Nieuwsbreak

Daan Roosegaarde: 'Zeggen dat je niets te verbergen hebt, is echt naïef'

De NSA luistert ook wereldleiders af, criminele bendes bouwen ook 3D-wapens en geloofsgemeenschappen komen met een glossy. Wat vindt Daan Roosegaarde - designer, ondernemer, kunstenaar, tech-poëet - van het nieuws van de dag?

Daan Roosegaarde in zijn studio. Beeld Studio Roosegaarde

Met welk nieuws werd u wakker vanmorgen?
'Ik werd letterlijk wakker door een telefoontje van Time Magazine. Die wilde per se persoonlijke quotes van mij over het lichtgevende fietspad dat we hebben ontwikkeld in Nuenen, waar Vincent van Gogh heeft gewoond en waar je als het ware door een Van Gogh lijkt te fietsen.

'Het eerste fascinerende nieuws dat ik vanmorgen las was een Volkskrant-artikel over een Shazam voor dolfijnen. Ik vind het prachtig hoe wetenschappers zoveel tijd, liefde en energie steken om de taal van de dolfijnen te kunnen begrijpen. Zo worden er als het ware nieuwe talen, tussen mens en dier, ontwikkeld.'

Lichtgevend fietspad. Beeld Studio Roosegaarde
 
We worden al gekscherend de Dutch Smogbusters genoemd.

Het fietspad is niet het enige waarmee u momenteel zelf in het nieuws bent. U won de Index-prijs, ook wel de Oscar van de designwereld genoemd, en kwam deze week met de smogzuiger.
'De Index-prijs is geweldig, het geeft ons nog meer mogelijkheden om onze ideeën uit te voeren. Zoals ons nieuwste project ja, de stofzuiger voor smog. Echt weer iets voor journalisten om het een 'smogzuiger' te noemen. We worden ook al gekscherend de Dutch Smogbusters genoemd.

'In Nederland is natuurlijk altijd al een sterke relatie tussen natuur en technologie geweest, als land onder zeeniveau. Dit is als het ware een vervolg daarop. Ik ben altijd geïnteresseerd geweest in het maken interactieve landschappen. De smogmachine werkt met magnetisch geladen koperen spoelen die de vervuiling naar de grond trekken, waardoor mensen weer de zon kunnen zien. Met deze stofzuiger zijn we dus eigenlijk de lucht in Beijing aan het hacken.'

Smog boven China, te zien op satellietbeelden van NASA. Beeld afp

Over hacken gesproken. De Amerikaanse inlichtingendienst NSA heeft in het verleden telefoongesprekken van 35 wereldleiders afgeluisterd. Verbaast u zich nog hierover?
'Ik vind het heel heftig om te zien dat zoiets moois als techniek wordt gebruikt om mensen te domineren en te controleren, in plaats van om te ontdekken en te creëren. Het is altijd een balans tussen George Orwell en Leonardo da Vinci. En het lijkt nu meer de kant van Orwell op te gaan. Het inzetten van techniek om te controleren vind ik ziek.

'Ze bouwen de verkeerde machines, die eindeloos data verzamelen en dingen kunnen die we ons nog niet eens voor kunnen stellen. Het gaat erom wát je met techniek doet. Een arts die alles van mij weet en hiermee mijn gezondheid kan verbeteren vind ik prima. Maar een overheid aan de andere kant van de wereld die het gebruikt om mij te controleren, is heel erg.

'Het irritante ervan vind ik nog dat op deze manier het wantrouwen in techniek wordt aangewakkerd. Terwijl technologie ons juist kan bevrijden en meer mens kan maken.'

Dat wantrouwen lijkt nog niet echt alomtegenwoordig te zijn, er staan in ieder geval weinig mensen op de barricades om de NSA-onthullingen.
'Misschien hebben we minder argwaan tegen afgeluisterd worden omdat we al zo gewend zijn om openbaar overal onze meningen te delen. Zeggen 'ik heb niets te verbergen' is echt naïef. We voelen nu de consequenties nog niet echt, maar als je zorgverzekering straks 20 euro duurder blijkt te zijn dan die van je buurman omdat een instantie al die jaren data over je heeft verzameld en jij een hoger risico vormt, dan voelen we het wel. Ik klink misschien naargeestig nu, maar dit zit er echt aan te komen.'

 
Het is altijd een balans tussen George Orwell en Leonardo da Vinci. En het lijkt nu meer de kant van Orwell op te gaan.
De Duitse bondskanselier Merkel met een BlackBerry Z10. Beeld reuters

Technologische innovatie in de verkeerde handen, dat is ook een punt van kritiek op de 3D-printers. Er zijn nu onderdelen van een 3D-wapen bij een criminele bende in Manchester gevonden.
'Ja, dat is te bizar voor woorden. Zo zie je maar: innovatie komt uit alle hoeken. Overigens vond ik die foto bij de BBC wel prachtig. Zo'n smoezelige Grand Theft Auto-garage, en dan zo'n high tech-item in een hoekje. Maar ook hier zie je: er kunnen hele mooie en hele foute dingen gedaan worden met technologie.

'Er ligt ook een taak voor de overheid om te investeren in goede voorstellen. Wetgeving hiertegen werkt niet, daarvoor is innovatie te hybride, maar kom met voorbeelden van wat je er wel mee kan maken, om de negatieve uitwassen te reduceren. Zoals de Solar Sinter van Markus Kayser, waarmee huizen midden in de woestijn worden gemaakt van zand en zonlicht. Dit maakt mensen vrij van de grote producenten in bijvoorbeeld Afrika. Het is de nieuwe wereld, wen er maar aan. De consument wordt producent, en we gebruiken high tech om onze wereld te personaliseren.'

 
Het is de nieuwe wereld, wen er maar aan.
De Liberator. Beeld epa

De Dutch Design Week, die nu in Eindhoven aan de gang is, richt zich volgens 'internetkid' Nalden juist te weinig op interactieve en digitale innovatie.
'Nalden is gewoon aan het solliciteren om de nieuwe website van de Dutch Design Week te maken, haha.

'Maar serieus, het gaat mij er niet zozeer om dat design interactief of digitaal moeten zijn. Maar de jonge Dutch designers moeten wel meer de toekomst van designs claimen, van bijvoorbeeld energie en gezondheid. Als ik met Martijn Paulen, de directeur van de Dutch Design Week, praat, merk ik ook dat het leeft. Je ziet het al bij tweede- en derdedejaars-studenten. De komende jaren zal dat ook veel meer te zien zijn.'

Twitter heeft de aandelenprijs vastgesteld, ze gaan 17 tot 20 dollar per stuk kosten. Zou u interesse hebben in aandelen van Twitter?
'Twitter stimuleert op dit moment het openlijk delen van informatie en kennis onwijs, en is daardoor van grote waarde. Maar de toekomst is techniek die uit het beeldscherm springt, die ons niet gekluisterd aan een scherm houdt. Ik zou de aandelen daarom niet zo snel kopen. Ik investeer mijn geld bovendien ook liever in mijn eigen nieuwe ideeën.'

Wie ook met nieuwe ideeën komen, zij het op geheel andere wijze, zijn de christelijke geloofsgemeenschappen van Nederland. Ze praten weer over eenwording en hebben voor de gelegenheid een hippe glossy gelanceerd.
'De hang naar een collectief, hoe ze het samen kunnen doen, is fascinerend. Of religie mensen nou verbindt of dat technologie dat doet. Ik vind het wel tof dat ze het scherp en hedendaags proberen te houden met zo'n glossy.

'Maar ze passen slechts het medium aan, de boodschap blijft hetzelfde. En die spreekt mij niet aan. Ik ben zelf ook evangelisch geweest, maar op een gegeven moment paste het niet meer bij mij. Ik heb het gevoel dat ik het zelf moet doen. Het is absurd om te denken dat wij het enige in het heelal zijn, maar het antwoord gaan we alleen vinden door op ontdekkingstocht te gaan en te investeren in onszelf. Maar goed, iedereen wil in iets geloven, dat maakt ons mens. Als geloven in een God voor hen werkt dan moeten ze het vooral volhouden.'

De glossy Dordt van de Synode van Dordrecht. Beeld Synode van Dordrecht

Dan toch nog even naar een debat dat met een haast religieus fanatisme wordt gevoerd. Voor of tegen Zwarte Piet?
'Weet je wat het mooie van democratie is? Dat je over sommige dingen geen mening hoeft te hebben. Daar laat ik het bij in deze hele discussie.'

Is er dan nog wel iets anders dat u kwijt wilt?
Ja, ga naar de Dutch Design Week zolang het nog kan - tot 27 oktober.

Waar moeten we dan naartoe?
'In het Klokgebouw is een mooie tentoonstelling, met grote namen maar ook beginnende designers. In het Designhuis gaat het over de 'nieuwe mens en gezondheid', echt een aanrader. En - sorry toch weer iets van mijzelf - in het Natlab staat het interactieve lichtkunstwerk Crystal, bestaande uit honderden led-kristallen die licht geven als je ze aanraakt of oppakt. Een soort van Lego met licht. Gisteren vroeg iemand zijn vriendin ten huwelijk door 'Marry Me' met de kristallen te schrijven. Ze zei ja.'

Een romantisch einde van deze Nieuwsbreak.
'Ja, ik was alleen een beetje teleurgesteld dat ze geen ja schreef met de kristallen, maar het gewoon uitsprak. Maar je kunt niet alles hebben.'

Dit is aflevering 191 van de dagelijkse 4 Uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we iedere dag met een interessant, bekend persoon het nieuws van de dag door.

Een vrouw laat een tatoeage van Zwarte Piet zetten. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden