'Cruijff is mijn idool, maar we werken voor Ajax'

Hoewel Johan Cruijff al sprak over opstappen, wil president-commissaris Steven ten Have het icoon behouden voor Ajax, liever in een andere rol dan als lid van de raad van commissarissen. 'Natuurlijk willen wij hem niet kwijt.'

'Missie geslaagd', tot een andere slotsom kan Steven ten Have, president-commissaris van Ajax, na een bewogen week niet komen. Johan Cruijff heeft bij Ajax bereikt wat hij wilde bereiken, Ten Have (44) zegt het zonder blikken of blozen. Voor een revolutie heb je rule breakers en rule makers nodig.


Ten Have: 'Cruijff was de rule breaker. Alleen: er zijn mensen die hem wijsmaakten dat hij ook moet bepalen wie de rule maker wordt.'


Dat is niet zo, bewees Ten Have woensdag met zijn medecommissarissen Paul Römer, Marjan Olfers en Edgar Davids. Zij benoemden Louis van Gaal tot de nieuwe algemeen directeur van Ajax. 'Onbeschoft en achterbaks' noemde het vijfde lid van de raad van commissarissen (rvc), Johan Cruijff, de gang van zaken rond de aanstelling. En met hem een aantal prominente en soms nog bij de club werkzame Ajacieden.


Ten Have: 'Cruijff heeft het belangrijkste van zijn werk gedaan. Hij heeft Ajax een nieuw perspectief gegeven, en dat kan hij goed.'


Het clubicoon werd niet gekend in het besluit voor Van Gaal te kiezen. Maandenlang werd vooral gesteggeld over Tscheu la Ling, de kandidaat van Cruijff.


Vraag Ten Have, hoogleraar strategie & verandering en organisatiedeskundige, naar een definitie van de vereniging Ajax en hij zegt: 'Ajax is een vat van eigenbelang, belangentegenstellingen, politiek, van onderlinge verhoudingen die door de geschiedenis negatief zijn geschaad, van trauma's. En het is de mooiste club die bestaat.'


Als het gaat om dat eigenbelang, is hij hard: 'Dan gaat het om mensen de waarheid durven zeggen. Dat doen wij. Wat Marco van Basten zegt, wat bijna niemand durft, doen wij ook. Niet omdat we het leuk vinden, Cruijff is ook mijn idool.


'Maar wij zijn bezig voor Ajax. Ik denk dat veel ellende uit al die jaren is voortgekomen door grote ego's, te veel belangen, je eigen stoeltje willen houden, gokken op het ene paard maar ook op het andere.'


Cruijff zou u in een vergadering 'een rare eikel' hebben genoemd.

'Ik meen het oprecht en ik registreer goed. Ik kan me niet herinneren dat hij dat heeft gezegd.'


Verschillende mensen zeggen dat er met Cruijff niet te communiceren valt, dat hij zichzelf graag hoort praten. Was het altijd een monoloog?

'Het was geen monoloog, maar hij is soms lang aan het woord. Tot een zeker moment is het binnen de grenzen van het redelijke gebleven. Maar dat heeft onder druk gestaan, zeker op het moment dat tijdens een belangrijke vergadering met de rvc Ling zonder uitnodiging binnen kwam lopen. Dat was achterbaks, onbeschoft en immoreel.'


Cruijff zegt: Ling had niet met alle commissarissen gesproken en ze moesten maar eens uitleggen waarom hij niet goed genoeg was.

'Ik ben dienstbaar, in het bijzonder aan Ajax, maar ik ben niet verplicht bepaalde dingen te doen. We hebben Johan Cruijff goed uitgelegd waarom we bepaalde dingen niet willen. En Ling zelf is door mij verschillende keren uitgenodigd voor nadere uitleg. Hij gaf nooit gehoor.'


Herkent u zich in de typering van Piet Keizer, dat Cruijff de aarde is ontstegen, dat hij overtuigd is van zijn gelijk, en daardoor kiest voor loyaliteit in plaats van kwaliteit. '

Dat laatste, daarmee ben ik het eens. Maar daarover maak ik hem geen verwijt. Ik kan het me wel voorstellen, hoewel ik vind dat kwaliteit voor moet gaan. Maar het gaat ook om wederzijds respect.'


Die vergadering met Ling was een breekpunt in de relatie met Cruijff?

'Als ik nu verwijten hoor dat ik onbeschoft en achterbaks zou zijn, vraag ik me af of dat terecht is, als we het afzetten tegen het voorval-Ling.


'Ik vind het immoreel , onacceptabel en achterbaks dat je zonder aankondiging iemand zomaar meeneemt naar de vergadering, terwijl de hele agenda dan naar het afvoerputje kan. Er waren weken, zo niet maanden tijd voor Ling om mij te bellen. Als mensen over mij zeggen dat ik achterbaks ben, zeg ik: nee en nog eens nee. En het tweede is: who says? Wat ik ben, is wat ik heb en dat staat garant voor een aanpak die open, straight en betrouwbaar is.


'Zou ik iemand die ook mijn idool is, onnodig dwarszitten? Natuurlijk niet. Voor ons was het makkelijker geweest als Cruijff had gezegd, in mei: Marco van Basten. Dan waren we in een week klaar geweest.'


Had Cruijff geen carte blanche wat voetbalzaken betreft?

'Wij weten goed welke opdracht wij hebben meegekregen. Dat is: gedraag je als een normale raad van commissarissen en doe het beste voor Ajax. Dat is de opdracht.


'De voorzitter van de ledenraad (Rob Been jr. red.) zegt nu in de krant: ik geef toe, we hebben het niet goed vastgelegd. Niet goed vastgelegd? Marco van Basten heeft het goed verwoord: niemand kan, wil en durft Johan tegen te spreken, laat staan tegenhouden.'


Behalve jullie.

'Wij doen alleen iets wat in het belang is van Ajax. Daarin zijn wij niet onfeilbaar, maar wel vastberaden als professionele vrijwilligers.


'Wij hadden er vol op kunnen beuken en dan met veel kleerscheuren voor eenieder kunnen zeggen: het gaat zo niet. Wij hadden die vergadering met Ling kunnen uitspelen. Het is een aardig draaipunt, het heeft romanpotentieel, of van een thriller.


'Toen ik met de benoemingscommissie heb gesproken, was de vraag: Cruijff is heel dominant, denk je dat je met Cruijff kunt werken? Ja, natuurlijk, want ik werk voor opdrachtgevers, dat zijn allemaal leiders van instellingen, organisaties, ondernemingen, dat zijn ook allemaal eigenheimers.'


Cruijff is de grootste eigenheimer.

'Alles naar zijn maat. Is er iemand die een vetorecht heeft, heb ik gevraagd. Nee, nee, en nee is er gezegd. Wij geven hem niet de sleutels. Jullie zijn er juist om elke vorm van veto juist te voorkomen.'


Feit is dat de revolutie is begonnen opdat Cruijff de club kon hervormen.

'Nee, het is begonnen om de jeugdopleiding. En tot op de dag van vandaag is de jeugdopleiding het kernpunt en zie ik niet waar de verbinding ligt naar het eerste elftal en de algemene organisatie van Ajax.'


Vindt u het een belediging dat mensen suggereren dat u alleen bent aangezocht om Cruijff te faciliteren?

'Ik voel me niet beledigd. En het is feitelijk onjuist. Ik zou in dat geval ook nee hebben gezegd.'


Wat ging er mis met de aanstelling van Marco van Basten?

'Van Basten was de nummer 1 op de lijst van Cruijff. Maar hij wilde niet. Aan mijn lijf geen polonaise, dacht hij. Vervolgens kregen wij signalen dat Van Basten misschien wel wilde. Toen zijn we met hem gaan praten en leek het een glanzende 5-0 in de rvc te worden. Toen heeft Van Basten gezegd: 'Even één ding. Ik wil nog een keer terug naar Cruijff, om van hem de zegen nogmaals te krijgen, en af te spreken dat ik de ruimte krijg.' Dat lukte, ik was zo blij.


'Vervolgens is dat in de vertraging geschoten omdat blijkbaar de kring rond Johan hem dingen aanreikte die zand in de machine strooiden. Allemaal non-argumenten.


'We hebben alles discreet gedaan. Ontmoetingen, bescherming van de kandidaat. Toen Marco klaar was, wist nog niemand dat. Vervolgens is dat door een column in De Telegraaf compleet kapotgemaakt. Daarover is Van Basten erg boos geworden.'


Wat is Cruijffs belang dan?

'Er is een officiële reden gegeven, maar de gegeven reden is niet legitiem. Ik heb Van Basten goed leren kennen. Ik vind hem een geweldenaar, eentje die niet struikelt over zijn eigen grootheid. Ik vind hem een van de meest bijzondere mensen die ik heb ontmoet. Daarom vind ik het ook zo vreselijk wat er gebeurd is. Hij is intelligent en integer, maar ook autonoom.'


Maar wat als Cruijff vertrekt?

'Cruijff hoort bij Ajax. Waarom zou hij opstappen? Waarom zouden wij Cruijff kwijt willen? Natuurlijk willen wij hem niet kwijt. Ik weerspreek dat Cruijff in de besluitvorming is gepasseerd. Van Gaal is een goede oplossing. Ik wil best ja zeggen op de vraag of ik hoop dat Cruijff blijft. Haat is mij vreemd.'


Maar het benaderen van Van Gaal zonder medeweten van Cruijff is toch een ongelooflijke provocatie?

'Nee, nee. Wij proberen te bouwen. Dus ben ik bezig met de binnenwereld, met respect voor de buitenwereld. Mij doet het als professional, en ook als mens, pijn dat Van Basten het niet is geworden. Ik vind het onvergeeflijk wat daar is gebeurd.'


En u dacht: dat gebeurt Ajax geen tweede keer.

'Juist. Ik ben niet afhankelijk van een puntje scoren, als het om mijn reputatie gaat. Sterker: je levert de helft van je punten al in als je hier aantreedt. Maar reputatieschade zit meer in je eigen hoofd dan in andermans hoofd. Het is niet alleen onprofessioneel en immoreel wat De Telegraaf doet, maar ook gevaarlijk. Dat heb ik ook met de directie van De Telegraaf besproken. Ik begrijp hun positie wel. Als zij in korte tijd een tweede journalist aanpakken (chef Jaap de Groot, na de ontslagen Martijn Koolhoven, red.), dan gaat de bloeddorst van andere journalisten daaronder lijden. Binnen Ajax zijn er twee buitengewoon destructieve zaken: het ene is het eigenbelang en het pluche, het andere is de angst voor De Telegraaf. Dat verlamt mensen, daar raken mensen door geïnfecteerd. Wij laten zien dat wij ontdaan zijn van angst.'


Zonder Telegraaf was Van Basten wel directeur geweest?

'Zonder Telegraaf en/of bepaalde journalisten van De Telegraaf, zou Van Basten hier zijn geweest.'


Nog over Cruijff. U wist dat hij en Van Gaal niet de beste vrienden waren. Hoe gaat zo'n gesprek dan?

'Ik heb diverse andere rollen voor Cruijff voorgesteld. Je had je ook kunnen voorstellen dat Cruijff president van de club zou zijn, of voorzitter van de vereniging, of CEO. Daarvoor is niet gekozen. Gekozen is om hem in de rvc te zetten. Zo is het naar Van Gaal gecommuniceerd. De directie leidt het bedrijf. Cruijff zegt zelf: daar moet een baas zitten. Van Gaal is een baas.'


Van Gaal vond het goed dat Cruijff commissaris blijft?

'Van Gaal concentreert zich op de binnenwereld. Van Gaal wilde alleen praten als hij ons kon leren kennen. Hij wilde geen ruchtbaarheid. Dat kon ik hem niet garanderen als Cruijff was aangehaakt. Iedereen kent de relatie tussen Cruijff en De Telegraaf. Dat pik ik niet, dat mensen zeggen: je had dit of dat moeten doen, en dat miskennen wat voor iedereen zichtbaar is. Voor iedereen is waarneembaar dat, op het moment dat Cruijff zich met Van Basten ging bemoeien, De Telegraaf aan de gang is gegaan. Mijn opdracht is de belangen van Ajax behartigen. Eerst moest Van Gaal een stap zetten in zijn hoofd. En die stap zette hij dinsdag laat. Toen zijn de andere commissarissen geïnformeerd.


'Cruijff en Van Gaal kunnen ook complementair zijn. Er ligt veel gemeenschappelijks. Zij verschillen niet van mening dat er hiërarchie moet zijn, een baas. Ze verschillen op de evaluatie van bepaalde mensen. Ik zie dat hier mensen rondlopen die op grond van kwaliteiten hier niet thuishoren. Dat zijn niet-voetballers die onder het mom van Johan Cruijff worden aangesteld. Als hij ze langs de meetlat zou leggen, zou hij meedogenloos moeten zijn en zeggen: dit is niet goed.'


Is het op de Toekomst een chaos?

'Op de Toekomst lopen intelligente mensen, maar ze vormen ook een groep. Ze hebben gezegd dat ze voor de visie van Cruijff zijn. Maar ik wil weleens van iedereen individueel zonder groepsdruk en trucs horen wat men vindt. En met alle respect: het zijn werknemers van Ajax, die zich ook zo hebben te gedragen. Dat is niet gebeurd donderdagavond.'


Als Cruijff vertrekt begint het spel opnieuw, dan krijg je een schisma.

'Wij nemen onze taak serieus. Wij hebben munitie genoeg om een veel ergere vechtpartij te ontketenen dan tussen Uri Coronel (bestuurslid, red.) en Cruijff heeft plaatsgevonden. Dat hebben we niet gedaan.'


U gelooft dat Cruijff dinsdag aanwezig is bij de vergadering van de rvc?

'We hebben hem uitgenodigd en hopen dat hij komt. Cruijff aan de telefoon is een ander verhaal dan Cruijff tegenover je.'


U voorziet voor Cruijff een andere rol dan lid van de rvc?

'Daarover moet hij vooral zelf iets zeggen. Hij kan zich vrijer bewegen als hij niet wordt gehouden aan die rol in de rvc. Je kunt hem een formele positie geven, waarbij hij gerespecteerd visionair van Ajax is, mythe, het icoon van wie wij houden. Dat zou iets mooiers zijn dan de titel adviseur. Maar titels zijn meer het domein van de vereniging.'


U gelooft echt dat u beide partijen kunt verzoenen?

'Van Gaal moet voelen en zien dat Cruijff een icoon is, het grootste icoon. Dat de mythe-Cruijff dierbaar is, dat Cruijff adviezen heeft gegeven, en zal blijven geven. Omgekeerd moet Cruijff begrijpen dat Van Gaal een icoon en de gewenste baas is. Er is ook iets overstijgends; Ajax. Allebei hebben ze Ajax in hun hoofd, in hun bloed, in hun hart.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden