Analyse

Cyprus is Europa's nieuwe hoofdpijndossier

De Europese miljarden-steun aan Cyprus stelt de banktegoeden van corrupte Russen veilig. Dat is lastig te verkopen in de noordelijke eurolanden.

Een vrouw heeft boodschappen gedaan in de oude binnenstad van Nicosia.Beeld afp

Het eilandstaatje Cyprus heeft dinsdag het roterende voorzitterschap van de Europese Unie overgedragen aan Ierland. Verlost van deze Europese verantwoordelijkheid kunnen de autoriteiten van het kleine Cyprus zich volledig richten op het behoeden van hun eiland voor een faillissement.

Dat is hard nodig, want Cyprus balanceert financieel op de rand van de afgrond. De economie van het eiland krimpt, banken staan op omvallen en de staatsschuld neemt toe. Om de ambtenarensalarissen te kunnen blijven uitbetalen, deed de Cypriotische regering in december een greep in de pensioenkassen van drie staatsbedrijven. De staatsbedrijven werden gedwongen 238 miljoen euro aan pensioengeld te lenen aan de overheid. 'De nood is hoog', zegt Hubert Faustmann, hoogleraar internationale betrekkingen aan de Universiteit van Nicosia, de hoofdstad van het eiland. 'De regering schraapt uit alle hoeken de laatste euro's bij elkaar.'

Voorlopige afspraken
Cyprus maakte in december voorlopige afspraken met de EU, de Europese Centrale Bank en het Internationaal Monetair Fonds over steun. Als de hulp doorgaat, wordt Cyprus het vierde euroland dat noodleningen krijgt. Een groot deel van de hulp zal worden gebruikt om banken van nieuw kapitaal te voorzien. 'Het is een probleem dat niet moet worden onderschat, want het is ernstiger dan Griekenland', waarschuwde Jean-Claude Juncker, voorzitter van de eurogroep, onlangs.

Op het eerste gezicht lijken de problemen van het nietige Cyprus niet iets waar de rest van de eurozone zich veel zorgen over hoeft te maken. Het Cypriotische bruto binnenlands product beloopt nog geen 0,2 procent van dat van de eurozone. En de geplande steun van zo'n 17,5 miljard euro is bescheiden in vergelijking met de eerdere hulp aan Griekenland, Portugal en Ierland.

Belastingparadijs
Toch is Cyprus zich aan het ontpoppen tot een nieuw hoofdpijndossier voor Brussel. Dit komt onder meer doordat het zonnige eiland een notoir belastingparadijs is, dat populair is bij Russische politici en zakenmensen. Volgens recente berichtgeving in het Duitse weekblad Der Spiegel, dat zich baseert op een rapport van de Duitse inlichtingendienst, hebben Russen bij Cypriotische banken zo'n 20 miljard euro geparkeerd. Volgens de geheime dienst bestaan de Russische tegoeden voor een flink deel uit corruptiegeld en zwart geld. EU-bureaucraten beseffen dat het in landen als Duitsland en Nederland lastig te 'verkopen' is dat belastinggeld gebruikt gaat worden om banktegoeden van corrupte Russen veilig te stellen. 'Ik weet bijvoorbeeld dat er onder Duitse sociaal-democraten veel weerzin is tegen steun aan Cypriotische banken', zegt hoogleraar Faustmann. 'Ze voelen er niks voor om met Duits belastinggeld Russische oligarchen te helpen.'

Een tweede probleem is de houdbaarheid van de Cypriotische staatsschuld, die rond de 90 procent van het bbp ligt. Met de geplande noodleningen van 17,5 miljard euro komt daar nog eens 100 procent van het bbp bij, waardoor de schuld onhoudbaar wordt. Volgens de Duitse krant Süddeutsche Zeitung dringt het IMF daarom aan op kwijtschelding van een deel van de schuld.

Gevoelig
De Cypriotische regering en de EU bezweren dat zo'n haircut vooralsnog niet aan de orde is. Een kwijtschelding ligt gevoelig omdat de EU eerder verzekerde dat alleen Griekenland een haircut zou krijgen. Als investeerders nu ook een deel van hun leningen aan Cyprus moeten afboeken, zou dat het vertrouwen in de euro verder kunnen ondermijnen. De Europese leiders zijn bovendien bang dat gepraat over een haircut de steun voor de hulp zal verminderen.
Maar binnenskamers is vrijwel iedereen het erover eens dat de noodleningen en bijbehorende bezuinigingen en belastingverhogingen waarschijnlijk niet gaan werken, als niks wordt gedaan om de Cypriotische staatsschuld flink te verminderen. Het ligt dan ook voor de hand dat, ondanks alle recente ontkenningen, een kwijtschelding op termijn wel degelijk ter tafel komt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden