D66 is geen LPF

Door het tumult rond Dittrich werd het conflict tussen Van Aartsen en Balkenende naar de achtergrond gedrongen. Maar de afkeer van Bos houdt de coalitie nog even bijeen....

Moet de regering de handdoek in de ring gooien? Na deopgelopen blikschade in het Uruzgan-debat en het terugtreden vanfractievoorzitter Boris Dittrich van D66, riep oppositieleiderWouter Bos dat het tijd is voor vervroegde verkiezingen.

Bos vergeleek de onstane toestand met de herfst van 2002, metD66 anno 2006 in de rol van de LPF toen. De ruzie tussen deLPF-ministers Heinsbroek en Bomhoff liep in oktober 2002 zodaniguit de hand, dat verder regeren niet langer verantwoord was. DeLPF was toen nog maar zes maanden oud en bovendien opgewelddadige wijze van zijn leider Fortuyn beroofd.

Omdat de LPF op 15 mei 2002 vanuit het niets met 26 zetelsachter het CDA de tweede partij was geworden, was iedereen heterover eens dat zij bij de kabinetsformatie betrokken moestworden. Na de dood van Fortuyn ontbrak het de LPF aan leiderschapen discipline om als volwaardige regeringspartij te kunnenfunctioneren. De kiezer strafte de LPF bij de verkiezingen vanjanuari 2003 genadeloos af; de LPF verloor achttien zetels enbelandde met acht zetels in de oppositie.

Anders dan Bos denkt, zijn de verschillen tussen de LPF toenen D66 nu groter dan de overeenkomsten. De 39 jaar oude partijbeschikt over een enorme overlevingsdrang. Zij heeft groteervaring opgedaan met crisismanagement. Niet verwonderlijk, wanter was altijd wel wat met D66 - de partij die zowel door de VVDals door de PvdA altijd is behandeld als een winkeldief die ermet hún zetels vandoor ging.

Oprichter Hans Gruijters had D66 als een tijdelijk voertuigbedoeld om het verzuilde politieke bestel tot ontploffing tebrengen. Hem stond een tweepartijenstelsel naar Amerikaanse snitvoor ogen, compleet met een gekozen minister-president. D66 moestopgaan in een pragmatische progressieve volkspartij die deabsolute meerderheid zou moeten veroveren.

Toen dat in 1975 een brug te ver bleek, hield Gruijters hetvoor gezien. Want D66 was zijn ogen juist niet opgericht om alseen klein stroompje naast de drie grote stromingen in de politiekeen rolletje in de politieke marge te spelen. Onder Jan Terlouwwerd toch die keuze gemaakt. Daarmee bevestigde D66 de wet datelke organisatie streeft naar zijn eigen voortbestaan.

Dit weekend was het niet anders. Onruststoker Pechtold zatveilig ver weg op de Antillen. Vice-premier Brinkhorst maakteweinig woorden vuil aan het onvermijdelijke aftreden van Dittrichen wil niets liever dan met het kabinet-Balkenende 'de oogstbinnenhalen'. De nieuwe fractievoorzitter, Lousewies van derLaan, hield het hele weekend de pers buiten de deur. Haarvoorlichter meldt dat ze 48 aanvragen voor interviews heeftontvangen. De Volkskrant is nummer 48 op de lijst, maar u leesttoch zaterdag alles wat u over Lousewies wilt weten in hetmagazine. Vraag niet hoe het kan, maar profiteer ervan.

Intussen werd Van der Laan gisterochtend anderhalf uur langin het Torentje door premier Balkenende geanimeerd. Veel gemeenhebben ze niet, maar zolang het gesprek over Wouter Bos gaat,voelen ze elkaar prima aan. Hij is immers de nagel aan hunrespectievelijke doodskisten.

Een maand voor de gemeenteraadsverkiezingen zit de top van D66helemaal niet te wachten op een extra partijcongres vol gooi- ensmijtwerk. De meeste afdelingen van de partij zullen er net zoover denken. Het gedoe van de afgelopen zes weken maakt het tochal moeilijk lokaal campagne te voeren.

Als regeringspartij doet D66 tenminste nog een beetje mee. Vander Laan, Pechtold en anderen die het lijsttrekkerschapambiëren, hebben na het debacle van vorige week alle belang bijeen adempauze voordat in de herfst het verkiezingsjaar begint.

Terwijl de top van D66 er alles aan zal doen om te bewijzendat zij niet met de LPF kan worden vergeleken, heeft de coalitienatuurlijk vorige week wel degelijk averij opgelopen. Door hettumult rond Dittrich werd het conflict tussen VVD-leider VanAartsen en premier Balkenende naar de achtergrond gedrongen. VanAartsen had zware kritiek op het gebrek aan besluitvaardigheidvan de minister-president in de kwestie-Uruzgan. Tot groteergernis van het CDA diende Van Aartsen samen met Bos een motiein om dit Balkenende nog eens in te wrijven.

De betekenis van de motie was duidelijk: de VVD-aanvoerderwil, niet in de laatste plaats met het oog op degemeenteraadsverkiezingen, zoveel mogelijk afstand scheppen totde partijleider van het CDA. Het was ook een test: hoe zouBalkenende reageren op deze provocatie van Van Aartsen?

Het beste zou natuurlijk geweest zijn als Balkenende vorigeweek donderdagavond een royaal gebaar zou hebben gemaakt. Er wasalle aanleiding te erkennen dat hij te lang onduidelijkheid heeftlaten bestaan over de status van de beruchte brief van 16december. Daarin werd gesproken van een 'voornemen', omdat deministers van D66 nog niet toe waren aan een besluit. De Kamerweigerde de brief in behandeling te nemen, waarop Balkenende werdgedwongen een betere brief te schrijven.

In plaats van dit te erkennen, hield Balkenende stijfkoppigvol dat op 16 december wél een unaniem besluit was genomen. Datgaf de motie-Van Aartsen/Bos een extra politieke lading.

Zo hoopt de irritatie in de coalitie zich op. Maar de druk vande gemeenschappelijke vijand, Wouter Bos, zal het zaakje nog weleven bij elkaar houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden