Culturele sector zet meldpunt op voor klachten ongewenst gedrag, zwijgcultuur moet doorbroken worden

De culturele sector zet naar aanleiding van de MeToo-affaire een onafhankelijk meldpunt op voor klachten over ongewenst gedrag. Dat moet een einde maken aan de veronderstelde zwijgcultuur binnen de entertainmentindustrie, een kleine wereld die vooral bestaat uit zzp'ers die geneigd zouden zijn hun mond te houden over de - vaak seksuele - misdragingen van leidinggevenden, uit angst de kans om een volgende opdracht te verspelen.

Foto epa

Iedereen die actief is binnen de film-, televisie-, en podiumkunstensector kan, eventueel anoniem, bij het meldpunt terecht, zegt Marlies Oele van de Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten (NAPK), een van de twee organisaties die het initiatief nam tot dit meldpunt. 'Dat zijn dus zzp'ers, werknemers en ook studenten.' Eind maart moet het meldpunt er zijn.

Vrijwel alle grote organisaties binnen de drie sectoren zijn betrokken en zorgen voor de financiering, waarmee twee of meer gecertificeerde vertrouwenspersonen worden aangesteld. Dat zullen een man en een vrouw zijn, zonder banden met de culturele sector. Ook zullen de betrokken organisaties een gedragscode opstellen.

Vooral acteurs vormen een kwetsbare groep, zegt Oele. 'Uit de Gosschalk-affaire is gebleken dat acteurs zo afhankelijk zijn van een kleine groep, dat je het jezelf heel moeilijk kan maken als je gaat praten.'

Naar een vertrouwenspersoon van een bedrijf stappen behoort voor een acteur - meestal zzp'er - doorgaans niet tot de mogelijkheden, zegt actrice Manoushka Zeegelaar Breeveld van ACT, de belangenvereniging voor acteurs die ook betrokken is bij het meldpunt. 'Het is dus heel belangrijk dat er nu één plek is waar acteurs terecht kunnen met klachten.'

Onafhankelijke klachtencommissie

Maar wat wordt vervolgens met die klachten gedaan? Vooralsnog zijn de plannen daarvoor prematuur: de sector overweegt een onafhankelijke klachtencommissie in te stellen die kan onderzoeken en beoordelen. Oele: 'Dat willen we absoluut. Als niets met de klachten kan worden gedaan, is het een zinloos meldpunt. Maar er zijn meer dan twintig organisaties betrokken, dus dit soort dingen bespreken kost tijd.'

De MeToo-discussie barstte los nadat The New York Times en The New Yorker onthulden dat filmproducent Harvey Weinstein tientallen vrouwen had misbruikt en verkracht. Al snel bleek dat Weinstein niet de enige in de entertainmentwereld was die misbruik maakte van zijn machtspositie.

Ook Nederland kende #MeToo-gevallen. De Vlaamse toneeldocent Jappe Claes moest vertrekken bij het Nationale Theater in Den Haag toen naar buiten kwam dat hij seksuele relaties onderhield met leerlingen. Toneelregisseur Ruut Weissman besloot, in samenspraak met de producent, weg te blijven bij de première van zijn musical Fiddler on the Roof, nadat actrices hem hadden beschuldigd van seksueel overschrijdend gedrag.

'Anoniem praten verlaagt de drempel'

Castingbureau Kemna staakte alle samenwerkingsverbanden met Job Gosschalk, een van de invloedrijkste figuren binnen de Nederlandse film- en televisiewereld, nadat meerdere acteurs Gosschalk van machtsmisbruik hadden beticht.

Uit de beschuldigingen rees hetzelfde patroon: machtige mannen gingen seksuele grenzen over van studenten of acteurs die zich lange tijd gedwongen voelden te zwijgen, omdat ze in de toekomst diezelfde machtige mannen ongetwijfeld nog een keertje nodig zouden hebben voor een rol.

'Dit meldpunt lijkt mij heel noodzakelijk', zegt actrice en theatermaker Anne van Veen. Op 20-jarige leeftijd had zij een relatie met de 50-jarige Jappe Claes, haar docent. Zij wilde daar destijds eigenlijk wel met iemand over praten, maar kreeg van Claes te horen dat dat vervelende consequenties zou hebben. 'Ik had toen geen idee waar ik terecht kon. Binnen zo'n school kent iedereen elkaar.' Een meldpunt als dit zou haar hebben geholpen, stelt ze. 'Als je anoniem kunt praten met een onafhankelijk persoon van buiten de school, dan verlaagt dat de drempel enorm.'


Van Claes tot Gosschalk: Ongewenste intimiteiten in de Nederlandse cultuursector

'Kom even lekker zitten.' In dit artikel onthulden we hoe Jos Gosschalk, de spil in de Nederlandse filmwereld, ongestraft grenzen kon overschrijden.

Gosschalk werkte aanvankelijk als castingdirector en later als regisseur, schrijver, film- en televisieproducent. We schreven dit profiel over hem.

De Vlaamse acteur Jappe Claes (64) vertrok in oktober per direct bij Het Nationale Theater vanwege een reeks beschuldigingen over seksueel grensoverschrijdend gedrag en machtsmisbruik.

Emma Pelckmans kwam uit Beerse, begon in 2006, op haar 19de, met de toneelschool in Amsterdam. Ze bleek de uitverkorene van Jappe Claes.

Studieleider Anne Buurma van de Toneelschool Arnhem onderhield in de jaren negentig veelvuldig seksuele relaties met leerlingen. Nadat actrice Nienke Römer met enkele studiegenoten zijn gedrag had aangekaart bij de rest van het docententeam, werd hij in 2000 van de opleiding gestuurd.

Docenten van de Amsterdamse Theaterschool knoopten lange tijd amoureuze relaties aan met studenten. De vrouwen durfden er pas tientallen jaren later mee naar buiten te komen. 'Ik was zo kwetsbaar toen dit gebeurde. Ik heb er nog jaren last van gehad, ook in mijn carrière.' Lees hier een reconstructie uit 2015 van de affaires op de Amsterdamse Theaterschool, inclusief reacties van de beschuldigde docenten.