InterviewMachteld Busz en Leon Knoops

Crystal meth-gebruikers zijn geen ‘kinky subscene-freaks’: ‘Het zou je buurman kunnen zijn’

De productie van crystal meth is in twee jaar tijd vanuit het niets fors opgekomen. Over het gebruik bestaan veel misverstanden, betogen directeur Machteld Busz en veldwerker Leon Knoops van stichting Mainline.

‘Ik vroeg een ambulancemedewerker of hij weleens is geconfronteerd met seksfeesten waar crystal meth is gebruikt. Hij antwoordde: nee, alleen met ghb en ghl. Ik vroeg: heb je gevraagd welk middel er was gebruikt? Nee, zei hij, want crystal meth komt in Nederland niet voor.’

Dat is dus een groot misverstand, zegt veldwerker Leon Knoops van Mainline, een stichting die voorlichting geeft over veilig druggebruik. Het gebruik van crystal meth, de krachtigste drug, wordt volgens hem onderschat. ‘Het aantal dealers neemt toe, het aanbod stijgt en de prijzen blijven dalen. Twee jaar geleden kostte een gram nog 150 euro, nu heb je het al voor 70, 80 euro per gram.’

Woensdag werd bekend dat de politie dit jaar 32 illegale methlabs heeft opgerold, waar dat er vorig jaar negen waren en de jaren daarvoor vrijwel geen. Xtc-producenten blijken over te stappen op meth omdat het dezelfde productiemiddelen vergt en crystal meth het tienvoudige oplevert. Neemt het gebruik in Nederland daarmee ook toe?

Over het middel bestaan veel misverstanden, zeggen Leon Knoops en Mainline-directeur Machteld Busz. Crystal meth wordt in Nederland vooral gebruikt door homo- en biseksuele mannen tijdens ‘chemsex’, seks in combinatie met drugs. Het werkt ontremmend en bewerkstelligt langdurige, grensverleggende seks. Maar de kater na gebruik is enorm, wat de kans op geestelijke afhankelijkheid vergroot. Dat komt doordat bij crystal meth meer dan drie keer zoveel dopamine vrijkomt als bij cocaïne. Daarna voelt een gebruiker zich vaak depressief, ‘down’, geïrriteerd en uitgeput.

Leon Knoops Beeld
Leon Knoops

‘Er is een lacune tussen de verslavings- en de gezondheidszorg’, constateert Knoops. ‘Professionals hebben niet de kennis van crystal meth, of niet de expertise om over seks te praten, laat staan over gay-gerelateerde problemen. Ze weten er gewoon te weinig van.’

Hoe groot is het meth-gebruik in Nederland volgens jullie?

Knoops: ‘Cijfers zijn er niet; het is een relatief nieuwe trend die zich achter de voordeur afspeelt. Je moet vaak eerst zes weken abstinent zijn voordat je voor behandeling in aanmerking komt, dus het wordt nauwelijks geregistreerd. Maar wij signaleren in een nieuw onderzoek dat wij nu uitvoeren dat steeds meer mannen ermee experimenteren. Ze zoeken contact met ons als ze hun zelfcontrole kwijtraken of ermee willen stoppen.’

Machteld Busz Beeld
Machteld Busz

Directeur Busz: ‘De angst is natuurlijk dat met de toenemende productie in Nederland ook de afzetmarkt hier groeit. Dan heb je kans dat er actief aan marketing zal worden gedaan door het middel gratis aan te bieden of tegen een heel lage prijs, en op een manier waarop het onschuldig lijkt, bijvoorbeeld in pilvorm of met een prettig klinkende naam. Dat is in het verleden met andere drugs, zoals opiaten, ook zo gegaan.’

In Azië is meth, na cannabis, het meest gebruikte roesmiddel. In Europa scoort Nederland het hoogst op meth-gebruik tijdens chemsex, blijkt uit het grootschalige EMIS-onderzoek (European MSM Internet Survey, red.) uit 2017, maar er wordt ook steeds meer gebruikt in Frankrijk, België, Duitsland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk. ‘De gay-scene is vaak trendsettend’, benadrukt Knoops. ‘Xtc, ghb en ketamine waren ook eerst populair in de gay partyscene voordat ze mainstream werden.’

De veldwerker vindt dat het schort aan objectieve voorlichting over crystal meth en de risico’s ervan: wat is het? Wat doet het? Wat zijn de korte- en langetermijneffecten? ‘Rond crystal meth hangt een stigma dat door de media in stand wordt gehouden. Gebruikers worden vaak als zombies weggezet. Een gebruiker vertelde dat hij zijn meth wilde laten testen bij een drugstestservice in Gelderland. Hij werd bejegend alsof hij met maanstenen kwam aanzetten.’

Busz hekelt de toenemende polarisering van het drugsdebat in Nederland. ‘Het is ook spijtig dat de politie onlangs uit de denktank voor een xtc-experiment stapte. Het zegt iets over de dilemma’s binnen de politie. Een deel denkt: we moeten hard ingrijpen, een ander deel denkt: we hadden xtc nooit illegaal moeten maken. Meth is veel risicovoller dan xtc. Zou regulering van mdma kunnen voorkomen dat mensen overstappen op crystal meth? Die vraag zou de overheid zich moeten stellen.’

U denkt dat dat zo is?

‘Gebruikers willen niet per se de heftigste high. Dealers hebben er echter wel baat bij steeds krachtiger middelen te pushen. Minister Grapperhaus ageert fel tegen het advies van mdma-regulering dat die denktank - van gerenommeerde wetenschappers – onlangs presenteerde. Maar Grapperhaus’ jacht op producenten en het aanspreken van ‘yogasnuivers’ op hun verantwoordelijkheid, sorteert nauwelijks effect. Want deze welvarende, recreatieve gebruikers zijn niet degenen die de grote winsten van drugskartels in stand houden. Juist de verslaafden aan de onderkant van de samenleving zijn voor drugshandelaren het meest winstgevend. En voor die gebruikers werken harm reduction en goede behandeling beter dan repressie en een moralistische aanpak.’

Neem methgebruikers serieus, zegt ook Knoops. ‘Ze worden nog vaak weggezet als freaks van een excentrieke, fetisj, kinky subscene, maar wij zien maatschappelijk geslaagde mannen die door excessief meth-gebruik hun zelfcontrole kwijtraken. Het zou bij wijze van spreken je buurman kunnen zijn.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden