D66 blijft cruciaal voor Paars

D66 wilde Paars zo graag, dat, eenmaal op het regeringspluche, de eigen standpunten ondergeschikt werden gemaakt. De straf is een fors zetelverlies....

Van onze Haagse redactie

DEN HAAG

D66 sluit vanavond in Maastricht zijn campagne af met 'het feest van de democratie'. Drie weken lang zijn de Democraten schijnbaar tevergeefs bezig geweest de kiezer ervan te overtuigen dat D66 noodzakelijk is voor de vorming van Paars II.

Dat D66 inderdaad 'something Else' is, bewijzen de peilingen, die al maanden een fors verlies aankondigen voor de kleinste van de drie regeringspartijen. In de schreeuw om aandacht resoneert de vraag hoe het toch komt dat de makers van Paars worden gestraft voor het succes ervan.

De kiezer ziet de toegevoegde waarde van D66 niet. In het kabinet, maar ook in de Tweede Kamer - waar onderlinge tegenstellingen zich niet aan de openbaarheid onttrekken - ontbrak het de partij aan een eigen gezicht.

D66 heeft een imagoprobleem. De aantrekkingskracht was het verlangen een frisse wind te doen waaien in de politiek. Maar dit is niet meer dan een vergezicht gebleken sinds D66 deel uitmaakt van de gevestigde macht.

D66 zorgde ervoor dat sociaal-democraten en liberalen in hun klassieke tegenstellingen werden gedwongen tot zakendoen. Hoe verzoenend de rol van D66 daarbij is geweest, valt echter moeilijk aan te geven, omdat over de wijze van besluitvorming in de Trèveszaal niet wordt gepraat.

De meerwaarde van D66 in Paars I is vanwege zijn rol als 'bruggenbouwer' niet zozeer een inhoudelijke geweest. Onder leiding van Van Mierlo investeerde D66 zo diep in Paars, dat eigen standpunten ondergeschikt werden gemaakt aan het succes van het kabinet. Dit leidde tot een gebrek aan herkenbaarheid. Juist bij D66 was het dualisme tussen Kamer en kabinet zoek. Velen beoordelen dit als een inschattingsfout.

Van Mierlo verraste door met drie vakministers in het kabinet te stappen: Wijers, Sorgdrager en Borst. Hun non-conformisme werd zeker als verfrissend ervaren. Wijers en Borst mogen zich nog altijd verheugen in een grote waardering van hun PvdA- en VVD-collega's.

Dit pluspunt wordt tenietgedaan door het ministerschap van Sorgdrager. Op het politiek hypergevoelige departement van Justitie werd zij geplaagd door incidenten, die haar positie en die van de partij hebben ondermijnd.

Van Mierlo mag het tot zijn persoonlijk succes rekenen dat Paars I er is gekomen. D66 veranderde de 'genen' van de Nederlandse politiek door aan de vanzelfsprekendheid van CDA-regeringsdeelname een einde te maken. Het is alleen als met die functie van de partij als bruggenbouwer: de kiezer laat zich hierdoor niet tot een keuze voor D66 verleiden.

D66 is er de afgelopen vier jaar niet in geslaagd zijn electoraat van 1994 ervan te overtuigen dat de partij in dit kabinet meer locomotief dan bijwagen is geweest. Het dilemma dat hieruit voortvloeit, is de vraag of zij aan een voortzetting van de coalitie moet meewerken.

Bij tien zetels gaat D66 de oppositie in. Bij vijftien zetels zal worden meegewerkt aan de vorming van Paars II. Maar als D66 blijft steken op twaalf zetels, zal intern de discussie losbarsten of Borst wel zitting moet nemen aan de onderhandelingstafel.

De partijtop ontbreekt het aan een eensluidende visie. De jonge generatie onder aanvoering van De Graaf en Van Boxtel zinspeelt op een wederopstanding vanuit de oppositie, terwijl scheidend leider Van Mierlo dolgraag nog een keer wil regeren.

De getalsverhoudingen tussen PvdA en VVD zullen mede bepalend zijn voor de rol van D66 na 6 mei. Is de partij straks nodig om PvdA en VVD aan een meerderheid te helpen? En zo ja, welke prijs wordt hiervoor betaald?

Het is niet onwaarschijnlijk dat de Democraten een sleutelrol krijgen, omdat een tweepartijenkabinet een te wankele basis biedt. Bovendien voelt Kok noch Bolkestein iets voor GroenLinks als stand-in voor D66.

Zo bezien kan een forse nederlaag de Democraten toch nog in een ijzersterke onderhandelingspositie brengen. D66 zal het initiatief aan de winnaars laten. Vanuit de wachtkamer kan de partij toezien hoe noodzakelijk zij voor Paars is.

Frank van Zijl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden