nieuws

Cruciale ijsplaat op Antarctica kan binnen 5 jaar versplinteren, mogelijk grote gevolgen voor zeespiegel

Een ijsplaat aan de voet van de Thwaites-gletsjer op Antarctica zou al binnen vijf jaar in honderden stukjes kunnen breken. De gletsjer glijdt dan versneld richting zee, met een forse wereldwijde zeespiegelstijging als gevolg.

Maartje Bakker
De Thwaites-gletsjer op Antarctica wordt door glaciologen ook wel ‘doemdaggletsjer’ genoemd. Beeld James Yungel / Nasa
De Thwaites-gletsjer op Antarctica wordt door glaciologen ook wel ‘doemdaggletsjer’ genoemd.Beeld James Yungel / Nasa

Het smelten van de Thwaites-gletsjer, die ongeveer zo groot is als Groot-Brittannië, veroorzaakt nu al 4 procent van de zeespiegelstijging wereldwijd. Hij staat onder glaciologen bekend als de ‘doemdaggletsjer’. Als dit ijsveld in zijn geheel smelt, zou de zeespiegel meer dan een halve meter stijgen.

Zover is het voorlopig nog niet, maar een groep Amerikaanse wetenschappers vreest wel dat het smelten van de gletsjer de komende jaren zal versnellen. Dat vertellen ze deze week op een congres in New Orleans. Ze zien op satellietbeelden dat de oostelijke ijsplaat, die voor de Thwaites-gletsjer drijft, steeds meer scheuren begint te vertonen. De ijsplaat doet nu dienst als een soort dam, die de gletsjer afremt op weg naar zee.

Warme oceaanstroom

‘Wat we zien, is te vergelijken met een autoruit die eerst een paar scheurtjes heeft, totdat je over een hobbel rijdt en de hele ruit ineens in honderden stukjes uiteenvalt’, zei Erin Pettit, universitair hoofddocent in de glaciologie aan de Oregon State University in de Verenigde Staten. Als zoiets gebeurt met de ijsplaat, valt de barrière voor de gletsjer weg, en zal die sneller in zee terechtkomen.

De scheuren in de ijsplaat ontstaan doordat er een, naar Antarctische begrippen, warme oceaanstroom onderdoor stroomt. Een ander gevolg daarvan is dat het ijs steeds losser in verbinding staat met een berg die zich onder water bevindt. Ook als de ijsplaat zijn grip op die berg kwijtraakt, kan de gletsjer ineens vrij baan krijgen naar zee.

null Beeld

‘Dit is verontrustend nieuws’, reageert Stef Lhermitte, die zich als universitair docent geowetenschappen aan de TU Delft bezighoudt met Antarctica. ‘We weten weliswaar al langer dat het ijs op deze plek aan het afbrokkelen is, maar nu ligt er een wel heel concrete voorspelling voor het einde van deze ijsplaat.’ Lhermitte beaamt dat het smelten van de Thwaites-gletsjer veel invloed kan hebben op de stijging van de zeespiegel. ‘Zeker in Nederland.’

Horizontale zwaartekracht

Het water van de oceanen wordt sterk aangetrokken door de ijsmassa’s zoals op Antarctica – zie het als een soort horizontale zwaartekracht. Daardoor is de zeespiegel in gebieden die ver weg liggen, zoals de Noordzee, net iets lager dan je zou verwachten. Met minder ijs rond de Zuidpool zal het water zich geleidelijker over de oceanen verdelen. Nederland krijgt daardoor bij het smelten van Antarctica de volle laag.

Het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) waarschuwde in zijn jongste rapport, dat afgelopen zomer verscheen, expliciet voor een scenario waarin delen van Antarctica instabiel worden. Dit scenario is onwaarschijnlijk, meent het klimaatpanel van de Verenigde Naties, maar tegelijkertijd zou de impact enorm zijn. Als de gletsjers op de Zuidpool smelten en met een donderend geraas in zee storten, komt een zeespiegelstijging van 2 meter in 2100 in zicht.

‘Het afbrokkelen van deze ijsplaat is een eerste stap op weg naar zo’n worstcasescenario’, zegt Lhermitte. Toch denkt hij niet dat zo’n scenario ineens veel waarschijnlijker wordt dan voorheen. ‘Dit is een regio waarover wetenschappers zich al langer zorgen maken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden