D66 leerde omgaan met fenomeen

Tom Kok stelt zich niet verkiesbaar als voorzitter van D66. Veel van zijn partijgenoten zullen er niet rouwig om zijn....

Lidy Nicolasen

T OM KOK zal de geschiedenis ingaan als de D66-voorzitter die op zijn eerste partijcongres het kinderliedje In de maneschijn aanhief. Omdat dat lied, verklaarde hij, de metafoor is voor het politieke bedrijf. Zelf is hij de 'vogel die over de partij scheert', de 'duizendpoot die schoenenpoetser is' verbeeldt de noeste werkers in de partij. 'En je waagt het niet', zong hij luidkeels, als om het gebrek aan durf van politici te hekelen.

Tom Kok (1957) wilde vooral durven, zijn persoonlijke moed tonen. Op de voorste rij zaten ze toen met gekromde tenen en dat gevoel ging nooit meer over. D66 leerde omgaan met het fenomeen Kok. Een enkele keer brulde nog weleens iemand woedend 'Kan er geen einde komen aan dat Oibibio-gelul', maar voor het overige deed iedereen er het zwijgen toe. Kok bleef onvoorspelbaar, onverwacht en a-politiek.

Van veel D66'ers mag hij vertrekken. Hij zal het jubelend doen, zoals hij kwam, onveranderd met pretoogjes en glimmend optimisme. Wat D66 de afgelopen drie jaar ook is overkomen. Hij wilde op kruispunten staan, een mix zijn tussen het mannelijk en vrouwelijk, tussen oost en west. Want oost staat voor rust en west voor vooruitgang. Hij had zijn manier van kijken geleerd van managmentgoeroes. 'Je moet de boel open durven gooien en kwetsbaar durven zijn.'

Maar er zijn weinig partijvoorzitters in de geschiedenis die zo hebben moeten afzien. Hij voorspelde voor de verkiezingen van de Tweede kamer dat Hans van Mierlo tot in lengte van dagen de partij zou leiden. Met Van Mierlo, Sorgdrager en Wijers zou hij de partij naar grote hoogten leiden, een grotere verkiezingswinst boeken dan ooit tevoren.

Na deze bekendmaking bleef het angstig stil rond Van Mierlo en die begreep zelf dat het tijd was geworden op te stappen. Sorgdrager en Wijers wilden helemaal niet op de kandidatenlijst. Els Borst ging de lijst aanvoeren, maar als partijleider zou ze al snel worden vervangen door Thom de Graaf. En dat van die 25 zetels, ook dat was een droom die een politicus hoort te koesteren.

Kok wilde een 'chaotische campagne', de spanning en romantiek terug in de politiek. 'Het mag een beetje wilder in D66', zei hij ook gisteren nog. Spannend is het inmiddels volop, nu Borst, de belangrijkste politicus van D66 in het kabinet, alle zeilen moet bijzetten om straks niet door de Kamer naar huis te worden gestuurd als politiek slachtoffer van de Bijlmerramp.

En dan wacht het referendum in de Eerste Kamer. VVD-senatoren hebben gedreigd dit D66-kind om zeep te helpen, waarmee voor D66 de legitimiteit verdwenen is voor deelname aan het paarse kabinet. Kok erkent dat, maar blijft optimistisch tot het laatst toe. 'Ik kan me niet voorstellen dat de liberalen dit zullen afstemmen. De liberalen die ik ken, zullen het niet pikken dat een afspraak in het regeerakkoord niet wordt nagekomen.'

Zelf kijkt Tom Kok allang weer uit naar het congres in het najaar dat voor de partij 'een doorbraakcongres' moet worden. Plannen over de toekomst van de politiek, over het kiesstelsel en over de lokale democratie zal hij daar poneren. Onorthodox. Want: 'Politieke risico's moet je nemen. Je krijgt plastic politici van mediatrainers en daar hebben we er al te veel van.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden