D66 en SP: geef duidelijkheid over rol Nederland bij drone-aanvallen

Oppositiepartijen D66 en SP roepen het kabinet op duidelijkheid te geven over de rol van Nederland bij Amerikaanse drone-aanvallen. Aanleiding is de rechtszaak van twee Somalische droneslachtoffers tegen de Nederlandse staat.

SP-kamerlid Harry van Bommel.Beeld anp

De twee Somaliërs houden Nederland medeverantwoordelijk voor een drone-aanval: Nederlandse inlichtingen spelen een belangrijke rol bij Amerikaanse anti-terreuracties in Somalië.

De twee nomaden werden in januari 2014 geraakt door een Amerikaanse raket. Ze stonden in de buurt toen auto's van terreurorganisatie Al Shabaab werden getroffen. Het beoogde doelwit, Al Shabaab-leider Ahmed Godane, werd daarbij niet gedood.

In de Volkskrant vertelden de Somalische nomaden hoe één van hen zijn beide dochters verloor. Ook raakte hij een been kwijt. Hun veestapels werden grotendeels verwoest. Ze worden bijgestaan door twee Nederlandse advocaten, Göran Sluiter en Liesbeth Zegveld. De laatste wist de Nederlandse staat meermaals te dwingen tot het compenseren van oorlogsslachtoffers, onder meer bij de val van Srebrenica.

Somalische droneslachtoffers klagen Nederlandse staat aan

Nederland is medeverantwoordelijk voor een Amerikaanse drone-aanval in Somalië, stellen de advocaten van twee slachtoffers. Want de VS baseren zich op door Nederland verstrekte informatie. Lees hier het artikel.

Een drone.Beeld getty

Politiek gevoelig

De zaak ligt politiek gevoelig. Al in november 2013 nam de Kamer een motie aan van SP-Kamerlid Harry van Bommel die de regering oproept expliciet uit te sluiten dat Nederlandse data worden gebruikt voor liquidaties met drones.

Maar het is de vraag of zo'n garantie wel te geven is: inlichtingendiensten vertellen elkaar niet wat ze met de data doen. Minister Jeanine Hennis (Defensie, VVD) zei de Kamer meermaals dat zij geen aanwijzingen heeft dat de Amerikanen de Nederlandse data gebruiken voor illegale liquidaties met drones.

SP-kamerlid Harry van Bommel wil de regering nu dwingen scherper toe te zien op het gebruik van Nederlandse inlichtingen. 'Bij deze drone-aanvallen vallen zoveel onschuldige burgerslachtoffers. Als wapens geen onderscheid kunnen maken tussen strijders en niet-strijders, zijn ze illegaal. Zo lang dat niet is opgelost, zou je een moratorium op drones moeten hebben.'

Vonk-special

Omar Mahamud Ali vertelt hier in een special zijn verhaal. 'Alsof er een steen door mijn been ging'.

Minister Jeanine Hennis-Plasschaert van Defensie.Beeld anp

Verantwoordelijk

Hij zegt de rechtsgang van de twee Somaliërs toe te juichen. 'Er moeten regels komen. Of uitspraken van internationale rechters over de legitimiteit en de verantwoordelijkheid van drone-aanvallen. De rechtspraak loopt achter en ook de politiek is te afwachtend. Drone-aanvallen zijn nu nauwelijks te controleren. Wie is er verantwoordelijk? Wat gebeurt er op de grond?'

Aanvallen met drones worden volgens Van Bommel de 'doodstraf zonder rechtspraak' genoemd. 'Het is een vorm van executie. In strikte zin zijn dit zelfs buitenrechtelijke executies, want het gaat om vermeende terroristen: mensen die daar niet voor veroordeeld zijn.'

Ook D66-Kamerlid Wassila Hachchi roept het kabinet op om duidelijk uit te spreken dat 'Nederland geen inlichtingen deelt als ze gebruikt worden voor targeted killings (liquidaties, red.), waarbij bovendien niet het maximale wordt gedaan om burgerslachtoffers te voorkomen.

D66-kamerlid Wassila Hachchi.Beeld anp

Legitiem

Het fundamentele debat over drones staat in Nederland nog in de kinderschoenen, vindt VVD-Kamerlid Han ten Broeke. 'Targeted killings zijn illegaal', vindt hij, 'maar de militaire inzet van drones is legitiem.' Hij vindt het 'onrealistisch' dat 'vooral linkse partijen' met een motie denken te voorkomen dat Nederlandse data een rol spelen bij Amerikaanse aanvallen in Somalië: 'Ik wou dat de wereld zo overzichtelijk was als het vanuit de grachtengordel lijkt. Maar helaas blijft dat niet overeind in de echte wereld.'

Geert-Jan Knoops, advocaat en bijzonder hoogleraar politiek van het internationaal recht, onderzocht eerder de aansprakelijkheid van 'derde`landen'. Daarvoor bestudeerde en publiceerde hij over de zaak van Duitser Khalid el Masri. Die werd in 2004 in Macedonië aangehouden door de politie. Daarna werd hij maandenlang ondervraagd en gemarteld door de CIA, onder meer in Afghanistan. Terug in Duitsland werd hij zonder aanklacht vrijgelaten. Hij begon een rechtszaak.

Knoops: 'Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens oordeelde dat Macedonië medeaansprakelijk was voor wat El Masri was overkomen.' Uit dit oordeel volgt volgens hem dat derde landen medeverantwoordelijk zijn als ze informatie of medewerking geven aan een land dat handelt in strijd met de mensenrechten.

'Somalië', zegt Knoops, 'is een land waar de VS juridisch gezien niet mee in oorlog zijn en waar het oorlogsrecht dus strikt genomen niet van toepassing is. Dan kan de aansprakelijkheid ook doorwerken van het land dat de drone-aanval uitvoert naar het derde land dat informatie geeft.'

VVD-kamerlid Han ten Broeke.Beeld anp

Column

Waar de drones vliegen is het oorlog noch vrede, schrijft Sheila Sitalsing (+).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden