Cruise zweet met diepte

Top Gun was in 1987 al geen hoogvlieger en is dat nu nog steeds niet. De dialogen lopen niet lekker, de romantiek ziet er niet uit en de plot is voorspelbaar. Toch moet u de nieuwe 3D-versie zien. V legt uit waarom.

Nee, Top Gun is geen meesterwerk. De film was al geen hoogvlieger in 1986 en is dat 27 jaar later nog steeds niet. De dialogen zijn stram, de romantiek is lamlendig, de plot voorspelbaar tot op het bot. Maar de actie was en is formidabel. Het blijft spectaculair om Tom Cruise en zijn collega's van de pilotenschool in gevechtsvliegtuigen door het luchtruim te zien jakkeren. Helemaal in 3D, en dat kan sinds kort: een digitaal geremasterde 3D-versie van Top Gun is nu te koop op Blu-ray, én deze week op groot doek te zien in Eye, het filmmuseum in Amsterdam.


Eye had oorspronkelijk twee vertoningen gepland, maar die waren zo snel uitverkocht dat er nog twee zijn toegevoegd. De aantrekkingskracht van de vliegeniersfilm is kennelijk nog altijd groot. Net als in de jaren tachtig, toen miljoenen mensen naar de bioscoop kwamen om te zien hoe Cruise, als de briljante straaljagerpiloot Maverick, de veiligheidsregels aan zijn laars lapt en riskante stunts uithaalt in de lucht. Ondertussen probeert hij de trofee voor beste gevechtsvlieger-in-opleiding te winnen en heeft hij zijn zinnen gezet op een onbereikbare vrouw.


Top Gun was een en al testosteron, snelheid, lawaai en adrenaline, en dat sloeg in de jaren tachtig in als een bom. De verkoop van Ray-Banzonnebrillen was nog nooit zo hoog en het aantal aanmeldingen bij de marine steeg met vijfhonderd procent. Dat laatste was ongetwijfeld een van de doelen van de Amerikaanse marine, die volop medewerking bood aan de film. 'De duurste militaire wervingsfilm ooit gemaakt', schreef een recensent over Top Gun. Andere critici noemden de film 'absurd', 'leeg' en 'irritant'. Het stond het commerciële succes niet in de weg.


Het was de tijd waarin heel Hollywood op zoek ging naar het grote geld. Vroege blockbusters als Jaws (1975) en Star Wars (1977) hadden laten zien dat je met relatief eenvoudige films enorme klappers kon maken. De zoektocht leverde niet de meest fantasievolle films op; volgens velen vormen de jaren tachtig een zwarte bladzijde in de geschiedenis van Hollywood. Filmstudio's speelden op safe door vooral vervolgfilms te financieren. De jeugd werd de belangrijkste doelgroep: als tieners iets leuk vonden, leverde dat geheid een hit op.


Top Gun was de film die de carrières van Tom Cruise en regisseur Tony Scott een enorme boost gaf - en ervoor zorgde dat het liedje Take My Breath Away een wereldwijde hit werd. Maar het verhaal achter de film is toch vooral het verhaal van de producenten: Don Simpson en Jerry Bruckheimer, twee blockbustergenieën die samen verantwoordelijk zijn voor een ongekende hoeveelheid actiespektakel.


Simpson en Bruckheimer wisten als geen ander hoe ze jongeren moesten bereiken. Ze hadden al stevig gescoord met Flashdance (1983) en Beverly Hills Cop (1984) toen ze in een tijdschrift een artikel lazen over een elite-opleiding voor gevechtsvliegers. Het paste precies in hun straatje. Al hun films waren 'high concept': opgebouwd rond een sterk maar simpel idee dat zich in een paar woorden laat samenvatten. In het geval van Top Gun: 'snelle jongens met snelle vliegtuigen'.


Daarmee sloot het verhaal perfect aan bij de tijdgeest. Het waren de jaren van Ronald Reagan, van multinationals en yuppies, van schoudervullingen en status. De onderlinge competitie tussen de jongens op de pilotenschool is de drijvende kracht van Top Gun: het gaat er niet alleen om wie de snelste is, maar ook wie de mooiste vrouw in bed krijgt. Of misschien toch de mooiste man? Over de homoseksuele lading van Top Gun is al veel gespeculeerd, en dat is voor wie de film nu terugziet heel begrijpelijk. De grootste concurrent van Maverick, Iceman (een geblondeerde Val Kilmer), is wel heel close met zijn beste maatje.


Overigens kende de echte pilotenopleiding geen competitie, dat was een van de vele verzinsels van de scenarioschrijvers. Ook de vliegoefeningen hebben weinig te maken met de werkelijkheid. Realisme was nooit het doel van Top Gun. De film kan eerder worden gezien als een hoogtepunt van het escapisme, dat juist in de jaren tachtig floreerde. En daarmee ook als exponent van een filmindustrie, die op overmatig drugs- en drankgebruik dreef. Er werd in die jaren hard gefeest en hard gevlucht.


Vooral Don Simpson, die in 1996 aan een hartstilstand overleed, stond bekend om zijn uitzinnige levensstijl. In boeken als You'll Never Make Love in this Town Again en High Concept: Don Simpson and the Hollywood Culture of Excess is te lezen hoezeer hij verslaafd was aan cocaïne en tal van andere verdovende middelen. Zijn beste ideeën, schrijft Simpsons biograaf Charles Fleming, kreeg de producent na een nacht lang snuiven. Sommigen meenden het cokegebruik zelfs terug te zien in Simpsons films, die de kijker met hun hoge tempo en heftige actiescènes een high gevoel moesten bezorgen.


Dat Top Gun nu in een 3D-versie is uitgebracht, is vast geen toeval. De Top Gun-revival dient als opwarmertje: Simpsons collega Bruckheimer - de nuchtere van het duo - zint al jaren op een vervolg. Ondanks de zelfmoord van regisseur Tony Scott, bijna een jaar geleden, zal die film er waarschijnlijk toch komen. Zowel Tom Cruise als Val Kilmer hebben al aangekondigd dat ze eraan willen meewerken. Nog even en we kunnen Top Gun 2 ('oude jongens met snelle vliegtuigen') ontleden als symbool van deze tijd.


Top Gun (1986). Regie Tony Scott. Met Tom Cruise, Val Kilmer, Kelly McGillis, Anthony Edwards. Op 20, 21 en 27/7 en 3/8 is de 3D-versie van Top Gun te zien in Eye Amsterdam. De 3D Blu-ray van Top Gun is nu te koop.


TOP GUN IN 3D

Het omzetten van 2D-films naar 3D was tot nu toe weinig succesvol, maar in het geval van Top Gun lijkt er een duidelijke meerwaarde. Die luchtballetten met straaljagers, dat zou wel eens extra mooi kunnen worden. En inderdaad: wie zijn 3D-televisie, 3D Blu-rayspeler en 3D-bril heeft geïnstalleerd, kan genieten van een bijzonder effect. De nieuwe Blu-ray geeft een prachtig, haarscherp beeld en suggereert echte diepte - geen veredeld kijkdooseffect - in de vliegscènes. Voor andere delen van de film werkt 3D minder: het is niet per se nodig alle zweetdruppels op het voorhoofd van Tom Cruise te zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden