Interview

Cubaanse dissident: 'De onderdrukkers moeten weg, niet ik'

Negen dagen heeft Cuba in het teken gestaan van het overlijden van Fidel Castro. Rouw leek te overheersen, maar dat is volgens de schaarse critici van het regime schijn. 'Eens wordt het volk wakker.'

De urn met de as van Fidel Castro arriveert zondag in Santiago, Cuba. Beeld AFP/Getty Images

'Ik weet zeker dat het volk op een dag wakker wordt en in opstand komt.' De Cubaanse dissident Martha Beatriz Roque heeft na bijna dertig jaar strijd de hoop nog niet verloren. 'Cuba zal zich bevrijden van dit regime', aldus de 71-jarige activiste met een verbeten blik in haar ogen. 'En ik ben ervan overtuigd dat ik dat nog mee zal maken.'

Na negen dagen nationale rouw begint vandaag het normale leven weer op Cuba. De afgelopen week stond het land volledig in het teken van Fidel Castro, die op 25 november op 90-jarige leeftijd overleed. Na de crematie zijn de stoffelijke resten van de oud-dictator met veel bombarie het eiland over gereisd. Gisteren is zijn as begraven op het kerkhof van Santiago de Cuba, vandaag gaan de theaters en bioscopen weer open en mag de muziek weer aan.

Toen Roque het nieuws van Fidels overlijden hoorde, moest ze aan andere doden denken. 'Die man heeft niets dan bloed aan zijn handen', aldus de mensenrechtenactivist. 'Zodra hij aan de macht kwam, heeft hij honderden politieke tegenstanders geëxecuteerd.' Ze gelooft niet dat het verdriet van de Cubanen om Castro's dood oprecht is. 'Alles in dit land is door het regime opgelegd, zelfs rouw. Cuba is een soort Noord-Korea, mensen moeten verplicht huilen.'

Roque is een van de meest prominente dissidenten van Cuba. De econome werd wereldwijd bekend nadat ze in 1997 samen met drie anderen een manifest schreef. Ze bekritiseerden de mensenrechtensituatie en het gebrek aan vrije verkiezingen, riepen buitenlandse investeerders op geen geld te steken in Cuba, en belandden alle vier in de gevangenis.

In 2002 kwam Roque vrij, maar een jaar later werd ze opnieuw gearresteerd, samen met 74 anderen. De dissidenten zijn tot lange straffen veroordeeld, maar werden vrijgelaten op voorwaarde dat ze het land zouden verlaten. Roque, de enige vrouw van de groep, weigerde te vertrekken. 'Ik peins er niet over om te emigreren', zegt ze vastberaden. 'Dit is mijn land. De onderdrukkers moeten weg, niet ik.'

Martha Beatriz Roque Beeld AFP/Getty Images

Roque zit in een schommelstoel in de woonkamer van haar huis in hoofdstad Havana. Ze is veroordeeld tot twintig jaar cel, maar mag haar straf thuis uitzitten. Ze kan zich vrij bewegen door Havana, maar mag niet reizen. Aan de muur hangen haar universiteitsdiploma's, en foto's van familieleden. 'Heel mijn familie woont in het buitenland', zegt ze. 'Ik heb nooit kinderen gekregen. Ik woon helemaal alleen in dit grote huis.'

De telefoon gaat. 'Nee, hij is niet in hongerstaking', roept ze in de hoorn. 'Ja, dat weet ik zeker.' Ze hangt op, zucht diep. 'Telefoontje uit Miami', zegt ze. Het ging over El Sexto, een bekende Cubaanse graffitiartiest. 'Hij is weg', spoot hij op een muur in Havana de dag nadat Fidel Castro overleed. Sindsdien zit hij vast. 'De politie heeft slaapmiddel in zijn eten gedaan', vertelt Roque. 'Hij sliep twintig uur achter elkaar. Daarom eet hij nu niet meer.'

El Sexto is een van de weinige jonge dissidenten in Cuba. 'Het is ontzettend moeilijk om jongeren warm te maken voor de strijd tegen het regime', zegt Roque. 'Jonge Cubanen die kritisch zijn, vertrekken naar het buitenland. En veel jongeren die wel politiek actief worden, doen dat alleen in de hoop ergens als politiek vluchteling te worden toegelaten. Zodra ze de kans krijgen, gaan ze ervandoor.'

Roque denkt dat de dood van Fidel veranderingen zal brengen in Cuba. Ze verwacht dat Raúl Castro, Fidels jongere broer die sinds 2008 aan het roer staat in Cuba, nu meer haast zal maken met economische hervormingen. 'Maar daar hebben we niets aan', zegt ze. Haar stem heeft een wat bozige ondertoon. Alsof ze moe is steeds hetzelfde te moeten vertellen. 'We hebben politieke hervormingen nodig. Vrije verkiezingen.'

Twee jaar geleden hebben Cuba en de Verenigde Staten na een halve eeuw koude oorlog de diplomatieke relaties hersteld. De Amerikaanse president Barack Obama heeft het makkelijker gemaakt voor Amerikanen om naar Cuba te reizen en een deel van de handelsrestricties weggenomen. Roque is daar niet blij mee. 'Ik ben tegen de komst van buitenlandse investeerders in Cuba', zegt ze. 'Dat helpt de Castro's alleen maar om langer aan de macht te blijven.'

Veel dissidenten in Cuba hebben met blijdschap gereageerd op de winst van Donald Trump in de VS. Trump heeft gedreigd de hervormingen van Obama terug te draaien als er geen democratische hervormingen komen in Cuba en volgt daarmee de harde lijn van de eerste Cubaanse migranten in Miami. Obama's beleid was gestoeld op de aanname dat economische ontwikkeling zou leiden tot meer democratische vrijheden.

'Mij laat het volkomen koud wat Amerikaanse presidenten zeggen of doen', zegt Roque. 'Het enige dat mij interesseert is wat het Cubaanse volk doet. Ik ben aan het wachten op het moment dat het volk in actie komt. Dat is mijn enige hoop.' Opnieuw komt die verbetenheid in haar blik. 'Veranderingen op Cuba moeten van het Cubaanse volk komen', zegt ze. 'Niet van Amerika.'

Geen standbeelden

Wijlen Fidel Castro zal in Cuba niet geëerd worden met standbeelden of straatnamen. Dat heeft president Raúl Castro, de broer van de op 90-jarige leeftijd overleden Cubaanse leider, bekendgemaakt tijdens een rouwplechtigheid in Santiago. De urn met de as was daar na een reis van vier dagen door Cuba aangekomen. 'De leider van de revolutie was sterk gekant tegen elke vorm van persoonsverheerlijking,' zei Raúl Castro. Hij kondigde een wet aan die het verbiedt om openbare gelegenheden te tooien met de naam van zijn broer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.