevalideerd of we het hier over een legitiem doel hebben. Een aanval is legitiem op het moment dat het binnen het mandaat past, zodat je zeker weet dat je alleen IS pakt.'

Hoe zeker je dat kon weten, hervatte Pauw.

'Dat wordt gevalideerd tijdens dat proces.'

Aha.

Middendorp had, dat was toevallig, twee filmpjes meegenomen. 'Bijzondere filmpjes', zei Pauw. Filmpjes vanuit de cockpit van bombarderende Nederlandse F16's. Waarvan Middendorp er 73 niet had meegenomen.

Het 'bijzondere beeld': boven een T-splitsing in de weg had de piloot een IS-post in het vizier. Toen een paar auto's naderden, besloot hij de bommen te werpen op een veldje ernaast. Middendorp: 'Puur om te voorkomen dat -ie onnodige nevenslachtoffers maakt.'

'Smart weapons', glunderde de commandant.

Volgende beeld: de 'inzet van het luchtwapen op infrastructuur'. Een grote lichtvlek op een zwart-witfilmpje van een straatbeeld. 'Gps-gestuurde bommen', doceerde Middendorp. Ze troffen een gebouwtje waar bermbommen lagen opgeslagen. Hoeveel doden er waren gevallen, was opnieuw 'lastig in te schatten'.

Daar was het weer, het illusionisme van de 'schone oorlog'. Sinds de Eerste Golfoorlog (1991) een militaire droom, die telkens omkeerde in een nachtmerrie vol onschuldige burgerdoden. Schone oorlog bestaat niet, er blijken altijd vuile handen.

Aan rekruut Pauw lag het niet, die richtte heus op doel. Maar het is lastig strijden om de waarheid, met zo'n door en door (media)getrainde tegenstander.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden