Cruz, Rubio en het establishment winnen, Trump blijkt de loser

De Republikeinen leven nog. De uitslag van de voorverkiezingen in Iowa was het maximaal haalbare voor het partij-establishment, dat de afgelopen maanden steeds apathischer naar de koplampen van de aanstormende outsiders Donald Trump en Ted Cruz zat te kijken.

Ted Cruz-aanhangers in Des MoinesBeeld afp

De overwinning van Cruz doorbreekt het momentum en winnaarsverhaal van Trump, terwijl de eigen favoriet Marco Rubio onverwacht dicht achter Trump op de derde plaats eindigde. Dat biedt hoop, voor de klassieke conservatieven.

Cruz haalde 28 procent van de stemmen en versloeg met zijn overwinning de peilingen. De grondwet- en bijbelvaste senator uit Texas heeft de afgelopen maanden in een toerbus alle 99 provincies van Iowa bezocht, en daarmee de steun onder veel fundamentalistische christenen verdiend waar de staat bekend om staat. In de laatste week vulde hij radio en televisie met een scherpe advertentiecampagne, waarin hij genadeloos op het progressieve verleden van Donald Trump wees: voor abortus, voor Obamacare, voor Clinton.

Toen Trump vorige week niet verscheen op het laatste Republikeinse debat voor de caucuses, bood dat Cruz een laatste stok om Trump mee te slaan: hij noemde zijn afwezigheid een verraad van de inwoners van Iowa. Het paste perfect in het beeld van onbetrouwbare opportunist, dat Cruz in de laatste week van Trump schetste.

Ted Cruz weet zich gesteund door conservatieve christenenBeeld reuters

Hoge opkomst

Deze aanval was te veel voor Trump, die veel minder diep in de haarvaten van Iowa is gekomen. Toch haalde hij nog 24 procent van de stemmen, onder meer bij de christenen die hem zijn losse moraal vergaven omdat hij, in tegenstelling tot Cruz, wel een voorstander is van de biobrandstof ethanol, die uit maïs wordt geproduceerd. Deze toepassing houdt de prijzen op peil.

Maar het was Rubio die, met een late campagne, het meest van dat dilemma tussen portemonnee en principes profiteerde. Hij verenigt conservatieve familiewaarden met goed gekozen economische standpunten. In Sioux County, de meest republikeinse en christelijke provincie van Iowa, was Rubio de winnaar. Ook in de grote steden zoals Des Moines en Davenport kwam de relatief verlichte Republikein als eerste uit de bus.

Vooraf was voorspeld dat de hoge opkomst vooral Trump in de kaart zou spelen. Er kwamen maandagavond 180 duizend Republikeinen naar de caucuses, tegen 120 duizend vier jaar geleden. Maar van degenen die pas laat hebben besloten te gaan stemmen, hebben er meer voor Cruz en Rubio gekozen. De politieke mobilisatie van deze race is breder dan de populistische aantrekkingskracht van Trump.

Donald Trump, niet de nummer één, dus de loserBeeld AFP

Het establishment wint

Met zijn score van 23 procent is Rubio eindelijk de aanvoerder van de gematigden geworden, waarop het Republikeinse establishment al maanden hoopt. Van zijn concurrenten uit het middenveld (Jeb Bush, Chris Christie, John Kasich) haalde alleen Bush genoeg stemmen (3 procent) om een enkele gedelegeerde achter zich te krijgen; Cruz krijgt er acht, Trump en Rubio ieder zeven. Bush, die 14 miljoen dollar uitgaf aan zijn campagne in Iowa, heeft omgerekend zo'n 2.800 dollar per stem betaald. Daarmee is hij de grote verliezer.

Als hij en de andere gematigden dit snel genoeg inzien, en zich uit de race terugtrekken zal Rubio's ster snel rijzen, omdat dan alle 'gematigde' stemmen naar hem zullen toe trekken. Dan wordt het een race met drie paarden.

En één van die paarden is niet ongeschonden over de eerste horde gekomen. Trump is niet de nummer één - dan ben je in zijn eigen ogen een loser. Een van de belangrijkste argumenten die Trump in zijn toespraken de afgelopen maanden gebruikte om inhoudelijke kritiek te pareren, was zijn koppositie in de peilingen: dat was in zijn ogen de alles overtreffende reden om op hem te stemmen. Het wordt voor hem lastig deze vicieuze winnaarsredenering (ik sta bovenaan, dus moeten jullie ervoor zorgen dat ik bovenaan blijf staan) ook als verliezer uit te venten.

En winnaar Cruz? De vorige twee keer wist de Republikeinse winnaar van de caucuses in Iowa niet de nominatie in de wacht te slepen. Het establishment, met zijn afkeer van zowel hem als Trump, was maandag de winnaar in Iowa.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Zal zijn ster nu rijzen?Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden