Cultuuromslag nodig voor langer doorwerken oudere

Bouwvakkers van 55 jaar en ouder kunnen vanaf 1 juli vier dagen gaan werken. Zij leveren dan de roostervrije dagen in en 'kopen' er vijftien dagen bij....

GIJS HERDERSCHEE

Van onze verslaggever

AMSTERDAM

Zulke afspraken willen de bonden vaker maken. Het liefst zonder het inleveren van salaris, dat wel. Met kortere werkweken kunnen werknemers hun pensioen halen.

Vroeger waren er geen bouwvakkers van 55 jaar of ouder. Die gingen met vut, werden werkloos of kwamen versleten in de WAO. De vut is echter 'versoberd', de WW en de WAO zijn minder aantrekkelijk geworden.

Vanwege de vergrijzing moeten werknemers in de toekomst langer doorwerken, vinden kabinet, werkgevers en vakbeweging. Nu bestaat de beroepsbevolking nog uit ongeveer evenveel jongeren als ouderen. In 2010 slaat de balans door: dan zijn er twee keer zoveel ouderen als jongeren. Als dan nog steeds slechts een kwart van de 55-plussers werkt, worden de WW-, WAO- en AOW-premies erg hoog.

Voor het langer doorwerken van ouderen is een cultuuromslag nodig. De traditie om ouderen bij reorganisaties in te ruilen voor jongeren moet worden doorbroken. Daarom heeft het kabinet in 1994 de 'ouderenrichtlijn' ingetrokken, die het mogelijk maakte om bij reorganisaties alleen 55-plussers te ontslaan.

Vakcentrales en werkgeversorganisaties maakten meteen afspraken over 'werkend ouder worden'. Die afspraken worden nu verder uitgewerkt in een conceptakkoord over 'participatie-bevorderend ouderenbeleid'. Met de afspraken willen sociale partners voorkomen dat bedrijven gefixeerd blijven op jonge, frisse, hoogproductieve én goedkope werknemers.

In het conceptakkoord draait alles om 'employability', het modewoord voor inzetbaarheid. Alle werknemers moeten breed inzetbaar blijven door periodieke scholing. Zo moeten zij bijblijven in hun vak of omscholen voor een andere functie. Scholing moet ook voor álle werknemers beschikbaar zijn.

Over scholing, de taakomschrijving en ambities moeten regelmatig gesprekken worden gevoerd.

Loopbaanbegeleiding moet tot alle werknemers worden uitgebreid. Zo nodig moeten de arbeidsomstandigheden aan oudere werknemers worden aangepast.

Bij sollicitatieprocedures mogen geen leeftijdsgrenzen worden toegepast, tenzij 'aan de uitoefening van de functie een bepaalde leeftijd inherent verbonden is'. De huidige, vrijwel automatische uitsluiting van 40-plussers bij sollicitatieprocedures moet zo worden doorbroken.

Het gevoeligste deel van het akkoord gaat uiteraard over arbeidsvoorwaarden. De tekst van het conceptakkoord impliceert dat de huidige, hogere beloning van oudere werknemers ter discussie komt.

'De rechtvaardiging voor dergelijke verschillen ligt in de veronderstelde, met de jaren toenemende ervaring en daarmee samenhangende productiviteitsverhoging van de werknemer. Met name in functies waar ervaring bijvoorbeeld door nieuwe technologische ontwikkelingen of veranderingen in de marktomstandigheden, sneller veroudert dan was voorzien, kan deze beloningssystematiek onbedoeld leiden tot sterke kostenverhogingen. (. . .) Het verdient dan ook aanbeveling dat cao-partijen periodiek de arbeidsvoorwaardenstructuur op dit punt wegen', aldus het conceptakkoord.

Speciale regelingen voor ouderen over extra vakantie, vrijstelling van overwerk, ploegendiensten en onregelmatige diensten moeten 'op hun functionaliteit worden getoetst, waarbij de afweging moet worden gemaakt of deze specifieke regelingen voor ouderen niet leiden tot zodanige arbeidskosten dat de participatie daardoor weer wordt belemmerd'.

Ten slotte kan 'de overgang naar een andere functie respectievelijk taakaanpassing in de huidige functie aan de orde' zijn. 'In dergelijke situaties is vanzelfsprekend zorgvuldig overleg vereist, in het bijzonder met betrekking tot de arbeidsvoorwaarden. Desgewenst kunnen hierover ook afspraken in cao's worden gemaakt.'

Uit deze passages spreekt een akkoord over 'demotie', waarbij oudere werknemers een lagere functie met een lager salaris kunnen krijgen. Deze conclusie verwerpen FNV en CNV nu, na de eerste reacties van de basis, met kracht. Zij wijzen collectief dwingende demotie van ouderen af. Alsof het akkoord salarisverlaging op de 55ste verjaardag voorschrijft. Daar zijn de bonden altijd nog zelf bij.

Over een nieuwe formulering willen CNV en FNV de onderhandelingen volgende week heropenen. De MHP is tevreden. Haar grootste bond, de Unie, propageert demotie.

De regeling voor de bouwvak staat niet meer ter discussie. Daar kunnen 55-plussers kiezen voor korter werken tegen minder salaris, een individuele keuze die hun cao mogelijk maakt. Een naadloze uitwerking van het conceptakkoord.

Gijs Herderschêe

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden