CULTURELE OORLOG Waarom Clinton zal en moet sneuvelen

NOG VOORDAT Clintons advocaten waren uitgesproken, presenteerden de Republikeinen eergisteren de punten van de aanklacht tegen president Clinton. Het was een duidelijk teken dat de impeachment-hoorzitting een bijeenkomst voor doven was....

Twee dagen lang probeerden Clintons advocaten de leden van de justitiële commissie met steun van een indrukwekkend gezelschap van historici, rechtsgeleerden en gewezen aanklagers ervan te overtuigen dat president Clinton zonden heeft begaan, maar dat het een historische blunder zou zijn hem daarvoor aan te klagen, laat staan af te zetten.

Maar het stond eigenlijk al vast dat hun argumenten geen indruk zouden maken op de Republikeinen in de commissie. Zelfs commissievoorzitter Hyde, ook Republikein, maakte geen geheim van zijn besluit: Clinton moet worden aangeklaagd wegens meineed.

Volgens de Republikeinen heeft Clinton het er zelf naar gemaakt doordat hij niet ruiterlijk heeft erkend dat hij heeft gelogen, maar nog steeds volhoudt dat hij, strikt juridisch gesproken, geen meineed heeft gepleegd.

Misschien zou het tactisch gezien beter zijn geweest als Clinton inderdaad had opgebiecht dat hij heeft gelogen over zijn relatie met Monica Lewinsky. Dat zou het voor gematigde Republikeinen makkelijker maken om tegen impeachment te stemmen: de president toont berouw, kortom, het is tijd hem te vergeven.

Maar het zou hem tegelijkertijd uiterst kwetsbaar maken in het geval de kwestie toch voor de Senaat komt of als er na zijn aftreden alsnog strafvervolging tegen hem wordt ingesteld wegens meineed.

Waarschijnlijk zou Clinton toeschietelijker zijn geweest als er niet zo'n vijandige sfeer had geheerst onder de Republikeinen in de justitiële commissie. De meesten van hen hebben er nooit een geheim van gemaakt dat ze hem kost wat kost willen zien hangen. Gezien die stemming begon Clinton zich kennelijk af te vragen waarom hij zelf het touw zou moeten leveren waarmee hij zou worden opgeknoopt.

De klacht van de Republikeinen dat Clinton niet berouwvol genoeg is, doet ook af aan hun betoog dat wat de president heeft misdaan wel degelijk onder de definitie valt van de 'high crimes and misdemeanors' die volgens de grondwet nodig zijn voor impeachment. Als zij oprecht vinden dat hij door het plegen van meineed het Amerikaanse rechtsstelsel in gevaar heeft gebracht, zou hetvreemd zijn als zij zich door een schuldbekentenis zouden laten vermurwen om hem niet aan te klagen.

Gezien de rolverdeling in de commissie -de Republikeinen zijn voor impeachment, de Democraten tegen - lijkt het om een ordinair partijpolitiek gevecht te gaan. Maar de zaak gaat dieper: voor de Republikeinen is de Lewinsky-zaak het symbool voor de verwording van de Amerikaanse maatschappij onder invloed van het gedachtengoed van de jaren zestig, kortom, Clintons generatie.

Dat verklaart ook waarom het argument van de Democraten dat Watergate veel erger was, geen indruk op de Republikeinen maakt. Volgens de Democraten was er toen wel voldoende grond om de president af te zetten, omdat Nixon zijn macht misbruikte en daarmee de democratie in gevaar bracht.

Maar in conservatieve Republikeinse kring wordt de Watergate-zaak afgedaan als een 'derde-rangs inbraak' - dat waren destijds ook Nixons woorden - en wordt Clintons vergrijp gezien als iets veel ernstigers: met zijn gedrag tast hij de morele basis van het Amerikaanse bestel aan.

'Het is een culturele oorlog', vatte afgevaardigde Bob Barr, een van de felste tegenstanders van president Clinton, het impeachment-gevecht samen.

Dat proefde je ook uit de misprijzende woorden in het Republikeinse kamp voor de geleerden die Clintons advocaten hadden uitgenodigd om de commissieleden te doordringen van de ernst van impeachment.

'Allemaal lui van de Ivy League', klaagde een Republikein. Allemaal vertegenwoordigers van de traditionele liberale universitaire bolwerken waar de conservatieve Republikeinen nu juist een diep wantrouwen tegen koesteren. Geen wonder dat zij tegen impeachment pleiten, betoogde hij. Ervóór pleiten zou erop neer komen dat zij hun machtspositie opgeven: uiteindelijk is Clinton de belichaming van de invloed van de generatie van de jaren zestig.

Wat ook een beetje lijkt mee te spelen is de traditionele afschuw in conservatieve kringen van de hooghartige machthebbers in Washington. Als de gouverneur van een van de 50 staten zich aan iets dergelijks als Clinton schuldig zou hebben gemaakt, zou hij allang hebben moeten aftreden, betoogde een Republikein tijdens de hoorzitting. Kortom, de president is heus niet meer dan een gouverneur.

Het probleem voor de Republikeinen is echter dat de meerderheid van het Amerikaanse volk, ondanks Clintons gelieg en gedraai in de Lewinsky-affaire, nog steeds vertrouwen in hem heeft. ('Misschien moet u een nieuw volk kiezen', gaf een van de getuigen-deskundigen de Republikeinen deze week als advies.) Toch lijken de Republikeinse leiders vastbesloten het op een impeachment te laten aankomen.

Het risico is echter groot dat ze zichzelf daarbij in de voet zullen schieten. Zelfs als ze in het Huis van Afgevaardigden voldoende stemmen halen om Clinton aan te klagen, zal de president niet worden afgezet: daarvoor krijgen zij niet genoeg stemmen in de Senaat.

Het enige dat de Republikeinen er dan aan over houden is de dubieuze eer dat zij hebben geprobeerd een populaire president tegen de wil van het volk af te zetten.

Bert Lanting

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden