Nieuwsaanpak algoritmes

D66 en CDA willen onderzoek naar algoritmes in de strijd tegen desinformatie

Regeringspartijen D66 en CDA willen het groeiende probleem van desinformatie die via platformen als YouTube en Facebook worden verspreid, aanpakken. Eerste stap is een breed onderzoek naar algoritmes.

Het datacentrum van Google in de Amerikaanse staat Georgia.Beeld EPA

Politieke beïnvloeding, discriminatie, polarisatie: desinformatie heeft de afgelopen jaren in zijn verschillende verschijningsvormen voor maatschappelijke schade gezorgd, constateren kamerleden Kees Verhoeven (D66) en Harry van der Molen (CDA). In die verspreiding spelen de algoritmes van de grote techbedrijven een voorname rol. YouTube, Twitter of Facebook bepalen via die algoritmes wat het publiek te zien krijgt.

Diezelfde algoritmes zijn echter niet inzichtelijk en controleerbaar. Waarom krijgt iemand op YouTube prominent een filmpje over het gevaar van vaccins te zien? Of over 5G-zendmasten? Niemand die het precies kan uitleggen. Hoog tijd dus voor een grondig onderzoek naar de maatschappelijke impact van private algoritmes, vinden de kamerleden. Zij dienen woensdag een motie in met deze strekking, tijdens het debat van de Tweede Kamer over desinformatie en digitale inmenging.

Waakhond

Een ‘algoritmewaakhond’ is er nog niet, dus dit onderzoek zou gedaan moeten worden door bestaande waakhonden: de Autoriteit Persoonsgegevens, de Autoriteit Consument en Markt, het College voor de Rechten van de Mens en de Algemene Rekenkamer.

Bekend is dat techbedrijven met hun algoritmes het publiek zo lang mogelijk op hun apps willen houden. Bijvangst is echter dat sensationele berichten en video’s voorrang krijgen omdat deze beter scoren. Maar ook dat gebruikers steeds meer in hun eigen wereldbeeld worden bevestigd, omdat de platforms ze meer van hetzelfde voorschotelen.

En zo kan het gebeuren dat complottheorieën meer aandacht krijgen dan een gedegen en genuanceerd verhaal. ‘Die effecten zijn zeer onwenselijk’, aldus Verhoeven.

Tegelijk met de motie lanceert Kees Verhoeven een ‘Aanvalsplan Desinformatie’. Ook hierin staat de aanpak van algoritmes centraal in de strijd tegen de negatieve gevolgen van de macht van techreuzen als Facebook en YouTube.

Algoritmes verbieden

Het onderzoek door de waakhonden is de eerste stap. En daarna? Verhoeven gelooft niet in een vrijblijvende uitleg bij een video: ‘De internetter neemt het voor kennisgeving aan. Misschien moet je wel veel verder gaan en verbieden dat die platformen aanbevelingen doen op basis van algoritmes.’ Dát is volgens het kamerlid het echte probleem. ‘Het is niet aan de overheid om bepaalde informatie te verbieden omdat die onjuist zou zijn. Nee, we moeten inzoomen op de algoritmes. Waar zijn de keuzes van de social mediabedrijven op gebaseerd? Waarom zetten ze bepaalde artikelen in de etalage?’

Twitter, Google, Facebook en consorten benadrukken zelf dat ze tegenwoordig meer ingrijpen in wat er op hun platforms gebeurt, nadat ze jarenlang niets deden. Dat ziet Verhoeven ook, maar hij noemt dit ‘selectieve symptoombestrijding’ en ‘too little too late’. Diepliggende oorzaak is volgens hem het op advertentieverkoop gebaseerde verdienmodel dat altijd voorrang krijgt.

Pervers verdienmodel

Een andere belangrijke poot is dan ook het aanpakken van wat Verhoeven ‘het perverse verdienmodel’ van de techbedrijven noemt. Die zijn niet alleen gebaat bij zoveel mogelijk bezoekers, maar ook bij het leveren van gepersonaliseerde advertenties op basis van data van de gebruikers. Als het aan Verhoeven ligt moeten niet-gepersonaliseerde advertenties de standaard worden.

Voor dat laatste kreeg ook PvdA-europarlementariër Paul Tang in het Europees Parlement onlangs de handen op elkaar. De Europese Commissie komt later dit jaar nog met maatregelen op de macht van de techbedrijven in te tomen.

Toch wil Verhoeven de strijd niet alleen aan Europa overlaten. ‘Een nationale aanpak is ook hard nodig. Onze kiezers hebben recht op eerlijke verkiezingen. Ook hebben we in Nederland een eigen gezondheidsbeleid waarbij goede informatie belangrijk is.’ Onderzoek naar specifiek Nederlandse voorbeelden is dus belangrijk.

Verhoeven neemt in maart volgend jaar afscheid als Kamerlid. ‘Ik zie dit als mijn laatste poging dit urgente probleem aan te pakken. Het zou prachtig zijn als het onderzoek ergens de komende maanden kan worden gestart.’

UPDATE 13.00:

Verder lezen

Het is moeilijk ontsnappen uit de algoritmefuik van YouTube

Opinie: Nu online content schade kan toebrengen aan de democratie, is de tijd van zelfregulering voorbij

Column: Laten we niet vergeten dat algoritmen geen mening hebben

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden