Cyprioten beginnen aan uiterste poging tot vrede

Grieks-en Turks-Cyprioten beginnen vandaag aan een uiterste poging om een oplossing te vinden voor het gedeelde eiland. Het lijkt een laatste kans....

Als Tassos Papadopoulos en Rauf Denktash elkaar vanochtend de hand geven, zal het geen warme vriendschapshanddruk zijn. Beide Cypriotische leiders kunnen elkaar niet luchten of zien. Dat hoeft ook niet, als de Grieks-Cypriotische president en zijn Turks-Cypriotische collega maar zaken kunnen doen op basis van het VN-vredesplan.

Het overleg vindt plaats op het al dertig jaar verlaten internationalevliegveld van Nicosia. Er wordt gepraat onder toeziend oog van Alvaro de Soto, de speciale gezant van VN-chef Kofi Annan.

Dat is op zichzelf al een klein wonder: zowel Denktash als zijn vrienden in Turkije hebben keer op keer getracht De Soto weg te krijgen omdat ze hem niet vertrouwen. Maar Annan heeft zijn been stijfgehouden.

De basis van de gesprekken wordt gevormd door het vredesplan van Annan. Dat voorziet in een federale staat naar Belgisch of Zwitsers model, met een relatief zwakke centrale regering die zich zal bezighouden met defensie, economie en buitenlandse zaken. De beide gemeenschappen krijgen een verregaande autonomie.

Annan heeft vorige week in New York bedongen dat indien de partijen er v22 maart niet uit komen, hij Griekenland en Turkije erbij haalt. Als dan na een week een oplossing nog niet in zicht is, zal Annan de overgeblevenknopen zelf doorhakken.

Het resultaat wordt op 21 april in een referendum voorgelegd aan de beide bevolkingsgroepen. Als alles goed gaat, kan een verenigd Cyprus per 1 mei lid worden van de Europese Unie.

Het schema is krap, maar waarnemers verwachten dat Annan beide partijen meer tijd zal gunnen indien hij de indruk heeft dat een oplossing echt in het verschiet ligt. De Soto heeft waarschuwing: als de zaak mislukt, dan 'ligt er geen plan-B klaar'.

Twee keer eerder leek er in de kwestie-Cyprus een doorbraak ophanden. Ook nu is er slechts enig voorzichtig optimisme te bespeuren bij betrokkenen en bij politieke waarnemers. 'Dit is de derde keer dat we zoiets meemaken', verzucht een hoge Brusselse diplomaat op een toon alsof hij ook deze poging kansloos acht.

In Turkije wordt met angstige spanning gekeken naar de havik Papadopoulos. Hij is uit op een breuk en zal onmogelijke eisen stellen, om zo het plan-Annan op te blazen, vreest de krant Radikal.

Maar ook de Grieks-Cyprioten hebben reden tot ongerustheid. Denktash hebben ze leren kennen als een gigantische stijfkop die zijn nieuwe, gematigde premier Mehmet Ali Talat (een voorstander van het plan-Annan) met gemak kan overvleugelen. Zij weten ook dat Denktash bijna letterlijk naar de onderhandelingstafel is gesleurd en dat hij het plan-Annan al had doodverklaard.

Verder hebben ze, evenals moederland Griekenland, tevergeefs getracht de EU een rol te geven bij het beraad. En ofschoon Papadopoulos bij terugkeer uit New York beweerde dat de EU een belangrijke rol zal spelen, verwierpen De Soto en eurocommissaris G Verheugen die suggestie. 'Onnodig', vond Verheugen. De EU helpt alleen bij problemen die de wetten van de Unie raken.

Problemen zijn er genoeg. Potenti breekpunten zijn bijvoorbeeld de gebiedsoverdracht, de positie van de Turkse kolonisten die sinds 1974 op het eiland zijn komen wonen, terugkeer van de vluchtelingen en een vergaande demilitarisering van het eiland.

Het is een diplomatieke prestatie van formaat die Annan heeft geleverd, al moet daar wel bij worden bedacht dat de voorlopige doorbraak vorige week in New York voor een groot deel was te danken aan de Turkse premier Tayyip Erdogan. De sleutel tot de oplossing van de kwestie-Cyprus heeft altijd gelegen in Ankara, dat zich veelal halstarrig opstelde en de kwestie ten eigen bate trachtte aan te wenden. Daar deed het soms heftig tegenstribbelen uit Grieks-Cypriotische hoek slechts weinig aan af. Het is Turkije dat Denktash overeind houdt en het is Turkije dat Denktash nu de duimschroeven heeft aangezet.

Erdogan heeft sinds de met overmacht gewonnen verkiezingen in 2003 zijn positie tegenover het politieke en militaire establishment in Turkije verstevigd. De strijdkrachten lijken zich te schikken in een ondergeschikte rol ten opzichte van de politieke leiding, hetgeen een dwingende eis is voor kandidaatleden van de EU. Cyprus is voor Turkije geen hefboom maar een obstakel in de omgang met de EU geworden.

Als Erdogan in staat is geweest Denktash daarvan te overtuigen, en als Papadopoulos door zijn omgeving tot een gematigd optreden wordt bekeerd, dan kan 1 mei nog een mooie feestdag worden voor Cyprus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden