analyseturnen

Cultuuromslag in de turnsport: mishandeling en vernedering zijn niet normaal

Turnster Renske Endel na afloop van haar mislukte brugoefening in 2002.Beeld Toussaint Kluiters / ANP

De turndocumentaire Athlete A op Netflix, over het Amerikaanse misbruikschandaal rondom de veroordeelde sportarts Larry Nassar, leidt tot ophef bij oud-turnsters. Ze realiseren zich na het zien van de beelden dat ook zij onderdeel zijn geweest van een systeem waarin het winnen van medailles belangrijker was dan hun eigen welzijn.

Vorige week kondigde de Nederlandse gymnastiekunie KNGU een onderzoek aan naar grensoverschrijdend gedrag in de Nederlandse turnsport. Zaterdag publiceerde het Noordhollands Dagblad een verhaal waarin turncoach Gerrit Beltman zijn excuses maakt voor zijn ‘bezeten’ gedrag. Oud-turnsters vertellen in de krant hoe ze in hun jeugd fysiek of verbaal zijn mishandeld. Onder verschillende coaches werden ze in hun gezicht gespuugd, geslagen of uitgescholden. Sommige meisjes ontwikkelden anorexia omdat ze negatieve opmerkingen over hun gewicht kregen en voor de groep op de weegschaal moesten staan.

De verhalen zijn niet nieuw. Eind 2011 vertelden vier oud-turnsters Verona van de Leur, Renske Endel, Suzanne Harmes en Gabriëlla Wammes in het blad Helden over de intimiderende praktijken die ze hebben ervaren in hun carrière. Eén van de coaches over wie het ging was Gerrit Beltman. Hij erkende een jaar later in De Volkskrant dat hij dingen niet goed heeft aangepakt. Hij dacht dat de harde Oost-Europese aanpak de enige manier was tot succes. ‘Ik werd destijds aan de oren getrokken door mijn vrouw. Zij was trainster en had zelf vier WK’s geturnd. Maar ze had te weinig kracht. Er had een krachtige figuur moeten zijn die zei: jongens, doe het nu niet zo. Die ontbrak in Nederland’, zei hij destijds.

Tekortgeschoten

De recente schandalen die aan het licht zijn gekomen, lijken nu voor een cultuuromslag te zorgen. Beltman zegt in het Noordhollands Dagblad dat hij nooit bewust de intentie heeft gehad om te slaan, te schelden, te kwetsen of te kleineren. ‘Maar het gebeurde wel. Ik sloeg daarin door, dacht dat het de enige manier was om een topsportmentaliteit te kweken. Ik verwijt mezelf dat ik ben tekortgeschoten.’

De turncoach zegt dat hij niet de enige trainer was die zich zo gedroeg. Hij realiseerde zich pas later dat hij vaak over de schreef was gegaan. Ook veel turnsters realiseren zich pas na hun carrière in wat voor wereld ze hebben moeten presteren. De intimiderende en onveilige sfeer werd normaal gevonden. Praten was taboe.

Larry Nassar misbruikte verschillende leden van het olympische team, onder wie olympisch kampioene Simone Biles. Hij is veroordeeld voor tot een levenslange gevangenisstraf.Beeld AP

Die taboesfeer was er ook in Amerika, waar turnarts Nassar decennialang meisjes kon misbruiken zonder dat er werd ingegrepen door de bond. De osteopaat pleegde zijn misbruik onder het mom van een medische behandeling. Hij drong met zijn vingers bij ze naar binnen om gewrichten of botten ‘recht te zetten’, maar in werkelijkheid deed hij dat voor zijn eigen plezier.

In de documentaire op Netflix komen turnsters aan het woord die het slachtoffer zijn geworden van Nassar. Toen één turnster de behandeling kreeg en dat met een teamgenoot besprak omdat ze het raar vond, zei de teamgenoot dat zij die behandeling ook altijd kreeg en dacht dat het normaal was. Nassar misbruikte verschillende leden van het olympische team, onder wie olympisch kampioene Simone Biles. Hij is veroordeeld voor tot een levenslange gevangenisstraf.

Extreme trainingen

Maar Nassar was niet de enige die over de schreef ging. In de zucht naar topprestaties werden jonge meisjes buiten het zicht van hun ouders aan extreme trainingen blootgesteld, in fysiek en mentaal opzicht. Ze kregen te weinig te eten, moesten de pijn verbijten (soms zelfs bij botbreuken) en groeiden op in de veronderstelling dat wat hen werd aangedaan volstrekt normaal was. Alle meiden om hen heen werden immers aan hetzelfde blootgesteld, bijvoorbeeld bij de Texaanse trainingskampen van het befaamde trainersechtpaar Karolyi, waar ouders en telefoons strikt verboden waren.

Naar aanleiding van de Netflixdocumentaire hebben ook verschillende Britse topturnsters een boekje opengedaan over hun ervaringen bij het nationale team. Ook zij werden fysiek en verbaal mishandeld en uitgehongerd. Blessures werden niet serieus genomen, waardoor de vrouwen grote risico’s namen omdat ze toch moesten trainen. De Britse bond stelde een onderzoek in naar aanleiding van de verhalen, net als de Nederlandse.

Het misdadige gedrag van turnarts Nassar mag dan de aanleiding zijn geweest voor de documentaire, voor veel turnsters maakt de film vooral duidelijk dat er iets schort aan de internationaal gangbare trainingspraktijk. Coaches, sportartsen, bonden en olympische sportkoepels hebben zich laten verblinden door de zucht naar olympische medailles. De ambities van volwassenen wogen zwaarder dan het lot van de minderjarige turnsters. Mogelijk komt aan dat tijdperk nu een einde.

LEES OOK:

Turncoach Beltman: ik mishandelde en vernederde jonge turnsters

De Nederlandse turncoach Gerrit Beltman heeft jonge turnsters tijdens trainingen mishandeld en vernederd. ‘Nooit heb ik bewust de intentie gehad om te slaan, om te schelden, te kwetsen of te kleineren’, zegt hij in een interview met het Noordhollands Dagblad. ‘Maar het gebeurde wél.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden