Interview

'Daar ging de grootste Brit ooit'

Vandaag herdenkt Groot-Brittannië de grootse staatsbegrafenis van Winston Churchill, precies 50 jaar geleden. Als jongen van kostschool Harrow was Douglas Lane er destijds bij.

De rouwstoet van Winston Churchill in Londen in 1965.Beeld PA Wire/Press Association Images

'Het was koud, koud tot op het bot. Vanaf half negen stonden we, de cadetten van Harrow, in het gelid in de tuin van het Paleis van Westminster. In onze lichtbruine gevechtsuniformen. Sommige jongens vielen flauw, door de kou, door de vermoeidheid. Na ruim twee uur gingen de deuren open en werd de kist naar buiten gedragen. Dat moment was onvergetelijk. Daar ging de man die ons de Tweede Wereldoorlog heeft doorgesleept, daar ging de grootste Brit uit de geschiedenis. Daar ging Winston Churchill.'

Zo koud het indertijd was, met zo veel warmte vertelt Simon Douglas Lane, een 67-jarige dominee uit Hampton, vijftig jaar later over de uitvaart van de legendarische oorlogspremier. Hij zat toen op kostschool Harrow, waar lidmaatschap van de Combined Cadet Force bij hoorde. 'Hier had Churchill zelf zijn eerste militaire trainingen genoten en hij wilde dat er een contingent aanwezig zou zijn op zijn uitvaart. Ik behoorde tot de uitverkorenen. Dagenlang zijn we gedrild door de Irish Guards.'

De Britten herbeleven vandaag de beroemde staatsbegrafenis van Churchill. De boot Havengore vaart net als vijftig jaar geleden over de Theems - destijds was de kist met het lichaam van de oorlogspremier aan boord, nu vaart ze van de Tower Bridge naar Westminster met de nazaten van Sir Winston en enkele Schotse doedelzakspelers. Vanaf de HMS Belfast, het oorlogsschip vanwaaraf Churchill samen met koning George VI de legeroperaties van D-day aanschouwde, zullen vier schoten worden gelost. In het parlement vindt een herdenkingsdienst plaats waar volksvertegenwoordigers met lof zullen spreken over de laatste prominente politicus die werkelijk geliefd was bij het volk.

Historici zullen vervolgens in Westminster Abbey spreken over Churchills betekenis, zoals tijdens dit herdenkingsjaar op talloze manieren gebeurt: in boeken, documentaires, tentoonstellingen, lezingen en debatten. De massale aandacht heeft ermee te maken dat niet alleen de uitzonderlijke persoon Churchill op die januaridag ten grave werd gedragen. Churchill was de navelstreng die de Britten verbond met het Victoriaanse tijdperk, de Britse Gouden Eeuw en het bijbehorende wereldrijk waar hij, soms tegen beter weten in, in bleef geloven. 'Met zijn dood', schreef de historicus A.L. Rowse indertijd, 'gaat de zon voorgoed onder in het Empire.'

Voor Douglas Lane was Churchill de beschermheer van de Britse natie, de man die zich tegen de nazi's keerde terwijl de rest van Europa onder de voet werd gelopen en die vanuit eigen kring onder druk stond om vrede te sluiten. 'Onder zijn leiding wonnen we de Battle of Britain, ondanks de numerieke overmacht van de Luftwaffe. En we boden onderdak aan mensen die de wreedheden van de nazi's waren ontvlucht. Hij leidde de geallieerden indertijd naar de overwinning. Dat alles was in onze gedachten, op die ijskoude zaterdagochtend.'

Een week eerder, in de zondagochtend van 24 januari 1965, was Churchill gestorven, als gevolg van een hersenbloeding. De laatste dagen van zijn leven had hij grotendeels slapend doorgebracht, omringd door zijn vrouw en kinderen en de rode kat. 'Ik verveel me te pletter', waren zijn laatste woorden.

Dat het een staatsbegrafenis zou worden, stond buiten kijf. Na vice-admiraal Horatio Nelson, de Hertog van Wellington en ex-premier William Gladstone was Churchill de vierde 'gewone burger' die deze eer ten deel viel. Meer dan 300 duizend Britten zouden Westminster Hall bezoeken, waar zijn lichaam lag opgebaard. Op de dag van de uitvaart stonden honderdduizenden mensen langs de route, die liep van Westminster naar St Paul's Cathedral. De enige geluiden waren het gekraak van de houten koetswielen en de negentig kanonschoten in Hyde Park.

Na de dienst werd de kist op de Havengore gezet, de boot die het lichaam richting Waterloo Station zou varen. Tussen de Tower Bridge en London Bridge lieten 34 kraanmachinisten hun kranen buigen. Uitgerekend dit spontane gebaar zou het hoogtepunt van de ceremonie worden, die door 350 miljoen televisiekijkers werd bekeken. Met de stoomtrein, The Battle of Britain geheten, werd Churchill naar de plek gebracht waar hij in 1874 was geboren, Blenheim Palace, vlak bij het dorpje Bladon. Zijn kist was gemaakt van de eiken die op dit landgoed nabij Oxford groeiden.

Na zijn optreden bij de uitvaart werden Douglas Lane en zijn collega-Harrovians met de bus teruggebracht naar de kostschool waardoor hij de rest van de ceremonie zelf niet heeft kunnen zien. Hij ontving een speciale Churchill-gedenkmunt, die hij tot op de dag van vandaag koestert. 'Het is niet alleen een aandenken aan een bijzondere dag, maar ook aan een staatsman zoals ze niet meer bestaan.'

Simon Douglas Lane.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden