Cruijff in 1972: Een schitterend bedacht doelpunt

Op 2 januari 1972 scoort Ajacied Johan Cruijff op typische, onvergetelijke wijze, met een lob tegen FC Den Haag. Geniaal, frivool, gedurfd. Een doelpunt als watermerk voor de totale mens Cruijff.

Beeld Youtube

Dit artikel stond op 3 januari 2011 in de Volkskrant in het kader van de sportcanon van Nederland.

Johan Cruijff is als een kastbrede encyclopedie. Van de A van Amsterdammer tot de Z van Ziener. Waar te beginnen om Cruijff te beschrijven voor de sportcanon van Nederland?

Cruijff is immers overal, want hij is de beroemdste, vermoedelijk grootste sporter uit de Nederlandse geschiedenis, en later een van de succesvolste trainers bovendien. Daarnaast is hij taalvernieuwer, al dan niet op verzoek adviseur en visionair. Hij heeft zijn eigen foundation die overal kunstgrasveldjes aanlegt, plus zijn eigen universiteit. Miljarden wereldburgers kennen zijn naam.

Verzamelaar

Cruijff is overal, dus ook in huis bij Marcel van den Bos uit Amsterdam. Cruijff-adept en -verzamelaar, sinds kindsbeen gefascineerd door Cruijff om het 'onvoorstelbare gemak' waarmee hij voetbalde.

Van den Bos loopt telkens naar een andere hoek van de kamer om relikwieën te laten zien. 'Kijk, dit is lachen', zegt hij dan. Munten. Het Johan Cruijff Kwartetspel. Speldjes, of de eerste biografie, een flinterdun geschrift met een hoofdrol voor moeder Cruijff en haar stichtelijke woorden; Oog in oog met Johan Cruijff, van mr. F. R. Bonte. Het boek Klop maar op 'n deur, van Willard Motley, meermaals door Cruijff genoemd als zijn favoriete boek. Een tegel met zijn beeltenis, waarvan een hoek was afgebroken. Beide hoeken zijn toen aan de bovenkant zo afgesneden door een stratenmaker dat het lijkt of het altijd zo is bedoeld.

'Dag papa'

Van den Bos weet precies wanneer hij Cruijff heeft ontmoet en wat hij toen onder meer heeft gezegd tegen hem; dat Cruijff en hij bijvoorbeeld allebei de gewoonte hebben om te zwaaien en 'dag papa' te zeggen als ze langs het kerkhof in Amsterdam rijden waar hun vader ligt begraven, en dat Cruijff antwoordde toen Van den Bos hem dat vertelde: 'Iemand heeft ons ingegeven dat we dat moeten zeggen.'

Of Van den Bos het doelpunt kent dat Cruijff maakte op 2 januari 1972, in het Zuiderpark van Den Haag, is dus een overbodige vraag. Natuurlijk kent hij dat.

Om alle verhalen over Cruijff min of meer tot één punt te herleiden, is gekozen voor een verhaal rond dat doelpunt, de winnende treffer voor Ajax op die winterdag; de 1-2. Waarom dat doelpunt, op die dag? Omdat Cruijff en Ajax in die periode op hun absolute top zijn. Cruijff heeft voor de wedstrijd bloemen ontvangen van de Haagse aanvoerder Aad Mansveld, omdat hij een paar dagen eerder voor het eerst is uitgeroepen tot Europees voetballer van het jaar, als eerste Nederlander in de geschiedenis. Hij eindigt voor Mazzola van Inter en Best van Manchester United. Met ruime voorsprong.

Beeld anp

Lees ook

Voetballegende Johan Cruijff is vandaag op 68-jarige leeftijd overleden.

Het leven van de 'nummer 14' in beeld.

De oneliners van Cruijff op een rij.

De laatste ontmoeting met Cruijff teruglezen.

Drieluik

Ajax heeft dan één Europa Cup gewonnen en is hard op weg naar de tweede in een drieluik. Ja, het is Ajax' beste seizoen, 1971-1972, als trainer Rinus Michels naar Barcelona is vertrokken en opvolger Stefan Kovacs het verzamelde talent alle ruimte geeft tot ontplooiing, onder meer door minder streng te zijn dan degene die het professioneel denken tot kunst heeft verheven. Zij van Ajax verslaan in dit legendarische seizoen Feyenoord, in die tijd eveneens een elftal van wereldklasse, in De Kuip met 5-1. De zege op Vitesse is nog immer de grootste in de geschiedenis van de eredivisie: 12-1.

Het doelpunt in Den Haag is een schitterend, door Cruijff bedacht en gecreëerd symbool van een wonderjaar. Een sublieme vrucht van zijn individualisme, tevens een uitvloeisel van een onverslaanbaar collectief.

Beeld getty
De A-selectie van Ajax voor het seizoen 1972-73. Zittend v.l.n.r.: Swart, Rep, coach Kovacs, trainer Haarms, Kleton, Mulder, Cruijff en Ger Muhren. Staand v.l.n.r.: Haan, Blankenburg, Wever, Suurbier, Stuy, Keizer, Krol, Schilcher, Arnold Muhren, Neeskens en Hulshoff. Beeld anp

Engel

Het doelpunt heeft zich trouwens laten aankondigen. Precies een week voor de treffer verschijnt in Elsevier een bijzonder interview van schrijver Godfried Bomans met Cruijff. Bomans opent het artikel als volgt: 'Johan Cruijff doet in zoverre aan een engel denken dat ook een engel niet aan zwaartekracht onderhevig is. Ik heb hem vaak zien spelen en mij dan telkens verwonderd dat hij dan na afloop gewoon met de anderen mee het veld afliep en niet opsteeg en over de tribunes heen aan de einder verdween. Vermoedelijk houdt hij zich in. Er is een grens aan populariteit en die wil hij niet overschrijden.'

Het doelpunt in de 53ste minuut is dus geen toeval, het is de daad van een alleskunner, van een engel op noppen. Lichtvoetig, bijna zwevend soms. De stand is 1-1, het is best een moeilijke wedstrijd voor Ajax daar in Den Haag, waar ook een topelftal staat dat nationale bekers wint en furore maakt in de Europa Cup. Cruijff staat even aan de zijlijn. Hij heeft van de kant een wit lintje ontvangen, om zijn sok op te houden. Even vastbinden en verder, daarvoor is wel even tijd.

Maar dan komt daar die bal van Krol aangezweefd. Opeens is Cruijff één en al oplettendheid. Hij kijkt omhoog, alsof hij een zwerm meeuwen aanschouwt, onderweg van het Zuiderpark naar Scheveningen. Hij kromt de rug. In één keer, vlak na de stuit, neemt hij de bal mee naar binnen, vanaf de zijlijn, op pakweg 35 meter schuin voor het doel. Van een voor Den Haag veilige houding, met de rug naar het doel, kiest hij opeens de aanval.

Beeld photo_news

Schijnslaap

Kees Weimar, de enige verdediger in de buurt, is eigenlijk al te laat om te reageren. Hij had ook niet verwacht dat Cruijff opeens zou ontwaken uit zijn schijnslaap. Cruijff rent de bal achterna en kruist voor Weimar langs. De bal landt en draait door het meegegeven effect perfect naar binnen. Grofweg heeft Cruijff nu twee kansen om doelman Ton Thie te passeren.

Nee, Kees Weimar vindt het helemaal niet erg om gebeld te worden over het doelpunt en zijn machteloze rol in het koningsspel van Cruijff. Hij zegt: 'Soms zie ik het doelpunt nog. Het staat op internet. Mooi doelpunt.'

De verwachting is dat Cruijff verder zal dribbelen om doelman Thie, de enige die hij nog zal tegenkomen, te passeren met een van zijn schijnbewegingen. Maar Cruijff is een genie en genieën verzinnen oplossingen die voor gewone stervelingen moeilijk te bevatten zijn. Wie weet, tovert hij iets anders uit zijn dunne benen.

Beeld photo_news

Gedicht

Om te benadrukken welk een genie in de destijds pas 24-jarige Cruijff schuilde, citeren we het volgende gedicht van Willem Wilmink uit 1971. Het heet De Heilige Johan:

Eens toen ik in floodlight
voetballers een doelpunt
zag spinnen zich bewegend
als elven over het gras,
wist ik dat uit deze hoek
de verlosser ophanden was.
en zie: Johan Cruijff de danser
de faun de adelaar
der dalen
maar toen we zijn bergrede kwamen
halen
had hij het over belasting betalen

Belasting? Nou ja, daarover straks meer. Eerst die genialiteit van de verlosser. Cruijff, de dribbelaar, besluit dus tot een lob over doelman Thie, die weliswaar iets voor zijn doel staat maar ook weer niet zo heel ver. Hij is nog binnen het doelgebied. Voor een boogbal is eigenlijk helemaal geen ruimte, tenzij. . .

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden