'Cultureel erfgoed is van ons allemaal'

De maatschappij verandert, het publiek, de kunst. Nu de musea nog. Hebben ze wel een idee van de keuzes die ze in de 21e eeuw moeten gaan maken?...

Strijdbaar is Marie Christine van der Sman, vanaf 1 september directeur van de Nederlandse Museumvereniging. Want: 'Willekeur bepaalt het Nederlandse cultuurbeleid. Het culturele erfgoed wordt verkwanseld.'

Van der Sman (1957) is voormalig directeur van het Haags Historisch Museum, huidig directeur van het Museum voor het boek Meermanno, voorzitter van Blue Shield Nederland voor bescherming van cultureel erfgoed. Ze trekt een boekje uit haar tas. Vergeeld, uit 1947, geschreven door Gerardus van der Leeuw, een minister die slechts één jaar zat, maar die het als enige wél begrepen had. Hij pleitte voor een nationaal cultuurbeleid. Hij schreef: 'Het culturele erfgoed is een staatszaak, een gemeenschapstaak.'

Dat klinkt logisch, maar het is precies wat hier al decennia ontbreekt, vindt Van der Sman. 'Iedere staatssecretaris heeft weer een stokpaardje. Van der Ploeg had diversiteit, Van Leeuwen privatisering.

'Musea hebben behoefte aan een integrale benadering waardoor alle museumtaken aan bod komen: beheer en behoud, presentatie in de vorm van tentoonstellingen en educatie, daarnaast het verzamelen of afstoten, en wetenschappelijk onderzoek. De publiekstaak is te lang bóven de collectie, boven het erfgoed geplaatst.

'Toen ik directeur werd van het Haags Historisch Museum vroeg een politicus mij tijdens het sollicitatiegesprek: wat gaat u nu het eerst doen, het koper poetsen? Politici weten niet wat achter de coulissen gebeurt. Ze zien musea als een kunsthal, alleen de tentoonstellingen tellen. Er moet een gevoel komen: cultureel erfgoed is van ons allemaal. Musea vormen immers het collectieve geheugen.

'De politiek moet zich niet inhoudelijk bemoeien met het beleid van individuele musea, zoals ondanks de verzelfstandiging nu nog gebeurt, maar randvoorwaarden scheppen. Díe zijn verwaarloosd. Ik ben bijvoorbeeld een groot voorstander van een museumwet, zoals er ook een archiefwet is. De museumwet was onder minister Brinkman in 1986 even een issue, maar verdween van het toneel. Als op dit moment een museum geprivatiseerd is en het bestuur wil er liever een partycentrum van maken, dan kan dat. Een museumwet dient als nationaal vangnet van het erfgoed.

'Wordt er gezegd dat er al te veel kleine musea zijn? Wildgroei? Ik vind van niet. Het zijn er minder dan in bijvoorbeeld Engeland. Het gaat immers om door de ICOM, de International Council of Museums, geregistreerde musea. Dat zijn er slechts 232 en 153 musea hebben een voorlopige status. Zo'n geregistreerd klein museum moet niet worden afgerekend op bezoekersaantallen. Sterker nog, ik vind dat het Museum in Joure evenveel recht op bestaan heeft als het Stedelijk Museum in Amsterdam. Het zijn beide hoeders van plaatselijk cultureel erfgoed.

'De marktwerking dringt aan musea concurrentie op. Musea moeten juist meer samenwerken. Meer de collecties op elkaar af stemmen, samen organiseren. De Beyerd en Meermanno hebben bijvoorbeeld allebei tentoonstellingen grafische vormgeving. Wij concurreren echter niet, wij overleggen. Het is namelijk niet erg als de ene tentoonstelling de ander overlapt. Omdat de collectie verschilt: het wordt gepresenteerd in een andere context, en dan wordt het dus een aanvulling op elkaar.

'Meer aandacht voor het erfgoed betekent niet conservatief, 'stoffig' beleid. Het gaat om een betere mix van de vier museumtaken. Natuurlijk moeten de musea zichzelf ook aanpakken. Ik zal mijn collega's aansporen. De museumvereniging moet niet een administratieve vereniging zijn. Ze moet opporren, debatten stimuleren, en opinies geven. De aanval is in dit geval de beste verdediging.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden