Cultuur profiteert amper van gunstige belastingaftrek

Royale belastingaftrek moest bezuinigingen op kunstsubsidies compenseren

De vier jaar geleden geïntroduceerde verruiming van de belastingaftrek voor giften aan culturele instellingen zet nog weinig zoden aan de dijk. Cultuurliefhebbers zijn na de komst van de zogeheten Geefwet in 2012 niet meer gaan doneren. Driekwart van de Nederlandse huishoudens weet niet eens van het bestaan van deze aftrekmogelijkheid.

Het Limburgs Symphonie Orkest protesteert in 2011 op het Plein in Den Haag tijdens een manifestatie van de culturele sector tegen de plannen van staatssecretaris Zijlstra. Foto anp

Dit blijkt uit een vrijdag gepresenteerd onderzoek van de Vrije Universiteit. Op verzoek van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zocht de Werkgroep Filantropische Studies van de VU over de periode 2011 tot 2015 naar veranderingen in het geefgedrag aan culturele instellingen. Om opnieuw - een eerdere rapportage van dezelfde onderzoekers verscheen vorig jaar - tot de conclusie te komen dat die veranderingen gering zijn. 'Helaas', zegt projectleider René Bekkers.

Communicatie

Dat Jan Modaal niet of nauwelijks afweet van het bestaan van de Geefwet is geen verrassing. Maar dat - blijkens het VU-onderzoek - tweederde van de bedrijven en de helft van de vermogende particulieren eveneens onbekend is met de verhoogde aftrekmogelijkheid, toont aan dat de communicatie over de Geefwet beter kan. Onder vermogende particulieren is het gemiddelde bedrag dat aan cultuur wordt geschonken sinds 2012 juist afgenomen. De bijdragen van bedrijven namen toe, vooral in de vorm van sponsoring.

De Geefwet voert terug naar Halbe Zijlstra, de huidige VVD-fractievoorzitter in de Tweede Kamer. Als staatssecretaris van Cultuur ging hij in het eerste kabinet-Rutte enthousiast op pad met snoeimes, want de cultuursector hing volgens de VVD te veel aan het subsidie-infuus. Ondanks luide protesten van kunstenaars drukte Zijlstra de rijksbezuinigingen van een kwart miljard euro door.

Ter compensatie introduceerde hij met zijn medebewindslieden en partijgenoten Fred Teeven (Justitie) en Frans Weekers (Financiën) de Geefwet, waarin de verhoogde belastingaftrek voor cultuurdonaties is vastgelegd. Het VVD-trio deed dit zonder de effecten van de maatregel vooraf te toetsen.

Een operazanger zingt in 2011 een protestlied in de boksring op het Plein in Den Haag tijdens een manifestatie van de culturele sector tegen de plannen van staatssecretaris Zijlstra. Foto anp

Actievere instellingen

Een voor Zijlstra positieve uitkomst van het VU-onderzoek is dat veel culturele instellingen sinds 2012 actiever zijn geworden op het gebied van inkomstenwerving. Ook dat was een oogmerk van de Geefwet. Keer op keer maande Zijlstra kunstenaars en cultuurinstellingen toch vooral te denken en te handelen als ondernemers. Volgens de VU-onderzoekers is 40 procent van de instellingen daarin succesvol.

Instellingen die (potentiële) donateurs expliciet wijzen op de verruimde fiscale aftrekmogelijkheid - en dat zijn vooral de middelgrote en zeer grote instellingen, die meer expertise in huis hebben - blijken beduidend meer inkomsten te genereren dan instellingen die zwijgen over de Geefwet. Dit geeft aanleiding tot optimisme over de werking van deze wet op de langere termijn, concluderen de VU-onderzoekers.


'Schenk meer, betaal minder'

Hoe werkt de verhoogde belastingaftrek voor cultuurdonaties? Particulieren mogen bij hun belastingaangifte tot en met het jaar 2017 giften tot 5.000 euro die zijn gedaan aan culturele instellingen met 25 procent verhogen. Een bijdrage in de vorm van een periodieke gift van 1.000 euro die geheel aftrekbaar is, kostte een donateur die 52 procent belasting betaalt in de oude situatie netto 480 euro. Sinds de invoering van de Geefwet kost een 130 euro hogere gift (1.130 euro) diezelfde donateur nog slechts 396 euro. Of zoals het Prins Bernhard Cultuurfonds de beoogde werking van de Geefwet ooit verwoordde: 'Schenk meer, betaal minder.'

Meer over