Reportage Cybercriminaliteit

Cybercrimineel is steeds vaker Jan met de pet

Om maatschappelijke aandacht te vragen voor cybercrime bundelde het Openbaar Ministerie (OM) maandag acht soortgelijke strafzaken in een zogenoemde themazitting in Groningen. Op de dagvaarding geen geharde online gangsters, maar gemiddelde Nederlanders. De boodschap van justitie is helder: digitale criminaliteit wordt steeds gewoner.

Beeld Rein Janssen

Erwin van der M. uit het Drentse Exloo kan zich niet bedwingen als hij in november 2016 via de computer van zijn dochter toegang krijgt tot het e-mailaccount van zijn ex-vrouw. Tot maart 2017 logt hij meerdere keren in met haar gegevens en leest haar e-mails mee. Een van de berichten bevestigt zijn pijnlijke vermoeden: zijn vrouw is al sinds jaren verliefd op een ander. In een ander bericht kan Van der M. de correspondentie met haar advocaat lezen. De twee zijn verwikkeld in een conflict over de voogdij van hun kinderen. Een van de e-mails stuurt hij door naar zichzelf.

Computervredebreuk, oordeelt de rechtbank in Groningen maandag.

De zaak is er een van acht die het Openbaar Ministerie (OM) maandag behandelt tijdens een zogenoemde themazitting over cybercrime. Zo’n zitting is een bundeling van soortgelijke strafzaken, bedoeld om maatschappelijke bewustwording te genereren. Er gaat een persbericht uit en ‘maatschappelijke partners’ worden uitgenodigd om kennis op te doen.

Gemiddelde Nederlanders

Overheidsfunctionarissen, studenten en IT-experts vullen deze ochtend de publieke tribune, waar die gewoonlijk leeg blijft. De boodschap van justitie: cybercrime heeft de gewonemensenwereld bereikt. Op de dagvaarding geen geharde online criminelen, maar gemiddelde Nederlanders die hun misdrijven plegen in digitale sferen.

Zo is daar Noël H. (18) uit Emmen, die samen met vriend Jermaine (16) producten bestelde op de site van Mediamarkt met de inloggegevens van een onwetende klant. De accountnaam en het wachtwoord vond Jermaine op internet, waar dat soort gegevens rondslingeren als gevolg van grootschalige dataleks en -hacks. Hun misdaad – een pakketje laten bezorgen bij Noël op naam van het slachtoffer – ‘was technisch niet ingewikkeld, maar wel geraffineerd’, constateert de officier van justitie. Iets kopen en een ander laten betalen: ‘Zo werkt het niet’, spreekt de officier de jongen pedagogisch toe. De rechter acht Noël H. schuldig aan computervredebreuk. Hij krijgt 60 uur werkstraf.

De zaak laat zien hoe één muisklik in Emmen gevolgen kan hebben tot in Den Haag, waar het slachtoffer tot zijn schrik zag dat hij 300 euro had betaald voor twee sets Apple-oordopjes die hij niet had besteld.

Oude motieven, nieuwe middelen

Hebzucht, jaloezie, rancune: de misdaden van de digitale wereld mogen dan modern van aard zijn, de motieven die eraan ten grondslag liggen zijn tijdloos, blijkt in de rechtszaal. Ene meneer K. (woonplaats onbekend, vermoedelijk ergens in Noorwegen), dringt in februari 2017 het systeem binnen van Nijmeijer Koeltechniek, een bedrijf dat koelsystemen beheert voor derden. De verdachte blijkt een ontslagen medewerker van het bedrijf.

K. knoeit met de instellingen van de koelingen: alarmtemperaturen worden gewijzigd, ‘vriezen’ wordt ‘ontdooien’ en de wachttijd voor het oproepen van een monteur wordt verlengd. Een vestiging van supermarktketen Plus en een medicijnopslag worden getroffen. Zo raken ook onschuldige burgers betrokken bij de wraak van de verdachte, vindt justitie.

Het IP-adres van de computer waarmee het systeem wordt binnengedrongen leidt de politie naar K. Zo laten de cyber-‘criminelen’ onuitwisbare digitale sporen na: sluitend bewijs voor het Openbaar Ministerie. Wie, wat, wanneer, vraagt de officier aan de verdachten, die soms eerdere verklaringen tegenspreken. Maar slaat hij de data erop na, dan blijkt steeds opnieuw: WhatsApp, Instagram, Chrome vergeten niets.

Naaktfoto

De 21-jarige Daniël R. mishandelt zijn vriendin, neemt haar telefoon mee en plaatst een naaktfoto van haar op Instagram. Met de app Find My iPhone traceert het meisje haar telefoon. De politie kan de verdachte daarop aanhouden in de woning van zijn broer. De data van Instagram vertelt de rest van het verhaal: de naaktfoto is inderdaad met haar telefoon gepubliceerd terwijl R. de telefoon in zijn bezit heeft.

Ook bewezen: het vriendje, ontploft door de ontdekking dat zijn vriendin contact heeft met een andere jongen, meldt haar bewust van Instagram af. Omdat zij daarom geen meldingen meer krijgt van de activiteiten op het account, duurt het lang voordat het meisje erachter komt dat haar naaktfoto online staat. Ook dat rekent justitie de verdachte zeer aan. De rechter veroordeelt Daniel R. tot 240 uur werkstraf en verplichte behandeling voor agressieproblemen.

Meermalen beklemtoont het Openbaar Ministerie ietwat ongemakkelijk dat de misdrijven die hier vandaag worden behandeld alle een ‘digitaal tintje’ hebben, alsof het nog moet wennen aan het fenomeen cybercrime. Toch is de boodschap voor pers en publiek overgekomen: hoe meer onze levens verweven raken met de digitale technologie, des te vaker mensen met behulp daarvan de fout in zullen gaan.

Van der M. uit Exloo, de man die in de inbox van zijn ex-vrouw zat, wordt veroordeeld en krijgt 150 uur werkstraf. Voor de rechter lijkt er geen verschil te bestaan tussen on- en offline misdaden: ‘Uw acties waren bewust en mogen niet’.

Iedereen kan tegenwoordig cybercrimineel worden. En dan is de pakkans ook nog eens klein. Geen wonder dat het Openbaar Ministerie maandag aandacht vraagt voor het onderwerp tijdens een themazitting. Hoe staat het ervoor met cybercriminaliteit in Nederland?

Hackers hebben zeer persoonlijke informatie buitgemaakt van Pratenonline.nl, een chatplatform waar mensen met professionals over hun psychische problemen kunnen praten. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden