Column

'D66 en VVD, flirten maar'

Zo'n coalitieflirt tussen D66 en de VVD waar politici in interviews over reppen is aangenaam nieuws voor een liberaal reveil in Nederland. Dat betoogt columnist voor de Volkskrant Nausicaa Marbe.

Mark Rutte (R) schudt, onder toeziend oog van D66-leider Alexander Pechtold (M), de hand van GroenLinks-leider Jolande Sap (L). Beeld ANP

Nu even geen koffiedik kijken in de economie als verkiezingsthema. Maar wel de vraag welke partij de burger een maximale vrijheid garandeert. Welke partij wil het zelfbeschikkingsrecht van het individu beschermen; wie waakt voor betutteling en dwang; wie dringt de overheid zo veel mogelijk terug? Bij wie moet je zijn voor de ruimste interpretatie van de vrijheid van meningsuiting, voor digitale vrijheid; voor een bescheiden overheid die haar plaats kent als het op cruciale levenskeuzes aankomt, die geen bureaucratische jungle toestaat en/of vernederende preventiemaatregelen verzint?

Nu de economische crisis de verkiezingen domineert, lijkt het belang van het liberale esprit naar de achtergrond te raken. Alsof met het besef dat meer politieke integratie in Europa boven ons hoofd hangt, de vraag naar hoe de vrijheid in Nederland moet worden vormgegeven er minder toe doet. Terwijl het precies andersom moet zijn: hoe knellender de Europese banden worden ervaren, des te sterker en verfijnder de liberale democratie bewaakt moet worden. Hoe fatalistischer de voorspellingen, des te waardevoller het geloof in individuele zelfbeschikking.

D66
Haal je de verkiezingsprogramma's door deze vrijheidsfilter, dan dient D66 zich aan. Daar waait een onbekommerd liberaal briesje door alle hoofdstukken. De burger zoals D66 die ziet is een toerekeningsvatbare volwassene en niet de potentiële brokkenpiloot aan wie de overheid een dagtaak heeft. Een individu dat geen last mag hebben van groepsdwang. Sentimentele 'bindingsretoriek' over samen dit en samen dat, onderlinge afhankelijkheid en verplichtingen zul je er ook niet aantreffen. Dat is winst.

Problematisch wordt pas de ruimhartigheid van D66 als het erop aankomt concrete antwoorden op maatschappelijke problemen te vinden. Dat is bijzonder zichtbaar als het om integratievraagstukken gaat. Ik ken het tegenargument, maar veeg dit hoofdstuk niet meteen van tafel als futiel in tijden van crisis. Opvattingen over integratie, over de waarde en wenselijkheid van verschillen, over afspraken en grenzen in de omgang met elkaar, houden de hele samenleving op veel fronten een spiegel voor. Daarin zie je de sociale kracht, rekkelijkheid, inventiviteit, weerbaarheid - of het gebrek ervan.

De maximale individuele vrijheid vertaalt zich op dit terrein bij D66 in ideeënarmoede over de verhoudingen tussen groepen en religies. Het verkiezingsprogramma is daarover summier. Vooral als het op de spanning tussen seculiere en religieuze waarden aankomt, heeft D66 geen antwoord. Zonder een inhoudelijke analyse die de bekende clichés ontstijgt over, jawel, onze in veel opzichten verdeelde samenleving, wordt vrijheid nutteloze vrijblijvendheid.

Het lijkt of bij D66 de liberale waarden verheven zijn boven de werkelijkheid. Alsof ze vergeten zijn die aan de wereld van alledag te toetsen, hun bruikbaarheid in specifieke gevallen te laten zien. Een forse omissie, want liberale tolerantie is geen vanzelfsprekendheid en ook geen dogma. Het is geen slogan tegen benepen beleid en ook geen wondermiddel tegen multiculturele dilemma's, maar permanent werk in uitvoering dat zichtbaar moet blijven in al zijn kwetsbaarheid. Het wordt tijd dat D66 de op papier gekoesterde vrijheid behalve in wetgeving ook cultuurkritisch laat leven.

Coalitie
In een fictieve liberale coalitie (die geen last heeft van de karige zeteltoebedeling door De Hond of ononderhandelbare controverses) zouden D66, GroenLinks en de VVD elkaar in de uitwerking van de individuele vrijheid kunnen aanvullen. Want GroenLinks en VVD schuwen niet de knelpunten van de multiculturele samenleving in hun verkiezingsprogramma, al hebben ze op veel punten diametraal verschillende oplossingen.

De waarde van een open en vrij debat over pijnlijke zaken wordt door GroenLinks expliciet genoemd. Deze progressieve entourage zou de VVD ertoe kunnen aanzetten haar liberale karakter, dat in de vorige gedoogcoalitie lelijk verwaarloosd is, te reanimeren. De strenge integratie- en immigratiewensen van de VVD zullen hun scherpe randen kwijtraken. Maar hun weldadig nuchtere kijk op wat toelaatbaar is in Nederland is een welkome correctie op de niets-aan-de-hand-mentaliteit van D66.

Zo'n coalitieflirt tussen D66 en de VVD waar politici in interviews over reppen is aangenaam nieuws voor een liberaal reveil in Nederland. Als beide partijen integer en inhoudelijk gedeelde vrijheidsidealen beschermen, kunnen ze de sterke kern van een coalitie vormen die bestand is tegen populistisch chagrijn.

Nausicaa Marbe is schrijfster en columnist voor de Volkskrant.


 
Het lijkt of bij D66 de liberale waarden verheven zijn boven de werkelijkheid. Alsof ze vergeten zijn die aan de wereld van alledag te toetsen, hun bruikbaarheid in specifieke gevallen te laten zien.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden