EindexamenScheikunde

Daan Roosegaarde doet examen: ‘Niet kennis maar creativiteit is het menselijk kapitaal’

Op verzoek van de Volkskrant doet kunstenaar Daan Roosegaarde opnieuw eindexamen.

Daan Roosegaarde Beeld Willem de Kam
Daan RoosegaardeBeeld Willem de Kam

‘Potverdorie.’ Daan Roosegaarde (41) zit nog geen kwartier aan het vwo-scheikunde-examen of hij vloekt. De allereerste opgave ging hem makkelijk af. Hij moet de structuurformule van CO2 geven, waarna hij O=C=O opschrijft. Maar zodra hem wordt gevraagd waarom CO2 een apolaire stof is, gaat het mis. Peinzend tuurt hij de verte in. Er wordt van hem verwacht dat hij weet dat een CO2-molecuul symmetrisch is, waardoor de zwaartepunten van de partiële ladingen samenvallen. Roosegaarde schrijft niets op, maar probeert hardop te redeneren – ‘apolair lijkt me het tegenovergestelde van bipolair...’ – maar daar blijft het bij. ‘Waarom kan ik dit niet?’

Desondanks gaat Roosegaarde moedig voorwaarts. De volgende opgaven gaan over een nieuwe manier van verven van kledingstukken. Om te zorgen dat de verf zich hecht aan het textiel, worden er emulgatoren gebruikt die het milieu belasten als ze in het afvalwater terechtkomen. Het Nederlandse bedrijf DyeCoo past een techniek toe waarbij er überhaupt geen afvalwater vrijkomt.

De examenkandidaten moeten bij vraag 5 uitleggen dat het percentage gebonden pigmentmoleculen lager is als methanol ook tijdens het verven in het mengsel aanwezig is. Het goede antwoord is dat methanol een OH-groep bevat. Daardoor reageert een deel van de moleculen van het reactieve pigment met methanol. Er zijn dan minder moleculen van het pigment beschikbaar voor de reactie met het katoen.

Maar na het lezen van de opgave dwalen Roosegaardes gedachten af. Hij vraagt zich af waarom de vleugels van een vlinder altijd fel van kleur zijn. Vervolgens denkt hij aan DyeCoo: hij wil weten hoe de fabriek eruitziet, waar die staat en wat voor kledingstukken het bedrijf verft. En zijn er eigenlijk verfkleuren die extra milieuvriendelijk zijn?

Dat is het moment dat Roosegaarde zich realiseert dat hij vandaag niet zal slagen. ‘Aan de leerlingen die hier een voldoende voor scoren: petje af, je bent slimmer dan Daan Roosegaarde.’ Maar of we de scholieren een gunst hebben bewezen door ze te toetsen op deze feitenkennis? De kunstenaar schudt zijn hoofd. ‘Niet kennis maar creativiteit is het menselijk kapitaal.’ In een wereld waar robots leren boekhouden en autorijden, moeten jonge mensen volgens Roosegaarde vragen leren stellen. ‘Want robots kunnen feiten oplepelen, maar ze zijn slecht in het stellen van vragen.’

TIP VOOR FILOSOFIE

‘Luister naar je lichaam’, zegt YouTube-leraar Ben Versteegt over het havo filosofie-examen. Hij baseert zijn tip op de filosoof Maurice Merleau-Ponty (leerstof!), die zich afzet tegen de traditionele tweedeling van lichaam en geest. ‘Dus ga ter voorbereiding lekker op de grond zitten om je hoofd leeg te maken. Mediteer een uurtje.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden