Cynisme kenmerkt opgebrand mens

Emotionele uitputting, twijfel aan eigen kunnen, een cynische sarcast op het werk: 10 procent van de beroepsbevolking raakt opgebrand, concludeert het Centraal Bureau voor de Statistiek....

Van onze verslaggever

Bart Dirks

AMSTERDAM

In de elf jaar dat Marc de Jonge (40) bij een vakbond werkte veranderde hij van een 'kritische geest in een cynische sarcast', die niets meer uit zijn handen kreeg en star werd in zijn denken en doen. 'Een akelige persoonsverandering', vindt hij zelf.

Jarenlang slokte zijn werk hem 'met huid en haar' op. Uiterlijk om half zeven 's ochtends zat hij achter zijn bureau, zelden was hij voor half twaalf 's nachts thuis. Late vergaderingen, avondstudie, niets was hem te veel.

Toch knaagde het aan hem. Zijn geheugen holde achteruit, hij verloor zijn creativiteit, kon geen oplossingen meer bedenken. 'Mijn werk werd één grote chaos. Op het laatst probeerde ik alleen nog maar orde te scheppen in die chaos, maar niets lukte nog.'

Twee jaar geleden barstte de bom. 'Maanden heb ik thuis op de bank gezeten en naar het schilderij aan de muur gekeken. Ik ben stevig kapot geweest.'

De Jonge vergelijkt zijn situatie met een thermostaat. 'Als je de verwarming op 20 graden zet, springt de cv-ketel zes keer per dag aan en uit. Zet je de verwarming op dertig, dan blijft-ie stoken tot-ie stuk is. Zo is het mij vergaan.'

Hij was niet overspannen, of simpelweg oververmoeid, maar opgebrand door zijn werk. En niet als enige. Ongeveer een op de tien werknemers klaagt over burnout-verschijnselen, concludeert het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De meeste klachten komen uit het onderwijs en de horeca.

Werkdruk is de grootste boosdoener. Werknemers die veel stress ervaren, lopen vier keer zoveel kans op burnout dan personen die niet of nauwelijks moeten presteren. Een matige of slechte sfeer op kantoor verdubbelt het risico. En ook als de beloning laag is en er weinig vrijheid is het werk naar eigen inzicht in te richten, liggen burnout-verschijnselen op de loer. Geen rol speelt lichamelijke belasting of leeftijd.

Werknemers met een voltijdsbaan en vrouwen lopen een groter risico op burnout dan deeltijders en mannen. Maar volgens het CBS bevestigt het onderzoek slechts ten dele dat vrouwen die hun werk combineren met zorgtaken thuis, meer kans hebben om opgebrand te raken.

'Burnout is het resultaat van jarenlange uitputting van je reserves en altijd gerelateerd aan het werk', zegt A. Bakker van de vakgroep sociale- en organisatiepsychologie aan de Universiteit Utrecht. 'Daarmee onderscheidt het syndroom zich van overspannenheid of chronische vermoeidheid. Een opgebrande manager kan nog steeds een bevlogen voorzitter van een sportvereniging zijn.'

Bakker, die al jaren onderzoek doet naar burnout, vindt de CBS-cijfers nog aan de conservatieve kant. Uit eigen onderzoek schat hij dat één op de vijf werknemers aan burnout lijdt. 'Bij het vaststellen van burnout kun je ook kijken hoe cynisch mensen zijn, en in hoeverre ze hun werk niet meer aankunnen.' Een verpleegster die tegen een collega zegt: 'De maagzweer van kamer 52 moet ook nog wat te eten hebben', raakt aardig opgebrand. Iemand die gewoon vermoeid of overspannen is, zou zich zo niet uitdrukken.

Burnout komt volgens Bakker 'alarmerend' veel voor. 'Temeer omdat het misschien wel besmettelijk is. Het vervelende van opgebrande collega's is dat ze je kunnen aansteken. Wie dag in, dag uit samenwerkt met een futloze collega die vermoeid oogt, loopt een groot risico eenzelfde houding aan te nemen.'

Hoeveel mensen door burnout in de Ziektewet of de WAO raken, is niet bekend. Bedrijfsartsen gebruiken het syndroom nog niet als officieel criterium. 60 Tot 65 procent van de mensen die arbeidsongeschikt worden, kampt met psychische klachten.

Marc de Jonge is na een jaar weer aan de slag. 'De hulpverlening was goed. Geen diepgraverij, maar concreet de vinger op de zere plek leggen. Ik ken nu mijn grenzen, ben niet meer zo somber. En het valt me op hoeveel collega's opgebrand raken.'

Om redenen van privacy is de naam Marc de Jonge een pseudoniem.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden