REPORTAGE

Cubanen hunkeren naar kapitaal

Met 77 bedrijven in haar kielzog begint minister Ploumen vandaag aan een bezoek aan Cuba. Vooral in 'vrijhandelszone' Mariel valt veel te halen. Want de economische nood is hoog.

Marjolein van de Water
Eglis Cordero (rechts) met naast haar Ubaldo Pérez (in mouwloos shirt) en Maria Berto bij de baai van Mariel, met op de achtergrond de nieuwe haven. Beeld Marjolein van de Water
Eglis Cordero (rechts) met naast haar Ubaldo Pérez (in mouwloos shirt) en Maria Berto bij de baai van Mariel, met op de achtergrond de nieuwe haven.Beeld Marjolein van de Water

'Het maakt me niet uit wat ik moet doen, als ik daar maar mag werken.' Eglis Cordero (19) zit op de boulevard van de Cubaanse stad Mariel en kijkt dromerig naar de nieuwe haven aan de overkant van de baai. 'De salarissen daar zijn vier keer zo hoog als wat ik nu verdien', aldus Cordero. 'En je krijgt er ijs bij de lunch', roept haar vriendin Maria Berto opgetogen. 'Iedereen wil daar werken.'

Begin jaren tachtig was de baai van Mariel het toneel van de grootste exodus uit de Cubaanse geschiedenis. Meer dan honderdduizend Cubanen vertrokken van hieruit naar Miami, nadat de toenmalige president Fidel Castro hun bij hoge uitzondering toestemming had gegeven om het socialistische land te verlaten. Nu belichaamt het slaperige kuststadje de hoop op economische voorspoed op het Caraibische eiland.

De haven maakt deel uit van de Speciale Ontwikkelingszone Mariel, een gebied van 465 vierkante kilometer waar de komende jaren honderden fabrieken, onderzoeksinstituten en bedrijven moeten verrijzen. Een gloednieuwe snelweg en spoorlijn verbinden Mariel met de 45 kilometer verderop gelegen hoofdstad Havana. Met gunstige voorwaarden hopen de Cubaanse autoriteiten buitenlandse investeerders naar de zone te lokken.

Interessante vestigingsmogelijkheid

'Mariel staat symbool voor de nieuwe koers die Cuba wil gaan varen, met een meer open houding tegenover het internationale bedrijfsleven', zegt Lilianne Ploumen, de Nederlandse minister voor Buitenlandse Handel, die vandaag een rondleiding krijgt in Mariel. Ploumen is niet alleen gekomen: liefst 77 ondernemingen doen mee aan de handelsmissie onder haar leiding . 'Met zijn strategische ligging biedt Mariel ook voor Nederlandse bedrijven een interessante vestigingsmogelijkheid', aldus Ploumen.

Zo heeft Unilever al een plek in de speciale zone veroverd. En het Nederlandse Womy, dat al jarenlang bussen verkoopt aan Cuba, is bezig het papierwerk rond te krijgen. 'Er is belangstelling vanuit de hele wereld om in Mariel te investeren', vertelt Omar Everleny, econoom aan de Universiteit van Havana. 'Maar de Nederlanders boeken op dit moment de meeste vooruitgang.'

Everleny, die vandaag luncht met Ploumen, schreef met vijf andere economen een voorstel voor economische hervormingen in Cuba. De regering van de in 2008 aangetreden president Raúl Castro nam de adviezen grotendeels over en kwam in maart 2014 met nieuwe wetgeving, waardoor de voorwaarden voor investeerders radicaal werden omgegooid. Buitenlandse bedrijven zijn niet langer verplicht een joint venture met Cubaanse staatsbedrijven aan te gaan, kunnen belastingvrij geld overmaken naar het buitenland en lopen niet meer het risico onteigend te worden. Wie zich in Mariel vestigt, is bovendien tien jaar vrijgesteld van belastingen, met mogelijkheid tot verlenging.

Technologische vooruitgang

Het zijn revolutionaire ontwikkelingen in een land waar kapitalisme en winstbejag scheldwoorden zijn. Nadat Fidel Castro in 1959 de macht had overgenomen, veranderde hij Cuba in een socialistische heilstaat met een ijzeren greep op de economie. Pas toen Fidels jongere broer Raúl het stokje overnam, kwam er voorzichtig ruimte voor een nieuw economisch model. Raúl is een stuk pragmatischer dan zijn broer. 'We hervormen of we gaan ten onder', zei hij in 2010 al.

Cuba ligt al jaren aan het infuus van zijn socialistische bondgenoot Venezuela en kan nauwelijks het hoofd boven water houden. De staatsbedrijven zijn inefficiënt, het Amerikaanse handelsembargo eist een zware tol, de binnenlandse productie is vrijwel nihil en het land kan geen geld lenen bij internationale financieringsinstellingen. Nu ook Venezuela economisch in zwaar weer verkeert, moet Cuba dringend zelf aan de bak.

Everleny benadrukt dat Mariel zich onderscheidt van andere belastingvrije handelszones. 'De focus komt niet eenzijdig te liggen op laaggeschoold werk, zoals in andere landen', legt hij uit. 'Het wordt een combinatie van onderzoek, ontwikkeling en productie. We willen dat onze beste ingenieurs er aan de slag gaan, zodat Cuba vooruitgang boekt op technologisch vlak.'

null Beeld Reuters
Beeld Reuters

Lange termijn

Nederland speelt in op die wens. 'Cuba ziet ons graag komen', aldus Ploumen. 'Omdat onze bedrijven niet alleen hoogwaardige producten en kennis te bieden hebben, maar ook een maatschappelijk verantwoorde manier van zakendoen: ze investeren in de lange termijn.'

Er zitten wel wat haken en ogen aan. Zo moeten investeerders zich houden aan het Cubaanse personeelsbeleid en mogen ze alleen werknemers aannemen via de uitzendbureaus van de staat. En vanwege het handelsembargo kunnen containerschepen die Cuba aandoen gedurende een half jaar niet aanmeren in de VS.

Maar zodra het embargo is opgeheven, en de kans is groot dat dit binnen enkele jaren gebeurt, zit je als bedrijf goed in Mariel. Vlak bij het Panamakanaal en met de grootste markt ter wereld om de hoek kan het een belangrijk knooppunt worden voor handel tussen Azië, Europa en de VS. Daarbij heeft Cuba een interne markt van 11 miljoen inwoners, met behoefte aan zo ongeveer alles.

'De hoop van Cuba'

De bevolking van Mariel wacht vol ongeduld op de komst van de investeerders. 'Ik wil vast een cursus doen, zodat ik meer kans maak op een baan', zegt Ubaldo Pérez (29), nu werkzaam als insectenbestrijder. 'Ik heb er een tijdje als beveiliger gewerkt', vertelt hij enthousiast. 'Ik verdiende veel meer dan buiten de zone en kreeg elke dag een uitgebreide lunch.'

Ook Sandra Affick (45), voorzitter van de gemeenteraad van Mariel, is positief gestemd. 'Ik ben zo trots dat onze baai hiervoor is uitgekozen', aldus de joviale Afro-Cubaanse vrouw. In haar kantoor hangt een foto van Fidel in zijn jonge jaren, op de muren prijken revolutionaire spreuken. 'Mariel is de hoop van Cuba', zegt ze. 'Wij vormen de sleutel tot ontwikkeling.'

Hoewel Mariel alles weg heeft van een vrijhandelsgebied, doen de Cubaanse autoriteiten hun uiterste best om het in hun socialistische stramien in te passen. 'Het is een ontwikkelingszone', zegt Affick vastberaden. 'We zijn op zoek naar kapitaal, maar we zijn geen kapitalisten. We gaan de in- komsten omzetten in sociale ontwikkeling, want dat is het doel van onze revolutie.'

null Beeld AFP
Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden