Cybercompagnie landmacht: ‘We schieten op mensen, dus we mogen ook hacken’

De landmacht wil de operationele eenheden in het veld verrijken met een ‘digitale dimensie’. Hoe ziet dat eruit in een oorlogssituatie? ‘Sniffing data, malware droppen, de mogelijkheden zijn legio.’

Militairen oefenen met een zelf ontwikkeld apparaat om wifi, telefoon en allerlei andere digitale signalen te onderscheppen.	 Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Militairen oefenen met een zelf ontwikkeld apparaat om wifi, telefoon en allerlei andere digitale signalen te onderscheppen.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

‘Oké, de intel is dat er hier separatisten verborgen zitten, en dat willen we confirmen,’ zegt kapitein Wouter voordat we een vijandig dorp, dat herinneringen oproept aan ex-Joegoslavië, binnengaan. Dat is dus de opdracht die de infanteristen van het 17 pantserinfanteriebataljon uit Oirschot vandaag moeten uitvoeren.

Maar dat doen ze met behulp van Wouters tactical information manoeuvre team (Timt). In lijn met de naam van zijn experimentele eenheid, en net als de andere specialisten, spreekt hij een soort vernederlandst Engels – of andersom.

Op de achtergrond wordt veel geschoten. Met oefenmunitie. De context voor de oefening is een oorlogssituatie, waarvoor dit bataljon de komende twee jaar in Navo-verband heel snel inzetbaar moet zijn. Links en rechts zien we plukjes infanteristen die druk bezig zijn het dorp in te nemen. Het dorp oogt levensecht. Het pompstation is vergane glorie, net als het café. De kale huizen hebben geen ramen. Niets in dit oefendorp bij Marnehuizen verraadt dat je diep in de polder zit, op korte afstand van de vrolijke toeristenveerboot naar Schiermonnikoog.

De opdracht is klassiek, het wapengekletter ook. Nieuw is de digitale dimensie die de Landmacht nu ook op tactisch niveau, dat van de infanterist op de grond dus, wil toevoegen: de virtuele en cognitieve aspecten waarmee je de vijand versneld kunt uitschakelen.

Observatie

Daarin spelen majoor Peter en zijn cyberspecialisten, die vanaf volgende maand de nieuwe cyber electro magnetic activities-compagnie vormen, een cruciale rol. Peter laat zien hoe het werkt in een huis waar een paar militairen een groepje huizen verderop observeert. Deels gebeurt dat ouderwets, met de Moskito, een hypermoderne verrekijker. Maar in het raamkozijn staan twee andere objecten, een zwart doosje en iets wat oogt als zwarte verrekijker zonder lens.

Het blijkt de ‘cema sense & drop device’ (CSDD) te zijn - door majoor Peter en zijn team zelf ontwikkeld en ‘volgestouwd met mini-computers en veel antennes om straling op te vangen’. Zelf gebouwd? Ja, ‘want wij cyberspecialisten zijn een vleugje paranoïde en hebben een vleugje autisme. Dus ik schrijf liever mijn eigen code. En de technologische ontwikkelingen gaan zo snel. Als we het uitbesteden, wat veel tijd kost, lopen we altijd achter de feiten aan.’

Het apparaatje kan ‘sensen’ en ‘droppen’. Dat eerste slaat op het opvangen van signalen, ‘van alles wat iets uitstraalt’. Zoals mobiele telefoons, slimme horloges, camera’s. ‘We kunnen dat op een kaart plotten’, zegt majoor Peter. ‘Zo van: in dit huis zitten zes gsm’s. Handig om te weten, als je er met fysieke waarneming maar twee kon zien.’

Nerds

Van het huis waar de waarneming gebeurt, lopen we door het slagveld naar een oud café in het dorp dat dient als ‘reach back’. Hier brengen de cyberspecialisten alle gegevens in kaart – om de informatie snel te kunnen doorgeven aan de commandant. Het is een slecht verlichte ruimte met nerds achter computers. Dat wekt vertrouwen. Op een eerder vraag of het niet moeilijk is om zo’n eenheid met cyberspecialisten te vullen, had majoor Peter al verbaasd de wenkbrauwen gefronst. Belangstelling genoeg.

Hier, in het kloppende hart van de cyberoperatie, wordt duidelijk waarom. Eigenlijk mogen de specialisten hier alles wat God verboden heeft. ‘Het is immers oorlog: we schieten op mensen, dus dan mogen we ook hacken’, klinkt het. Majoor Peter legt uit dat de cyberexpertise op tactisch niveau vooral offensief gebruikt wordt. Behalve ‘sensen’ kan de cema ook ‘droppen’: wifi-netwerken worden niet alleen gedetecteerd, maar ook gehackt, ‘nadat we het wachtwoord hebben gekraakt’.

De mogelijkheden zijn legio, vertelt hij enthousiast. ‘Meekijken op een camera is een optie, net zoals het overnemen van devices, of sniffing data, malware droppen of computers op afstand shut-downen. Een infanterist wordt normaal gesproken zenuwachtig van een camera. Maar wat als we die kunnen uitschakelen, of hacken! Hoe vet is het niet dat je in een leger offensieve cyberaanvallen mag uitvoeren binnen de wet?! Het is ook defensief, maar...’ Kapitein Wouter vult de zin lachend aan: ‘Maar offensief vinden we allemaal veel leuker!’

Pionieren

Het lezen van Facebookprofielen van de opponenten hoort daar trouwens ook bij (al is dat in deze oefening slechts een papieren exercitie). Alles waarvoor de landmacht keihard werd teruggefloten door de Tweede Kamer waar het ging om ‘informatiegestuurd optreden’ in Nederland zelf, kan wél in een conflictsituatie.

‘Het is complementair’, benadrukt kapitein Wouter: ‘als tactisch commandant wil ik een vertaalslag hebben naar het succes van de operatie.’ Dat lukt tijdens de oefening glorieus, natuurlijk. Via het cema-toverapparaatje is de eenheid erachter gekomen hoeveel tegenstanders er in dat huis zitten. Als deze niet allemaal gehoor geven aan een oproep zich over te geven en naar buiten te komen, weet de commandant hoeveel er zijn achtergebleven in het huis. Zij worden op ouderwetse manier overrompeld.

Opereert de landmacht al zo? Nee, niet op tactisch niveau. Daarom is dit een experimentele samenstelling van infanteristen en ICT-deskundigen. ‘Het is een beetje pionieren’, had overste George Dimitriu, de bataljonscommandant al gezegd aan het begin van de oefening. Maar daar blijft het vast niet bij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden