Reportage Provinciale verkiezingen 2019

D66 na verlies: blijf luisteren naar Rob Jetten

Rob Jetten had in betere omstandigheden zijn eerste statenverkiezingen als fractieleider kunnen beleven. D66 betaalt opnieuw de prijs voor meeregeren en verliest meerdere zetels in de Eerste Kamer. Een tegenvaller, maar zijn partij blijft pal achter hem staan.

D66-leider Rob Jetten speecht tijdens de uitslagenavond van de provincialestatenverkiezingen. Beeld ANP

In de campagnespot van D66 hoorden kiezers de afgelopen tijd de voorleesstem van oud-partijleider Jan Terlouw (87): ‘Vandaag is voor Sam een belangrijke dag.’ In beeld een klein meisje dat met haar moeder in een basisschool naar het stemlokaal gaat. Maar woensdag is ook en vooral een belangrijke dag voor Rob Jetten (31), pas fractieleider sinds oktober en de benjamin onder de politieke kopstukken.

Als in de Verkadefabriek in Den Bosch de eerste prognoses op het scherm komen, wordt de vrees van het ruim aanwezige D66-partijkader bewaarheid. Om met het Koningslied te spreken: het is de nederlaag die je wist dat zou komen. Iedereen besefte dat deze provinciale verkiezingen stukken slechter zouden worden dan vier jaar geleden. Toen 12,5 procent van de stemmen en derde partij. Nu, bij de eerste drie prognoses: rond de 8 procent. Terug dus naar de 8,3 procent van 2011.

’s ochtends bij het stembureau in zijn woonplaats Ubbergen (Gelderland) had Jetten nog hoopvol vastgesteld dat het de laatste tijd in de peilingen weer wat beter ging. Hij nutte het van VVD-fractieleider Klaas Dijkhoff cadeau gekregen etiket ‘klimaatdrammer’ handig uit, tot in truien aan toe. In de verkiezingsdebatten hield hij zich goed staande. Maar het blijkt niet genoeg. ‘Eerlijk is eerlijk, we zetten een stapje terug’, zegt hij later op de avond.

Terlouw stelde zijn opkomst en neergang in de Tweede Kamer begin jaren tachtig te boek onder de titel Naar 17 zetels en terug. Voor D66 dertig jaar later is het verhaal in de Eerste Kamer nu vergelijkbaar: van 5 (2011) naar 10 (2015) zetels en weer een stuk terug. Het is de prijs voor meeregeren.

Terugkerend dilemma

De opgave was ook immens: de vertrokken routinier Alexander Pechtold opvolgen in een periode waarin juist die andere benjamin, Jesse Klaver (32) van GroenLinks, met een opmars bezig is die deels uit hetzelfde milieubewuste electoraat voortkomt. Waarbij Klaver ook nog het voordeel kon benutten dat hij zijn handen vrijhield door niet in de regeringscoalitie met VVD, CDA en ChristenUnie te stappen.

Er waren voor de even jeugdige als serieuze politicus gunstiger omstandigheden denkbaar geweest. Dan nog blijft hetzij effectief zijn in de oppositie, hetzij verantwoordelijkheid nemen in een coalitie voor D66, een telkens terugkerend dilemma. Niet voor niets heeft Jetten sinds zijn onwennige start als Rob ‘Robot’ Jetten steeds gezegd dat hij na de Europese verkiezingen van 23 mei pas gaat nadenken of hij definitief opgaat voor het partijleiderschap – eerst maar eens kijken of hij de toverformule wel kan vinden.

Ondanks het forse verlies heeft hij alle steun van de fractie en de bewindslieden. ‘We zijn consistent bezig, daar moeten we gewoon mee doorgaan’, zegt Kamerlid Antje Diertens. ‘Ageren is makkelijk, wij gaan voor regeren’,  oordeelt Sigrid Kaag, minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. ‘Voor een midterm is dit een mooi resultaat.’  Minister van Onderwijs en oud-partijvoorzitter Ingrid van Engelshoven: ‘We krijgen een tik, maar we krijgen ook fantastische dingen voor elkaar.’

Nu op naar de Europese verkiezingen. Hij heeft opgezien tegen de campagnetijd, geeft Jetten toe, maar hij begint het steeds leuker te vinden. ‘In het zomerreces zal ik mij beraden op een eventuele kandidatuur voor het lijsttrekkerschap bij Tweede Kamerverkiezingen.’ Na het kinderpardon en de CO2-heffing voor bedrijven vindt hij dat de ‘samenwerking en verantwoordelijkheid zich beginnen uit te betalen’.  Op zijn wensenlijstje staat in elk geval nog een pensioenakkoord. En gelukkig blijkt de ‘onkreukbare, onvermoeibare en onverstoorbare’ Jetten (in de woorden van Kamerlid Kees Verhoeven) aan het eind van de avond gewoon een biertje te drinken.

Lees ook:

Opdoffer voor kabinet: zeven zetels tekort in Eerste Kamer, Forum voor Democratie en GroenLinks profiteren
Weglopende kiezers bij de regeringspartijen CDA en D66 brengen het derde kabinet-Rutte in een lastig parket: het moet volgens de eerste exitpolls zien door te regeren met een tekort van zeven zetels in de Eerste Kamer. Vooral Forum voor Democratie en GroenLinks profiteren. Forum komt uit het niets met tien zetels in de Eerste Kamer en wordt ook in één keer een belangrijke factor in de provincies.

Forum voor Democratie met monsterzege van 0 naar 10 zetels: ‘Dit had niemand durven dromen’
In Theater Figi in Zeist barst om 9 uur een overweldigend kabaal los onder de aanhangers van Forum voor Democratie. In één klap wordt de partij volgens de exitpolls de grootste in Zuid-Holland. ‘We gaan ge­schiedenis schrijven.’

VVD’ers slaken een kreet van schrik bij het zien van de eerste exitpoll
De VVD had zich ingesteld op verlies. Een nederlaag die zijn schaduw vooruit werpt, heeft als voordeel dat hij al verwerkt is voor hij op het scorebord komt.

GroenLinks wil besturen na ‘klimaatverkiezingen’ – de verwachtingen zijn hooggespannen
Gejuich en gekreun wisselen elkaar af bij GroenLinks. Vreugde om de eigen winst, afschuw om de winst van FvD. Maar de vraag is of de partij nu echt kan doorbreken in het provinciaal bestuur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden