D66 wil land leiden als een modern bedrijf

D66 wil Nederland anders besturen. Het land moet worden geleid door een raad van bestuur van zeven tot negen ministers die op afstand staat van de departementen....

Van onze verslaggever

DEN HAAG

Het concept-verkiezingsprogramma van de partij, dat over twee weken wordt gepresenteerd, maakt de keuze voor een 'kernkabinet'. Een kleiner landsbestuur op afstand van de ministeries zal er toe moeten leiden dat de invloed van ambtenaren wordt teruggedrongen.

Th. de Graaf, in de fractie belast met bestuurlijke vernieuwing: 'Waar het ons om gaat is dat je kunt sturen, zonder dat de ministers de gevangenen zijn van hun eigen departementen.'

Dit weekeinde beraadde de programcommissie, onder leiding van oud-staatssecretaris M. van Hulten, zich samen met de fractie over het verkiezingsprogramma. De commissie stelde onder meer voor departementen samen te voegen: Binnenlandse Zaken met Justitie; Economische Zaken met Landbouw; Verkeer en Waterstaat met VROM en Defensie met Buitenlandse Zaken.

Dit idee haalde het niet. Het zou te zeer leiden tot nieuwe reorganisaties van de rijksdienst. Daar zit volgens De Graaf 'niemand op te wachten'. 'Want dat betekent haast per definitie het weglekken van energie en geld.'

Nederland zal, als het aan de democraten ligt, meer worden geleid als een modern bedrijf. Onder het 'kernkabinet' ressorteren de ministeries als werkmaatschappijen. Een minister heeft meerdere van die maatschappijen, aangestuurd door een of meerdere onderministers, in portefeuille.

De vorming van een kernkabinet is een manier om de invloed van de 'vierde macht' in te dammen, zegt De Graaf. Te vaak wordt regeringsbeleid bepaald door verlanglijstjes van de ambtenaren. 'De ministers in een kernkabinet zijn niet langer belangenbehartiger namens een ministerie, maar staan los van de ambtelijke verkokering. Zo'n kabinet vergroot ook de kans op eensgezindheid bij besluitvorming.'

Een extra voordeel is dat de 'kernminister' los komt van de 'waan van de dag'. De Graaf: 'De noodzaak van coördinatie neemt almaar toe. Dat betekent in het huidige stelsel dat de rol van de minister-president steeds belangrijker wordt. Hij is de man die het overzicht heeft, terwijl de rest bezig is met bestrijding van incidenten, de organisatie van het departement of tal van kleine zaken die de politieke aandacht vragen.'

D66 verwerpt de gedachte van 'luchtfietserij'. Ook in de commissie-Deetman is de idee van verkleining van het kabinet naar voren gebracht. Die commissie boog zich begin jaren negentig over bestuurlijke vernieuwing. Toen voerden de democraten nog oppositie. Andere partijen zien volgens De Graaf ook de noodzaak in om het landsbestuur anders in te richten, vanwege de steeds complexere samenleving.

Al in de programma's van 1989 en 1994 pleitte D66 voor een kernkabinet. Als de leden in oktober op het partijcongres de voorstellen overnemen, wil D66 deze tijdens de formatie aan de orde stellen.

Volgens De Graaf is het zelfs mogelijk om Paars II op nieuwe leest te schoeien. 'Maar het is een hele nieuwe filosofie over het bestuur. Het kernkabinet is een van onze vernieuwingspunten die een rol kunnen spelen. Maar het zou onverstandig zijn dit even met een pennenstreek te regelen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden