Vluchtelingencrisis

Curaçao gaat gebukt onder vluchtelingen uit Venezuela

Venezolaanse migranten aan boord van een smokkelboot op weg naar Curaçao. Beeld Meridith Kohut / HH / The New York Times

De Tweede Kamer behandelt dinsdag de begroting Koninkrijksrelaties. Onvermijdelijk komen hier de enorme politieke en humane problemen van Venezuela ter sprake en alle gevolgen hiervan voor buurland Curaçao.

Hoe kijkt Curaçao naar de Venezolaanse problematiek?

Curaçao is een klein en dichtbevolkt eiland, op slechts zo’n zeventig kilometer van de Venezolaanse deelstaat Falcón. De afgelopen jaren heeft het autonome Caribische land binnen het Nederlands koninkrijk zo’n achtduizend Venezolanen een verblijfsvergunning gegeven. Mogelijk zesduizend Venezolanen zijn er illegaal.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Curaçao kampt zelf met economische krimp en een werkloosheid van bijna 25 procent. Zo’n veertig procent van de 160 duizend inwoners leeft onder de armoedegrens. De regering van premier Eugene Rhuggenaath zegt geen geld te hebben om nog meer Venezolanen op te vangen. Illegale Venezolanen zouden ook zorgen voor verdringing op de toch al krappe arbeidsmarkt.

De minister van Justitie, Quincy Girigorie, maakt een vergelijking tussen zijn land en Nederland: ‘In totaal is inmiddels ruim 9 procent van de bevolking hier het directe gevolg van de stroom uit Venezuela. Nederland biedt momenteel onderdak aan 250 duizend vluchtelingen, die 1,45 procent van de Nederlandse bevolking vertegenwoordigen. Nederland zou anderhalf miljoen vluchtelingen moeten aannemen om tot een vergelijkbare situatie als Curaçao te geraken.’

Het afgelopen jaar heeft Curaçao ruim 1.200 illegale Venezolanen, die met het vliegtuig of in ‘wrakke bootjes’ naar het eiland zijn getrokken, naar hun land teruggestuurd. Toch komen er naar schatting wekelijks dertig illegalen bij. In de deelstaat Falcón is volgens Curaçaose inlichtingenbronnen een ‘wachtlijst’ voor de oversteek per boot. In totaal zouden nog 35 duizend Venezolanen hun geluk willen beproeven.

Venezolaanse migranten stappen aan boord van een smokkellaarsboot die ze naar Curaçao moet gaan brengen. Beeld Meridith Kohut / HH / The New York Times

Moet Nederland Curaçao hierbij niet helpen?

Dat blijkt een kwestie van perspectief. In 2010 zijn Curaçao en Sint Maarten autonome landen binnen het koninkrijk geworden. Zij zijn volledig verantwoordelijk voor hun eigen financiën en bestuur. Op twee uitzonderingen na. Den Haag heeft binnen het gehele koninkrijk de verantwoordelijk voor Defensie, dus ook de bewaking van alle grenzen in het koninkrijk, en voor Buitenlandse Zaken.

De Venezolaanse uitstroom van burgers is door Den Haag tot nu toe consequent een zaak van ‘migranten’ genoemd. En net zoals in Nederland, valt die problematiek op Curaçao dan onder de eigen regeringsverantwoordelijkheid van de minister van Justitie. Het Nederlandse departement van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), via CDA-staatssecretaris Raymond Knops belast met de Caribische eilanden, draagt hiervoor formeel geen verantwoordelijkheid.

Knops zelf formuleert het zo: ‘We kennen de zorgen van Curaçao en zijn daarover ook al geruime tijd in contact met de regeringen van Curaçao en Aruba. Het migratiebeleid is echter een landsaangelegenheid. Dit betekent dat Curaçao zelf verantwoordelijk is voor het uitvoeren van een adequaat migratiebeleid. In april 2018 heeft Nederland een financiële bijdrage van 132 duizend euro toegezegd voor het creëren van die adequate detentiefaciliteiten voor vreemdelingen. Dit heeft onlangs geleid tot een concreet verzoek van Curaçao om de toezegde financiële bijdrage betaalbaar te stellen. Curaçao dient hier nog wel een concreet voorstel voor in te dienen dat in lijn is met internationale normen voor vreemdelingendetentie.’

Kunnen internationale organisaties Curaçao helpen?

Via het landelijke Rode Kruis heeft de Curaçaose regering enige tijd een ‘informele samenwerking’ gehad met de Unhcr, de Vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties. Maar, anders dan bijvoorbeeld Aruba (dat nog dichter bij Venezuela ligt), heeft Curaçao het VN-vluchtelingenverdrag nooit getekend.

Venezolanen die op het eiland asiel zouden willen zoeken, zo onderstreept de regering-Rhuggenaath, zouden dan ook nooit voor asiel op Curaçao zelf in aanmerking komen. Hooguit zouden zij, als zij via de Unhcr de procedure met succes zouden doorlopen, in aanmerking komen voor herplaatsing in een derde land.

Maar volgens Curaçao is dat helemaal niet waar ‘de migranten’ op uit zijn. Het eiland kent een lange gedeelde geschiedenis met Venezuela, met ook veel familie over en weer. Venezolanen die hun toevlucht op Curaçao zoeken, zo meent de eilandsregering, doen dit vooral om zich bij familieleden te kunnen voegen. Maar voor hulp aan die extra groep zegt Curaçao dus de middelen niet te hebben.

De regering meent zich wel te houden aan het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), dat stelt dat niemand mag worden teruggestuurd naar een land waar hij of zij gevaar loopt. Curaçao wil die bescherming verlenen, maar dan moet een vluchteling wel ‘direct aangeven’ hierop aanspraak te willen maken. Op deze aanpak is in een recent rapport van Amnesty International forse kritiek geuit.

De kustwacht in Willemstad monitort het bootverkeer op de kust van Curaçao. Beeld Meridith Kohut / HH / The New York Times

Is er ruimte om tot oplossingen te komen?

Curaçao wil de veruit machtigste partner binnen het koninkrijk, Nederland dus, er niet openlijk van beschuldigen dat het weigert de Caribische partner te hulp te schieten. De regering-Rhuggenaath denkt wel dat, zowel binnen de Nederlandse regering als in de Tweede Kamer, het met name de VVD is die weigert met meer financiële hulp over de brug te komen.

Vorige week leek de zaak echter in beweging te zijn gekomen. Zo was het opvallend dat minister Blok namens het Nederlands koninkrijk, en dus ook Curaçao en Aruba, deelnam aan het VN-overleg over Venezuela. Na afloop daarvan liet de Nederlandse delegatie bij de VN ook weten dat Nederland met ‘alle landen’ wil werken die onder de Venezolaanse problemen lijden. Strikt genomen dus ook met Curaçao.

De VVD-minister ging hierin zelf nog verder, toen hij na de bijeenkomst via zijn Twitter-account liet weten: ‘Migratiecrisis leidt tot enorme uitdagingen voor de regio. Koninkrijk NL als buurland direct getroffen. Belangrijk krachten te bundelen om gezamenlijke aanpak te versterken.’ Door de kwestie uitdrukkelijk te benoemen als een zaak van het hele koninkrijk, neemt Blok dus feitelijk afstand van de positie van staatssecretaris Knops.

In de Tweede Kamer zet de VVD’er André Bosman de deur naar verdere hulp voor Curaçao eveneens op een kier. Volgens hem kan Nederland mogelijk bijspringen, maar moet het daarna niet het aloude verwijt krijgen dat het zich ‘neokoloniaal’ gedraagt. Curaçao zou eerst moeten zorgen voor ‘concrete verzoeken, geschraagd door concrete plannen.’ Het eiland is aan zet. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.