Analyse Faillissementscuratoren

Curatoren over de moordaanslag op Philippe Schol: ‘Ieder van ons is weleens bedreigd’

De sportschool in Hengelo waar volgens curator Scholl drugsgeld werd witgewassen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Philippe Schol overleefde woensdag ternauwernood een moordaanslag. De politie houdt er rekening mee dat de faillissementscurator werd neergeschoten vanwege zijn werk: Schol beschuldigde een failliete sportschool van het witwassen van drugsgeld. Is de aanslag een incident of is het vak onveiliger geworden?

Een curator kampt met overspannen bestuurders, boze crediteuren en soms wraakacties uit het criminele milieu. In maart dit jaar werd de Tesla van een 38-jarige curator ’s nachts voor haar huis in Joure in brand gestoken. Een maand later gebeurde hetzelfde met de leenauto die haar ter beschikking was gesteld. ‘Een overspannen bestuurder dreigde eens mij dood te trappen’, zegt Bert Jansen, curator en docent faillissementsrecht aan de Radboud Universiteit. ‘Bij de rechter-commissaris zei hij dat hij het ook echt zou hebben gedaan als ik niet zo rustig was gebleven.’

Een faillissementscurator behartigt de belangen van schuldeisers. ‘We verkopen bezittingen uit de failliete boedel ten behoeve van crediteuren, en leggen huisbezoek af bij de directeur om te kijken of er toevallig een paar Rembrandtjes aan de muur hangen’, vertelt curator Jaap van der Meer.

Is de moordaanslag op Philippe Schol een excessief incident, of is het vak onveiliger geworden?

Schol weer thuis

Advocaat Philippe Schol, die vorige week net over de grens bij Enschede werd neergeschoten, is ontslagen uit het ziekenhuis. Zijn toestand is genoeg vooruitgegaan. Er is nog niemand opgepakt en het Openbaar Ministerie in Duitsland doet geen uitspraken over mogelijke motieven. Het tv-programma Opsporing Verzocht besteedt dinsdag aandacht aan de zaak.

De 43-jarige Schol werd vlak bij zijn huis in de grensplaats Gronau beschoten vanuit een rijdende auto met Nederlands kenteken. Daarin zouden meerdere mensen hebben gezeten. Schol heeft de afgelopen jaren een paar grote faillissementen in Twente afgewikkeld. Hij werd al geruime tijd bedreigd. De politie onderzoekt of er een verband is tussen de beschieting en een van de faillissementen.

In een interview met de regionale zender RTV Oost zegt Schol zelf dat het “naar omstandigheden weer redelijk” met hem gaat. Over de mogelijke motieven wil hij niets zeggen.

Elke curator maakt weleens mee dat het stevig knettert, zegt voorzitter Flip Schreurs van Insolad, de vereniging van advocaten die zijn gespecialiseerd in faillissementen en herstructurering. ‘Ieder van ons wordt weleens bedreigd, variërend van schelden en een baksteen door de ruit, tot erger.’

‘Stom toevallig’ heeft de vereniging enige tijd geleden – nog voor de moord op advocaat Derk Wiersum – onder haar ruim 700 leden gepolst of het gevoel leeft dat het vak onveiliger is geworden. Daaruit bleek geen toename, zegt voorzitter Schreurs, ‘maar incidenten worden wel extremer’.

Mondiger 

Universitair docent Jansen onderschrijft dat. ‘Mensen zijn mondiger geworden’, zegt hij. Jansen begint zijn lessen altijd met de excessen die hij zelf heeft meegemaakt, omdat hij wil dat studenten zich realiseren dat faillissementsrecht ‘niet alleen juridische kanten heeft’. Dan vertelt hij over die keer dat een failliete directeur hem dood wilde trappen, over een ‘letterlijk schuimbekkende’ bestuurder die stoelen naar hem gooide en over die keer dat hij in een bedrijfspand werd opgesloten. ‘De eigenaar is door de politie afgevoerd.’

Volgens Jansen wordt een curator met drie soorten bedreiging geconfronteerd: allereerst is er de overspannen bestuurder die de druk van een faillissement niet aankan, daarnaast kamp je met boze crediteuren die niet worden betaald en daardoor zelf in de problemen komen, en ten slotte ‘wat Schol lijkt te zijn overkomen: bedreiging uit het criminele circuit, waarbij wraakacties heel beredeneerd en berekenend zijn’.

Geruchten dat de neergeschoten Philippe Schol een grens opzocht door de boze eigenaar van een failliete sportschool te laten gijzelen, drukt Insolad-voorzitter Schreurs de kop in: ‘Ik heb het faillissementsverslag gelezen en deze curator heeft precies gedaan wat een goede curator moet doen: onderzoeken, misstanden rapporteren, mensen daarop aanspreken en in actie komen.’

De directeur van een failliet bedrijf is verplicht om, gevraagd en ongevraagd, alle relevante informatie over bezittingen aan de curator te geven. Het achterhouden van informatie is strafbaar. In dat geval kan een curator de bestuurder laten vastzetten (‘gijzelen’) of, als die onvindbaar is, diens paspoort laten signaleren. Zo vertrok de failliete Udense vastgoedbaron Roger Lips in 2013 naar Dubai om tot op heden niet meer terug te (kunnen) keren.

‘Fraudetypes’

Volgens faillissementscurator Jaap van der Meer zijn er twee typen curatoren: de ‘fraudetypes’ en de ‘doorstart-types’. Deze informele benamingen slaan op curatoren die bij een eerste gesprek al de indruk wekken: jij hebt er een potje van gemaakt en ik ga jou hard aanpakken (‘fraudetypes’), en op curatoren die zo conflictloos mogelijk proberen bezittingen te verkopen ten behoeve van schuldeisers, zodat ‘de boel zo min mogelijk stagneert’.

Maar, zegt Van der Meer, ‘met de wetswijziging in 2017, die voorschrijft dat we aangifte doen van onregelmatigheden – denk daarbij aan de directeur die vlak voor het faillissement van zijn bedrijf zijn dure auto op naam van zijn zoon zet – komen we sneller in een strafrechtelijk traject terecht en worden we allemaal een beetje in de richting van de fraudecurator geduwd. Daarmee stuit je sneller op onwil en is het krachtenveld verhard.’

Ook Insolad-voorzitter Schreurs vindt dat de wetswijziging uit 2017 risico’s met zich meebrengt: ‘Als je wilt dat curatoren bijdragen aan de opsporing van fraudeurs, moet je als overheid je opsporingsapparaat daar op inrichten, dat is tot op heden onvoldoende gebeurd.’

De sportschool in Hengelo waar volgens curator Scholl drugsgeld werd witgewassen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Bert Jansen bevestigt dat het bij de politie en het Openbaar Ministerie niet alleen schort aan capaciteit, maar ook aan specialistische kennis: ‘Faillissementsfraudezaken zijn ingewikkelde zaken die langdurig onderzoek vergen.’ Hij herinnert zich een optreden van hoogleraar insolventierecht Jako van Hees, die in 2005 in het tv-programma Zembla in tien stappen liet zien hoe makkelijk het is om faillissementsfraude te plegen. ‘Hij vroeg aandacht voor de opsporing van beroepsfraudeurs, maar sindsdien is er weinig veranderd.’

Doordat een curator bij het eerste gesprek nooit weet welke emotie hij aantreft, gaan we nooit in ons eentje naar het intakegesprek, zegt curator Jansen. ‘Ook aan sollicitanten vragen we per definitie: hoe ga jij om met agressie?’

Sinds de moordaanslagen op Derk Wiersum en Philippe Schol worden bedreigingen volgens hem sneller serieus genomen. Jansen: ‘Dat is het enige mooie aan de discussie die over onze veiligheid is losgebarsten: een beetje meer begrip voor wat wij doen en meemaken. Want soms valt het niet mee.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden