Analyse Pensioenstelsel

D-day voor het pensioenstelsel: komt uw appeltje voor de dorst eindelijk uit de vrieskist?

Het is deze week erop of eronder voor de vernieuwing van het Nederlandse pensioenstelsel. Komt er een einde aan tien jaar massale bevriezing van de pensioenen of gaan vanaf januari miljoenen pensioenen juist omlaag?

Jesse Klaver op weg naar het pensioenoverleg bij Rutte. Beeld Raymond rutting

Daling van pensioenen vanaf januari is het doemscenario dat boven de overlegtafels hangt, waar sinds maandag het kabinet, de regeringspartijen, de oppositie, de vakbeweging en de werkgevers weer met elkaar spreken. Het is een race tegen de klok, in een complex krachtenveld.

De druk werd maandag opgevoerd door De Nederlandsche Bank, die nog maar eens vaststelde dat veel pensioenfondsen er aanhoudend zo slecht voorstaan dat massale pensioenkortingen vanaf volgend jaar onvermijdelijk worden.

Althans als de spelregels niet veranderen. Met vernieuwing van die spelregels in het ‘pensioencontract’ hoopt het kabinet de pensioenen flexibeler te maken. Ze kunnen dan sneller verhoogd zodra het fonds er goed voor staat en sneller dalen als het tegenzit. Dan is er minder geld in kas nodig en komt er ruimte om de pensioenen de komende jaren op peil te houden.

Dat is het deel waarover al geruime tijd overeenstemming bestaat tussen alle partijen. De wegen scheidden tot nu toe steeds bij de omringende eisen. De vakbeweging wil om te beginnen dat de AOW- en pensioenleeftijd de komende jaren op 66 jaar en vier maanden blijft.

Volgens de wet stijgt die op 1 januari naar 66 jaar en acht maanden. Als dat verandert, moet dat voor 1 juli in de wet staan. Dat proces vergt tijd: het moet uiterlijk deze week beginnen. Dat zet druk op de vakbeweging: als die haar eis wil verzilveren, moet het nu gebeuren. Het toeval wil dat op het Binnenhof ook de begrotingsbesprekingen voor 2020 beginnen. Bevriezing van de AOW-leeftijd kost dat jaar geld en dat kan meteen worden meegenomen.

Stakers en andere demonstranten voeren actie voor een goed pensioen. Beeld BSR Agency

Na deze ‘bevriezing’ van de AOW-leeftijd wil de FNV een tragere stijging van AOW- en pensioenleeftijd dan nu in de wet staat: als de levensverwachting van 65-plussers een jaar stijgt niet een jaar later AOW, maar bijvoorbeeld zes maanden. Ook wil de bond dat mensen met een zwaar beroep eerder kunnen stoppen met werken. Dat kost de schatkist op termijn miljarden en dat kan ten koste gaan van bijvoorbeeld de zorg, betoogt het kabinet. Toch is nu het moment om daarover de knoop door te hakken, omdat bij de begrotingsbesprekingen ook wordt gekeken naar de schatkist op lange termijn.

Op de achtergrond spelen – vanuit de oppositie – GroenLinks en de PvdA een voorname rol. Zij steunen het eisenpakket van de vakbeweging en voegen daaraan toe dat zij iets willen regelen voor zelfstandigen: pensioen maar ook een arbeidsongeschiktheidsverzekering.

De partijleiders Klaver en Asscher kwamen maandag al langs op het Torentje bij minister-president Mark Rutte en minister van Sociale Zaken Wouter Koolmees. Informeel zijn er ook contacten met andere partijen zoals de SGP. Die partijen kunnen het kabinet in de Eerste Kamer aan een meerderheid helpen. Maar het is ook een strategische zet in de onderhandelingen. Vooral de PvdA heeft enige zeggingskracht in de FNV en kan voorzitter Han Busker daar helpen een akkoord te verdedigen.

Dat Busker het niet makkelijk krijgt, ligt aan de opstelling van de SP. Die kwam maandag niet naar het Torentje en heeft zich in de onderhandelingen op voorhand buitenspel gezet door te blijven pleiten voor algehele verlaging van de AOW-leeftijd en de stijging van de AOW-leeftijd te weigeren. Dat wijst het kabinet af: onbetaalbaar.

Binnen de FNV is een spraakmakende SP-geleding actief die in 2010 een eerder pensioenakkoord met werkgevers en het kabinet Rutte I torpedeerde. Het is de bedoeling dat het ‘FNV-ledenparlement’ zich dinsdagavond uitspreekt over een akkoord dat eerder op de dag moet worden gesloten. Als dat ‘parlement’ tegen is, is de pensioenvernieuwing van tafel en komt het doemscenario van De Nederlandsche Bank een stuk dichterbij.

MEER LEZEN OVER HET PENSIOENOVERLEG

Oudere werknemers denken dat ze veel eerder AOW zullen krijgen dan in werkelijkheid het geval is. Dat blijkt uit onderzoek van het NIDI. Ruim driekwart van degenen die ongeveer of precies denkt te weten wanneer ze recht hebben op AOW, zit er ver naast. Hoe jonger de werknemer, hoe meer ze hun eigen AOW-leeftijd onderschatten.

Afgelopen week voerde de vakbeweging actie om de AOW-leeftijd de komende jaren te bevriezen op 66 jaar en vier maanden en daarna een tragere stijging dan het kabinet wil. 

Informeel zijn vakbeweging, werkgevers en kabinet allang in gesprek met elkaar over een pensioenakkoord en zijn zij elkaar al dicht genaderd. Na stakingen lijkt een pensioenakkoord in zicht, maar wat houdt dat precies in?

In een poging de onderhandelingen over modernisering van de pensioenen vlot te trekken, is het kabinet bereid te praten over ruimere mogelijkheden tot vroegpensioen vanaf 61 jaar voor zware beroepen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden