Daar doet de yank niets tegen

Rakelen de aanval op Amerika en de bombardementen op Afghanistan de herinneringen op aan de Tweede Wereldoorlog? Bewoners van een Rotterdams verzorgingshuis en een centrum voor verpleging en reactivering in Rosmalen beoordelen de nieuwste dreiging....

'Er mag geen vrede wezen, het vuurtje in het Midden-Oosten moet regelmatig worden opgepookt, anders kunnen de Amerikanen hun wapenrotzooi niet kwijt. Nu kunnen ze hun vliegtuigen uitproberen in Afghanistan, net als de moffen in de jaren dertig in Spanje hebben gedaan voordat ze de Tweede Wereldoorlog begonnen.'

Hoe ervaren mensen die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt de nieuwste dreiging, was de vraag. Rakelen de aanslagen in Amerika en de bombardementen op Afghanistan dat verleden opt In verzorgingshuis De Steenplaat in Rotterdam beschouwen drie bewoners de toestand in de wereld. Rond de tafel zitten Joop van Helden (80), Corrie van Haarlem (94) en Leo Dijkmans (82).

Van Helden, de man die zojuist uithaalde naar de Amerikanen, overleefde zwervend de Tweede Wereldoorlog. Hij probeert zo min mogelijk aan die tijd te denken. 'Ik was in Hamburg toen het werd gebombardeerd, in Kiev heb ik Russen aan elektriciteitspalen zien bungelen, in de berm lagen vrouwen wier borsten waren afgesneden. Ik was een melkmuiltje van 20 toen de oorlog uitbrak, ik voelde me een vent van 50 toen ie was afgelopen. Ik heb mijn portie gehad, ze kunnen van mij allemaal de pestpokken krijgen.'

'Een Amerikaan is zo verrot makkelijk', zegt Dijkmans. 'Een Amerikaanse piloot van een bommenwerper kijkt naar beneden, ziet dat het New York niet is en commandeert: ''Trek maar open die klep.'' Al die burgerdoelen die ze nu weer in Afghanistan raken, de voltreffers op de depots van het Rode Kruis. Het Westen, hier in Rotterdam, hebben ze in de Tweede Wereldoorlog ook per ongeluk platgegooid.'

Van Haarlem: 'We waren maar wat blij dat ze ons kwamen bevrijden.'

Dijkmans: 'Tuurlijk, tuurlijk. Het is hard om te zeggen, maar nu maken de Amerikanen ook eens wat mee in eigen huis. Ze hebben de oorlog altijd buiten de deur kunnen houden. Nu is de beer los en dat zullen we allemaal weten.'

Dijkmans is er, evenals Van Helden, van overtuigd dat de ellende van nu is te herleiden tot het conflict in het Midden-Oosten. 'De joden jagen de Palestijnen de zandbak in en bezetten hun gebied. De yank doet daar niks tegen.'

'Het is nog steeds hetzelfde liedje, het kapitaal maakt de dienst uit', briest Van Helden. 'Allemaal politiek. Weet je wat politiek is? Ik zal het plat zeggen: ze scheten een hoop, deden een plas en lieten de zaak zoals ie was. Veel beloven en weinig geven doet de gek in vreugde leven. Die Amerikanen met hun grote muil denken dat ze alles kunnen doen.'

Dijkmans, die in de Tweede Wereldoorlog bij de marine diende: 'Toen de oorlog bijna was afgelopen kwam prins Bernhard bij ons aan boord, hij kwam wel vaker langs. Nederland wordt na de oorlog groter, zei hij opgetogen. Nou, dat hebben we geweten, we kregen er een kleine strook bij. Die hebben we allang weer teruggegeven aan de Duitsers. Logisch, want het was helemaal niet van ons. De joden moeten de bezette gebieden teruggeven, ze hebben daar niks te zoeken.'

Zo'n beetje alle wereldzeeën heeft Dijkmans bevaren in de oorlog. Hij voer achtereenvolgens op een mijnenlegger, een mijnenveger, een patrouilleboot, een kruiser en een kanonneerboot. Hij overleefde de slag in de Javazee en landde met de geallieerden op Sicilië, het vasteland van Italië en Normandië. Drie stel kanonnen versleet hij op de Flores, een kanonneerboot die samen met het zusterschip de Sumba bekend stond als de terrible twins, verschrikkelijke tweeling.

Hij stond doodsangsten uit in de Straat van Messina, die Sicilië scheidt van het vasteland van Italië. 'De mof verplaatste steeds razendsnel zijn treingeschut in de bergen bij Catania. Om te peilen waar hij uithing, voeren wij als lokkertje de straat in, opdat andere schepen hem onder vuur konden nemen zodra zij vuurden. Pas toen de moffen uit die bergen waren weggeslagen, konden we doorstoten naar de laars van Italië.

'We werden gemitrailleerd vanaf de wal en bestookt door onderzeeërs. Vliegtuigen wierpen antipersoneelbommen af, de scherven vlogen over het dek. Je weet niet waar je moet kruipen. Het Feyenoord-stadion is te klein om alle broekies met poep op te bergen die van mij in de Middellandse Zee liggen.'

Hij heeft gevochten voor de vrijheid, duizenden strijdmakkers hebben hun leven daarvoor gegeven, de treurigheid is dat de mensen niet kunnen omgaan met die vrijheid, sombert Dijkmans. 'Er is geen centje discipline meer. Op school niet, bij de marine niet, nergens meer. Je kunt met goed fatsoen niet meer over straat lopen. In de trein word je in elkaar geslagen en beroofd.'

Van Haarlem: 'Ik dorst vroeger allenig over straat. Nu ga ik de deur niet meer uit.'

Dijkmans: 'Een rotzooitje, dat is het. Vroeger was je bang voor de politie. Als je wat uithaalde, kon je een lel met een ploertendoder krijgen. Nu zegt een snotneus tegen een juut: moet je een draai om je oren hebben?'

Op de bewoners van Mariaoord, centrum voor verpleging en reactivering in Rosmalen, heeft de dreigende buitenwereld minder vat, de mensen hebben er genoeg aan hun eigen sores. Een enkeling wil er wel over praten. Theo van der Biezen (76) kan er met zijn pet niet bij dat die 'halfgekken zich te pletter vliegen voor d'n Allah'. Truus Grol (94): 'Vreselijk dat een paar kerels dat voor elkaar hebben gekregen.'

De aanval op Afghanistan roept bij Van der Biezen herinneringen op aan de politionele acties in Nederlands-Indië. 'Ik ben van 1947 tot 1950 in Indië geweest, ik was bij de infanterie, maar we konden niks doen, de tanks en rupsen kregen we niet over de bergen gesleept. Daar krijgen de Amerikanen in Afghanistan ook mee te maken.' Het zal een lange strijd worden, verwacht Van der Biezen. 'Die Taliban-mannen lopen op blote voeten, dat zijn harde jongens.'

Grol vreest vooral de chemische wapens. 'Als die worden gebruikt, worden de mensen op een verschrikkelijke manier uitgeroeid. Wat kan er allemaal niet met dat miltvuur gebeuren?'

Van der Biezen: 'Miltvuur is voor koeien. Het is heel lelijk.'

Van der Biezen - 'Ik ben een boerenmens geweest, agrariër zeggen ze tegenwoordig' - maakt zich meer zorgen over de dood strijd van boeren. 'Boerenmensen zijn bang voor de toekomst, de een na de ander stopt ermee. Ze zitten met melkquota die over vijf jaar niks meer waard zijn. De overheid pakt de kleine man. Toen ik het bedrijf overgaf aan mijn zoon, moesten we 25 duzend gulden belasting betalen.'

Grol woonde in de oorlog in Nijmegen, vlakbij de Duitse grens. Als zij vluchtelingen op tv ziet, moet ze onwillekeurig denken aan de verslagen Duitsers, hoe die maakten dat ze wegkwamen. 'Zielige mensen, ze sleepten alles mee wat ze maar mee konden slepen. Fornuizen, tafels, stoelen, alles.'

Van der Biezen: 'Die arme Afghanen laden hun hele hebben en houwen op een kwaaien ezel.'

Grol: 'Ze hebben niks. Ze weten niet waar ze naartoe moeten. Dat deden wij niet.'

Van der Biezen: 'Wij blijven zo lang mogelijk in ons eigen huis. Dat heb je wel gezien met die watersnood een paar jaar geleden. De mensen bleven tot het laatste moment in hun huis, sommigen moesten er door de politie uit worden gehaald.'

In Rotterdam trekt Dijkmans, de oud-marineman van de kanonneerboot Flores, van leer tegen de losgeslagen jeugd van tegenwoordig. 'Je hebt van die vakantieprogramma's op tv waarin de jeugd tekeergaat. Laveloos liggen ze op het strand in Spanje, niet alleen jongens, die meiden zijn precies eender. Ze spuiten elkaar onder de slagroom die ze er vervolgens aflikken. . .'

'Je bent gewoon jaloers', zegt Willem Kieboom, directeur van het verzorgingshuis, die juist op dat moment aanschuift.

Dijkmans: 'Ik had dat best willen meemaken, daar aan de Spaanse kust. Ach ja, ik was ook een heel moeilijke jongen. Bij de marine hebben ze me discipline bijgebracht. Dat is het verschil met vroeger, dat gebeurt niet meer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden