Cubaanse oppositie wacht op Ybema

Of een economische missie onder leiding van staatssecretaris Ybema binnenkort een bezoek aan Cuba zal brengen, is nog onzeker. Kees Kortenhof vindt dat de delegatie moet gaan, maar dringt er op aan dat de missie ook met de oppositie praat....

HOEWEL reeds in april 1999 door het ministerie van Economische Zaken een handelsmissie naar Cuba werd aangekondigd, heeft het kabinet nog steeds niet beslist over het bezoek van staatssecretaris - in het buitenland minister - Ybema. Enkele collega's zouden hebben ontdekt dat Cuba driehonderd politieke gevangenen telt. Die waren er echter ook al in april.

De vraag is echter niet óf een Nederlandse economische handelsdelegatie Cuba moet bezoeken, maar veel meer op welke wijze de eerste handelsmissie sinds twintig jaar met een bewindsman aan het hoofd, Havana moet aandoen.

Al vaker gingen Nederlandse ondernemers richting Havana. Niet verwonderlijk want er liggen kansen en het Nederlands bedrijfsleven heeft haast; de Noord-Amerikaanse concurrentie ligt immers op de loer. Nu is nog het Amerikaanse embargo van kracht dat investeringen in Cuba door Amerikaanse bedrijven verbiedt. Maar de afgelopen maanden was er sprake van groeiende contacten tussen de Verenigde Staten en Cuba en vertegenwoordigers van dat bedrijfsleven.

In april kreeg een grote farmaceutische onderneming toestemming een beurs in Havana te bezoeken en vervolgens 35 duizend pakketten medicijnen in te voeren. De voorzitter van de Kamer van Koophandel van de Verenigde Staten, Thomas Donohue, sprak vorige maand zes uur met de Cubaanse leider Fidel Castro. Castro, die het kapitalisme kortgeleden nog omschreef als 'een brutaal en inhumaan systeem', stemde volmondig in met Donohue's oproep een einde te maken aan het Amerikaanse embargo.

President Clinton kondigde in januari aan dat Amerikaanse boeren rechtstreeks producten aan onafhankelijke boeren in Cuba mochten verkopen. Een delegatie van de Amerikaanse Grain Council was, met instemming van het Witte Huis, diezelfde maand nog in Cuba om het woord bij de daad te voegen. Bij terugkeer in Washington citeerde de delegatieleider met instemming een recente uitspraak van het Pentagon dat 'dat Cuba niet langer een bedreiging vormt voor de veiligheid van de VS'.

Merknamen als Hard Rock Café, Fruit of the Loom, Coke, Pepsi en Vias staan al geregistreerd in Cuba. Honkballers, salsabands en rapgroepen moeten de beide volkeren vast doen wennen aan de nieuwe orde tussen Cuba en de Verenigde Staten.

Cubaanse dissidenten volgen met grote aandacht deze nieuwe ontwikkelingen; de oppositie in Cuba zelf heeft - in tegenstelling tot Cubanen in het buitenland - nooit veel opgehad met de embargopolitiek van de Verenigde Staten.

De Cubaanse onafhankelijk journalist Manuel David Orrio voorziet dat het einde van de eenzijdige Amerikaanse economische sancties, leidt tot een coalitie tussen Castro en het Noord-Amerikaanse bedrijfsleven. Hij vreest de gevolgen daarvan.

Investeringen van buitenlandse bedrijven versterken de discriminatie van Cubanen die zelf niet kunnen investeren in bedrijven. Zij ontberen bovendien het recht op vrije meningsuiting en kunnen zich niet vrij in vakbonden organiseren, om over stakingen maar te zwijgen. Op enige bescherming van de kant van zijn bond hoeft de Cubaanse arbeider niet te rekenen. De communistische vakcentrale CTC en haar voorzitter Pedro Ross maken deel uit van het communistisch establishment en zij garanderen de Amerikaanse ondernemers lage salarissen en arbeidsrust zonder stakingen.

Orrio onderkent echter ook positieve kanten. Economische activiteiten brengen een zekere dynamiek in de Cubaanse samenleving die vooralsnog vooral het regime voordelen zal opleveren, maar uiteindelijk het systeem blijvend zal aantasten. Dissidenten als Elizardo Sánchez, Oswaldo Paya, vakbondsleider Pedro Alvarez en onafhankelijke journalisten als Raul Rivero en Orrio zelf delen dan ook de opvatting 'dat bezoeken als die vanuit Nederland noodzakelijk en positief zijn voor de publieke opinie in de wereld, wanneer de bezoekers maar niet vergeten dat de stem van Fidel Castro niet de enige is in Cuba', aldus Orrio.

Hij veroordeelt het gedrag van buitenlandse investeerders niet. 'Commerciële kansen zijn commerciële kansen. Maar ik vraag hen de onrechtvaardigheid niet te vergeten'. Ybema heeft eerder gezegd de mensenrechtensituatie tijdens het bezoek aan de orde te stellen en vertegenwoordigers van mensenrechtengroepen te willen ontmoeten. Dat past ook in het zogeheten maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Niet alle ondernemers staan daarbij te juichen. De Rotterdamse ondernemer Van 't Wout - die al jarenlang handel met Cuba drijft -, zei ooit de discussie over mensenrechten overbodig te vinden omdat de Cubaan bovenal op zijn tijd 'een glas rum wil en dansen'.

Het ministerie van Economische Zaken constateerde dan ook eerder in een brief aan de Tweede Kamer dat sommige bedrijven de discussie uit de weg gaan en bijvoorbeeld de contacten met maatschappelijke organisaties mijden. De suggestie van CNV-voorzitter Doekle Terpstra om bij dit soort gevoelige missies ook vertegenwoordigers van de Nederlandse vakbeweging op te nemen, zou een stap vooruit zijn.

De Nederlandse missie zou in Havana zeker gesprekken moeten voeren met Pedro Alvarez, de voorzitter van de onafhankelijk vakbond Consejo Unitario de Trabajadores Cubanos (CUTC). Hij vertegenwoordigt de jongere generatie binnen de vakbondsoppositie en is van mening dat buitenlandse bedrijven in Cuba hun werknemers rechtstreeks moeten kunnen werven, zonder de tussenkomst van de Cubaanse overheid zoals nu gebeurt, waardoor politieke screening wordt uitgesloten.

Ook de gewoonte dat Cubaanse werknemers van buitenlandse bedrijven in pesos worden uitbetaald terwijl het regime dollars ontvangt, moet aldus de CUTC, worden beëdigd.

Het bezoek van een Nederlandse minister aan mensenrechtengroepen en vertegenwoordigers van onafhankelijke vakbonden zal door de oppositie worden gewaardeerd omdat zij hierdoor de mogelijkheid krijgt haar opvattingen internationaal kenbaar te maken. De democratische oppositie is niet gebaat bij een isolement. Contacten met de buitenwereld zijn vaak toch al moeilijk te leggen. Telefoongesprekken met dissidenten worden verbroken. En in tegenstelling tot bijvoorbeeld China, kunnen dissidentengroepen in Cuba hun opvattingen en ervaringen niet via Internet verspreiden.

De ontmoeting moet echter zorgvuldig worden voorbereid. Dissidenten in Havana hebben nu vaak de indruk dat internationale delegaties even gemakkelijk een gesprek plannen met oppositieleiders als een avond naar de nachtclub Club Tropicana. In januari leidde dit tot een heftige uitval van enkele dissidenten tegen drie Italiaanse senatoren die met het horloge in de hand een groep mensenrechtenactivisten te woord stonden.

Cubaanse dissidenten prijzen bijvoorbeeld de 'doorgewinterde stijfkop Dodd', de Amerikaans senator die recent bezoeken bracht aan dissidenten 'terwijl de sporen van een doorwaakte nacht met staatshoofd Fidel Castro nog zijn gezicht tekenden'.

Een ontmoeting tussen de Cubaanse Magali Roca Antnez is ook van grote betekenis. Zij is de echtgenote van Wladimiro Roca die in maart tot vijf jaar gevangenisstraf werd veroordeeld. Hij had samen met drie anderen Cubanen bij gelegenheid van het congres van de Cubaanse Communistische Partij een document gepresenteerd getiteld Het Vaderland is van ons Allen. De Vier zijn inmiddels het symbool geworden voor de vijfhonderd gewetensgevangenen die Cuba telt.

Tenslotte is bij een dergelijk bezoek openheid gewenst. Zowel tegenover de Cubaanse autoriteiten als de Nederlandse publieke opinie. De geheimzinnigheid waarmee het ministerie van Economische Zaken de namen van de bedrijven geheimhoudt die naar Cuba willen, verdraagt zich niet met maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden